Сәулет құндылықпен ұштасса...

Әр елдің тарихы, мәдениеті, салт-дәстүрі ұлттық құндылықтарын құрайды. «Бұларды ұрпақтан-ұрпаққа мұра қылып қалдыру керек, бағалау керек, сақтау керек, қиратпау керек...», деп жиі айтамыз. Алайда жоғарыда аталған құндылықтарымыз ұлттық идеямен неге қабыспайды?

Аспанмен тірескен зәулім ғимараттар идеясы АҚШ-та пайда болды. Бұл ірі қалалардағы жердің тапшылығы мен қымбаттығына байланысты ғана емес, сонымен қатар амери­калықтардың ерекше ұлттық рухына сай келді. Супер жетістіктер, табыс көрсеткіші, көш­басшылық пафос «америкалық арманмен» үйлеседі. Көптеген қаладағы ескі ғи­мараттарды сырып тастап, қайта салды. Әрине, экономикалық тұрғыдан көпқабатты үйлердің бағасы арзанырақ болды.

Ал еуропалықтарға халық тарихын, адамдар үшін маңызды оқиғаларды еске салатын ескінің көзі маңыздырақ. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еуропаның көптеген қаласы қирады, ғимараттарды бүтін сақтап қалу мүм­кін болмады. Алайда олар қалаларының бейбіт уақыттағы келбетін қайтарғысы келді. Осылайша, ұлттық құндылық идея ар­қылы қайта жаңғырды. Олар толығымен қи­раған ғимараттардың орнына жаңасын салмай, ескі ғимараттардың көшірмелерін тұрғызды. Ескі жоспарлар бойынша, фотосуреттер, кейде тіпті суретшілердің картиналары және қариялардың естеліктерімен тарихи нысандар қайта бой көтерді. Мәселен, олар Варшаваның, Дрезденнің, Кельннің ескі аудандарымен ең үлкен сәулет ескерткіштерін, Монте-Кассино ғибадатханасын, Сен-Жерве шіркеуін, т.б. нысандарды қалпына келтірді. Қалалардың сыртқы келбетінің осылайша қайта жандануы тұрғындарға бірігіп, соғыстағы шығынды аман алып қалуға мүмкіндік берді. Үйлер көбіне ғасырлар бойы бір отбасының меншігінде болды. Ал тұрғындар оларды «бет-жүзі жоқ жә­шік үйлер» үшін бұзбай, біртіндеп электр желісімен, кәріз жүйесімен, ауызсумен жаб­дықтау арқылы жаңартуды жөн көрді. Осы­лайша, Еуропа елдері төл тарихи құндылық­тарын ұлттық идеяға айналдыра білді.

Біз де америкалықтар секілді ескі ғимарат­тар­ды сақ­тауға құлықсыз халықпыз. Мәде­ниет­тің ош­ағы саналатын Алматы қаласының өзінде кейін­гі 5-6 жылда бірқатар тарихи нысан қи­ратылып, жекеменшіктің қолына өтті. Мәселен, Пушкин көшесіндегі 44-үйде ор­наласқан Әміре Қашаубаев атындағы музыкалық мектеп ғимараты қазір KFC қоғамдық тамақтану орнына айналған. Қоғам белсенділері мұндай мәселелерді депутат, жер­гілікті билікке айтып шағымданды да. Сон­дай-ақ мамандар Алматы қаласындағы Республи­ка сарайы, Балуан Шолақ атындағы спорт сарайы, Республикалық қуыршақ театры қайта жаңғыр­тудан өткен соң тарихи келбетін жоғалтып алғанын айтады.

Сонымен қатар өткен жылы туристерді тамсандырып, балаларға ұлт болмысын танытқан Шымкенттегі ұлттық құндылықтар орталығы бір мезетте қиратылғанын түрлі БАҚ жариялаған еді. Орталық мамандарының айтуынша, этно-дизайн сәулетіндегі ғимарат кезінде өлкетану мұражайы, атшабар, Қазақ хандығының ескерткіші мен Наурыз алаңы бар этносаябақтың құрамдас бөлігі ретінде салынған. Ал қазір бұл Түркістан облысы әкімдігінің қаладағы кеңсесі. Облыстық мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасы аталған орталыққа арналып домбыра мүсінді үлкен, қаланың ең биік жерінен еңселі ғимарат салынып жатқанын айтып ақталды.

Ал өткен жылы ұлы Абайдың 180 жылдығында Абай облысының әкімі Берік Уәли: «Мен сіздерге бір тарихи шындықты айтайын. Семей қаласында 1981 жылдан бері жаңа мәдени ошақ бой көтермеген екен. Соңғы салынған ғимарат – Абай театры. Содан бері 44 жыл бойы біздің облысымызда бірде-бір мәдениет үйі салынбапты. Президенттің «Абайға құрмет» акциясы осы олқы­лықтың орнын толтырар деген үміттеміз», деді.

Абайдың 180 жылдығына орай облыстар уәде еткен Маңғыстаудың Достық үйі, Шымкенттің шығармашылық орталығы, Түркістанның көрме орталығы, Астананың «Келешек мектебі», Ақтөбенің жекпе-жек орталығы, Павлодар облысының Үстел теннис орталығы ұлттық құндылығымызды алыстан асқақтатып  тұрса игі.

Қазір шыны керек, елімізде зәулім, бір-бірінен асып түсетін мейрамхана, тойханалар күн санап бой көтеріп жатыр. Ұлттық құндылығымыз, ұлттық идеямыз, жалпы мәдениетіміз қала орталықтарында орналасқан тойханалардың тасасында қалып қойып жатқан жоқ па?

Қалай десек те, қалаларымызда көз жауын алар көрікті ғимараттар бой көтеріп жатқаны­мен, тарихи құрылыс нысандарына тән көне құнды­лықтардың көмескіленіп бара жатқаны көңіл­ді күпті етіп тұр. Ұлттық құндылық тек нысан салумен өлшенбейді, әрине. Дегенмен, егер жаңа ғимараттар тарихи жадымен, рухани сабақ­тастықпен ұштаспаса, олар ұлттық идеяның емес, тек уақытша сәулеттік идеяның жемісі болып қала бермек. Сондықтан сәулеттік даму мен жаңғыру өткенді өшірмей, оны жаңа мағынада жалғап жатса, керемет емес пе? 

Соңғы жаңалықтар

Серік Сәпиев министрдің штаттан тыс кеңесшісі болып тағайындалды

Тағайындау • Бүгін, 12:58

Заңғар Нұрланұлы жасөспірімдер рейтингінде үздік ондыққа кірді

Спорт • Бүгін, 12:43

Қазақстан мен Вьетнам өзара тауар айналымын екі есе арттыруға ниетті

Экономика • Бүгін, 12:33

Астанада TikTok желісіндегі жалған «емшіге» сот үкімі шықты

Қоғам • Бүгін, 12:23

Мұнай қоры бойынша ТОП-15 ел: Қазақстан қатарда бар ма?

Қазақстан • Бүгін, 12:19

Трамп: Үндістан Ресей мұнайынан бас тартты

Әлем • Бүгін, 12:09

FlyArystan тегін қол жүгінің салмағын арттырады

Қоғам • Бүгін, 11:57

Жемқорлықпен күрес: Бюджетке 100 млн теңгеден астам қаржы қайтарылды

Заң мен Тәртіп • Бүгін, 11:40

«Қорғас» кеден бекеті екі аптаға жабылады

Қоғам • Бүгін, 11:28

Алматыда гимнастикадан ел чемпиондары анықталды

Спорт • Бүгін, 11:17

Серік Сәпиев пен орынбасары қызметінен кетті

Қоғам • Бүгін, 11:07

Голан жоталарында Қазақстанның қанша бітімгері қызмет етеді?

Әскер • Бүгін, 10:57

Олимпиада-2026: Ұлттық банк жаңа коллекциялық монеталарды шығарады

Қоғам • Бүгін, 10:38

ЖИ жыл құстарын зерттеудің жаңа дәуірін ашты

Технология • Бүгін, 10:28

Сенсациялық нәтиже: Бибісара Асаубаева супертурнирде үздік бестікке енді

Спорт • Бүгін, 10:17

Барлық жаңалықтар