Сөз бостандығын қорғау заңсыз контентпен күрестің көлеңкесінде қалмауы тиіс

Премьер-министрдің орынбасары – мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева сайлауалды науқан кезінде журналистер, белсенділер мен блогерлердің қызметіне қатысты туындаған мәселелерге түсініктеме берді. Министр журналистер мен блогерлердің заң аясында еркін жұмыс істеуіне және сөз бостандығына негізсіз шектеу қоюға жол берілмеуі тиіс екенін атап өтті.

Министрдің айтуынша, Қазақстанның «Масс-медиа туралы» Заңы журналистерге кәсіби қызметі барысында фото, аудио және бейнетүсірілім жүргізуге, сондай-ақ ақпарат таратуға құқық береді.
Заңда адамның келісімінсіз түсірілім жасауға мүмкіндік беретін жағдайлар да қарастырылған. Атап айтқанда, адам көпшілік іс-шараға, спорттық немесе мәдени-бұқаралық шараға, бейбіт жиналысқа қатысса немесе сол жерде болса, оның бейнесі қызметтік не қоғамдық қызметіне қатысты болса, сондай-ақ қоғамдық тәртіпті қорғау қажет болған жағдайда түсірілім жүргізуге болады.
Министр соңғы уақытта бірқатар БАҚ, белсенділер мен блогерлердің әлеуметтік желідегі аккаунттары жаппай бұғатталып жатқаны туралы ақпаратқа да тоқталды.

«Журналистер мен блогерлердің кәсіби қызметіне немесе сөз бостандығына негізсіз шектеу қойылды деген пікір туғызатын кез келген әрекет тек жекелеген журналистер мен блогерлерге ғана емес, мемлекеттік органдардың беделіне де нұқсан келтіреді», — деді Аида Балаева.

Оның сөзінше, бұл мәселе әсіресе сайлау науқаны кезінде маңызды. Мәдениет және ақпарат министрлігі әлеуметтік желі қолданушыларының, оның ішінде БАҚ пен журналистердің аккаунттарын бұғаттамайды. Мемлекет те сөз және пікір еркіндігін шектеуге мүдделі емес.
Балаева мұндай әрекеттер мемлекеттік институттардың беделіне нұқсан келтіріп, қоғам алдында оларды теріс көрсету үшін пайдаланылуы мүмкін екенін айтты. Сондықтан масс-медиа саласындағы уәкілетті орган сөз бостандығына кепілдік беретін заңды құқықтардың жүзеге асуына қолдау көрсетуге тиіс.
Министр бұл мәселелер Қазақстандағы жаңа саяси кезеңде ерекше мәнге ие болып отырғанын атап өтті. Оның айтуынша, жаңа Конституция қабылданып, мемлекеттік институттарды жаңарту басталды және алда Құрылтайды қалыптастыру міндеті тұр. Осы кезеңде елде жаңа саяси және қоғамдық мәдениеттің негізі қалануы тиіс.
Бұл ретте сөз бостандығы жауапкершіліктен бөлек қарастырылмауы керек.

«Мемлекет сөз бостандығын, журналистер мен блогерлердің заңды қызметін қамтамасыз етуге және қорғауға міндетті. Ал сөз бостандығы таратылатын ақпарат үшін жауапкершілікті де талап етеді. Бір адамның құқығы екінші адамның құқығын бұзу есебінен жүзеге аспауға тиіс», — деп атап өтті министр.

Балаева заң алдында адамның лауазымына, мәртебесіне, кәсібіне, қоғамдағы танымалдығына немесе әлеуметтік желідегі жазылушыларының санына қарамастан бәрі тең екенін еске салды. Оның айтуынша, бұл ұстаным «Заң мен тәртіп» қағидатының мазмұнын айқындайды.
Министр журналистер мен блогерлер үшін ақпараттың анықтығын тексеру негізгі кәсіби қағидаттардың бірі болып қала беретінін де айтты.
Сонымен бірге ол әлеуметтік желілер мен онлайн-платформалардың әкімшіліктерін заңға қайшы контентті дер кезінде анықтап, жою жұмыстарын күшейтуге шақырды. Алайда бұл ретте заңсыз контент пен заңды пікірдің, кәсіби журналистік қызмет пен қоғамдық пікірталастың ара-жігі нақты ажыратылуы қажет.

«Заңсыз контентпен күрес сөз бостандығын негізсіз шектеуге әкелмеуге тиіс», — деді Аида Балаева.

Министрдің пікірінше, сөз бостандығы мен жауапкершілік бір-біріне қайшы ұғымдар емес. Керісінше, осы екі қағидаттың үйлесуі азаматтардың құқықтары қорғалатын, заң бәріне бірдей қолданылатын және қоғамдық диалог нақты дерек пен өзара құрметке негізделетін қоғам қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Сөз соңында Аида Балаева БАҚ өкілдері мен блогерлерді жариялайтын ақпаратына жауапкершілікпен қарауға, дереккөздерді мұқият тексеруге және масс-медиа, онлайн-платформалар мен сайлау туралы заңнама талаптарын сақтауға шақырды.