Республика күні мемлекеттің тәуелсіздік символы

Республика күні – Қазақстан тарихындағы ерекше күн. 1990 жылдың 25 қазанында қабылданған Қазақ ССР-нің мемлекеттік егемендігі туралы Декларацияға негізделеді. Aikyn.kz осы құжаттың рәсімдік сипаты мен маңызына арналған талдауын ұсынады.

Егемендік декларациясы – өз тағдырын өзі шешуге деген қазақ халқының ұмтылысын заңды түрде паш еткен жаңа заманның белгісі. Сондықтан Республика күнін күнтізбедегі белгі емес, тәуелсіздікке бастар жолдың алғашқы, әрі шешуші қадамы деп атауға болады.

1990 жыл – Кеңес Одағының саяси және экономикалық дағдарысқа ұшыраған кезеңі еді. Осындай тарихи сәтте Қазақстан Жоғарғы Советі еліміздің егемендігін жариялады. Бұл шешім қазақ халқының өз жерінде билік жүргізу құқығын, табиғи байлықтарға иелік етуін және ұлттық мәдениетті еркін дамытуын заңдық негізде бекітті. 

Декларация 1991 жылғы 16 желтоқсанда қабылданған Тәуелсіздік туралы заңның құқықтық алғышарты болды. Сондықтан Республика күні – Қазақстанның егемен мемлекет болып қалыптасуының бастауы саналады.

1990 жылы 25 қазанда қабылданған Егемендік декларациясы. Фото adebiportal.kz сайтынан алынды

«Республика» сөзі латын тілінен аударғанда «жалпыға ортақ іс» дегенді білдіреді. Яғни, мемлекет билігі белгілі бір топтың қолында емес, халықтың өзіне тиесілі. Қазақстан үшін бұл ұғымның маңызы зор. Тарихта талай қиындықтарды бастан өткерген халқымыз үшін өз жері мен ел тағдырын дербес шешу – ең үлкен құндылық. Республика күні осы идеяны іске асырып, әр азаматтың ел тағдырына жауапты екенін көрсетеді.

Неліктен дәл осы күн мемлекеттік тәуелсіздіктің символына айналды? Өйткені Республика күні тәуелсіздікке дайындық емес, тәуелсіз ел болудың саяси ерік-жігерін жариялаған күн болды. Бұл – қазақ ұлтының өзіндік болмысын, тілін, дінін, мәдениетін сақтап қана қоймай, оны жаңа деңгейге көтеруге ұмтылған кезеңнің бастауы.

Мемлекеттік Ту көтеру рәсімі. Астана, Ақорда. 25 қазан 2025 жыл. Фото akorda.kz сайтынан алынды

Егер 16 желтоқсан күні тәуелсіздіктің нақты жарияланған датасы болса, 25 қазан – оған апарар рухани әрі құқықтық іргетас болды. Осы тұрғыдан алғанда, Республика күні – тәуелсіздіктің идеялық символы, ал Тәуелсіздік күні – саяси мойындалуы деп айта аламыз.

Декларацияның финалдық нұсқасын Қазақ ССР-нің 12-ші рет шақырылған Жоғарғы Кеңесінің депутаттары мен білікті заңгерлер бірнеше ай бойы дайындаған. Қызу әрі ұзақ талқылаулардан өткен құжат 1990 жылдың қазан айының соңында дайын болады.

Құжат 25 қазан жұма күні түстен 18 сағат 55 минутта Жоғарғы Кеңесінің отырысында көпшілік дауыспен қабылданады. Декларацияны 261 депутат қолдап, 71 депутат қарсы дауыс береді. 2 депутат қалыс қалып, 1 депутат мүлде дауысын бермейді.

Бүгінгі Қазақстан – әлем таныған, халықаралық ұйымдардың белсенді мүшесі, бейбітшілікті насихаттайтын мемлекет. Дегенмен тәуелсіздіктің әр жетістігінің артында үлкен еңбек, реформа және ұрпақ жауапкершілігі жатыр. Республика күні – сол еңбекті бағалау, өткенге тағзым ету және болашаққа сеніммен қарау мерекесі.

Бүгінгі жастар үшін бұл күн – тарихты еске алу емес, елдің болашағын қалауға шақыру деп түсіну керек. Себебі республика құндылығы – билік пен жауапкершіліктің әр азаматқа ортақ. Тәуелсіз мемлекеттің тірегі де білімді, саналы, отаншыл ұрпақ.

Мемлекеттік Ту көтеру рәсімі. Астана, Ақорда. 25 қазан 2025 жыл. Фото akorda.kz сайтынан алынды

Қазақ елінің тәуелсіздік жылдарында ұлттық мәдениет жаңғырып, тарихи тұлғалар мұрасы қайта жаңғырып, ұлттық сана жаңаша сипат алды. Білге қаған дәуірінен бастау алатын, Абай, Шәкәрім, Әлихан Бөкейхан мен басқа да алаш тұлғаларының идеялары – егемендіктің рухани тірегі. Республика күні олардың еңбегін қадірлеуге де бағытталған.

Бұл мереке халықтар арасындағы келісім мен бейбітшіліктің маңызын көрсетеді. Қазақстан – жүзден астам этнос өкілдері бейбіт өмір сүріп жатқан мемлекет. Бұл – республика рухына тән толеранттылық пен өзара құрметтің айқын көрінісі.

Сондықтан осы ұлттық мереке – егемен ел болудың мәнін түсіндіретін, елдікті сақтауға шақыратын және болашаққа сенім ұялататын күн. Мереке құтты болсын, берекелі Қазақ елі!

Сараптама, зерттеу мақала, күнделікті өзекті ақпаратты «Айқынның»  TELEGRAM арнасынан табасыз.