ШҚО да ақылды жүйе қар көшкіні қаупін болжайды

Шығыс Қазақстанда автоматтандырылған монитрингтік жүйе қар көшкінін алдын ала болжайды. Көшкін қауіпі жоғары Глубокое, Алтай, Ұлан аудандарының аумағына ақылды құрылғылар орнатылды.  

Арнайы алгоритммен жұмыс істейтін аппарат  қардың қалыңдығы, ылғалдылығы мен температурасы туралы мәліметті онлайн режимде жинақтап, орталыққа жеткізеді. Егер көрсеткіш қауіпті деңгейге жетсе, қарды жасанды түсіру жұмысына кіріседі. Техникалық университет ғалымдары ойлап тапқан жоба былтыр қыс бойы сынақтан өткізіліп, «Қазселден қорғау мекемесіне» қолданысқа берілді.

Шығыс Қазақстан  еліміздегі қар көшкіні ең көп тіркелетін  өлке. Мұнда 500 ге  жуық қауіпті учаске бар. Оның көбі тау ішімен өтетін трасса бойында. Сол себепті мамандар қар түсе сала  апаттың алдын алу  шараларын  күшейтеді. Бұл тұрғыда  тіпті сандық технология жетістігі де қолданылып жатыр.

Қазір Өскемен мен Алтайдың арасындағы қардың қалыңдығы 50-60 см. Сондықтан туристер көп жүретін бағытта жасанды жарылыс жасау арқылы, қарды түсіру жұмыстары жиіледі.

Соңғы бір айда 3 мың  текше метрден аса қар түсірілді. Профилактикалық шараны өткізу оңай емес.Ол үшін мамандар басын қатерге тігіп,  қар үйілген жерлерге алдын-ала қойылған өлшеу таяқшаларын жаяу барып тексереді. Енді жергілікті ғалымдардың еңбегінің нәтижесінде бұл жұмыс жеңілдеді. Олар қар қабатына автоматты түрде мониторинг жүргізетін жүйе ойлап тапты.Тау арасында тұрған құрал ақпаратты онлайн жинайды.

Ольга Петрова, ғылыми қызметкер:

- Біз аппарат үшін арнайы алгоритм ойластырдық. Яғни құрылғы қардың қалыңдығын, ондағы ылғал мөлшерін,  күн райының өзгерісі жайлы дәл ақпарат береді. Сол деректер қаладағы орталық кеңсеге жинақталып, талданады. Сәйкесінше селден қорғау қызметі тиісті шараға кірісе алады. Бұл біздің өлкеміз үшін өте ыңғайлы.

Сандық технологияның  тиімді екенін селден қорғау қызметінің өкілдері де бағалап отыр. Тіпті болашақта тек көшкінді болжау үшін ғана емес, басқа да табиғи апаттардың алдын алуға   қолданып көрмек.

Телғат Нұрахмет, ШҚО «Қазселденқорғау» филиалының бөлім басшысы:

- Иә, бұл үлкен көмек бүгінгі күнде қар көшкіні ғана емес, егер барлығы жақсы жұмыс ісейтін болса, жақсы жағынан көрсетсе сел қауіпіне, сырғыма қауіптеріне де осындай мониторинг жйүелерді орнатуға болады.

Өңірде көшкін қатері көп жүздеген учаске бар. Тек Таулы Үлбі жолында 26, ал Самар жақта 28 қауіпті ошақ тіркелген. Демек  үш жерге қойылған ақылды құрылғы аздық етеді дейді ғалымдар. Яғни алдағы уақытта онлайн мониторинг жасайтын  құрылғы саны артуы мүмкін.

Авторлары: Эльмира Ахметова, Жігер Бабаханов