Театрдың тың бастамасы

– Театр құру идеясы бұрыннан бар еді. Студент кезімнен бері ойым­­да жаңғыртып жүрдім. Мәс­кеу­де режиссурада оқып жүргенде «Неге бізде барлық театрдың қойы­лымы бірдей?» деп ойладым, – дейді режиссер. 

Оның сөзінше, театр жалпы көпшілікке емес, нақты көрер­мен­дерге бағытталуға тиіс. Бұл идеясы С.Сейфуллин атындағы театрдың көркемдік жетекшісі болып жүрге­нінде, кейіннен Ста­ниславский атындағы театрдың директоры ре­тінде шетелдік гас­трольдерге шық­қаннан кейін де оралып отырыпты. 

– Шетелде мен түрлі театрды көрдім, олардың көпшілігі жеке, мемлекетке қол жаймайды. Яғни, театр өнері дұрыс көзқараспен және қандай да бір қолдау болса, табысты екенін көрдім. Осының бәрі ішкі жан дүниемде пісіп же­тілгенде, менде жеке шығар­ма­шы­лық дағдарыс басталды. Осы­дан екі жыл бұрын мен мем­лекеттік театр­дан кетіп, тәуел­сіз жеке театр құру бойынша жұмыс істей бастадым, – дейді Дунай Амандықұлы.

Әрине, жекеменшік театр ашу оңай емес. Мемлекеттік театрдағы жылы орынды болашағы белгісіз жобаға айырбастаған жанға Natige фирмасының президенті Ерлан Әшім жолығып, демеушілік жа­сайды. Кәсіпкердің қолдауымен тәуелсіз «Дат» театры осылай дү­ниеге келіпті.

– Алғашқы спектакльді Turan-El мейрамханасында өткіздік. Дебюттік қойылымды қою үшін Әзербайжандағы достарым әрі әріптестерім Микаил Микаилов пен Мұстафа Мұстафаевты ша­қыр­дым. Ақшам болмағанына қара­мастан, олар қуана келіп, қойы­лым­ға көмектесті. Алғашқы спек­такль «Поезд 21:15» болды. Бұл халықаралық жоба десем де бо­лады, өйткені авторы Тойгун Ор­бай – түрік, қоюшы әзербай­жан­дық, ал спектакльді қазақ­стан­дық актерлер ой­на­ды, – дейді режиссер.

Премьера екі күн қатарынан көр­се­тіл­ді. Жалпы, иммер­сивті театр тұ­жырымдамасының өзінде көрермендер саны 50-ден аспай­ды. Ал Дунай Амандықұлы оны 80-ге дейін ұлғайтты. Нәти­же­сінде, спек­такльдің бірін­ші күні де, екін­ші күні де жүзден астам кө­рер­мен спек­такльді тұ­рып тамашалады. Бұл ретте ешқандай наразылық не­­месе реніш болған жоқ.

– Театрды кез келген тілде ашуға болады, бас­тысы, театр көп болуы ке­рек. Кішкентай, үлкен, опе­­ралық, көлеңкелі театрлар. Сон­да бәсекелестік болады және өнер­де тоқырау болмайды. Кө­рер­мен таңдау құқығына ие бо­лады. Ол қандай да бір пре­мьералық спектакльдерді күтпейді. Мысалы, бір ғана Мәскеуде 200-ден астам театр бар. Әр кө­рерменнің өз теат­ры бар деуге болады. Мысалы, Ыс­тан­бұл­да пәтерде орна­лас­қан театр бар, онда бес-алты адам билет са­тып алып, пьесаны бірге оқиды. Бұл да театр.

Әрине, мемлекеттік театр­лар сенімді, себебі олар­ды мемлекет субсидиялайды. Жеке театрларды мемлекет қар­жыландырмайды. Егер меценат болса, жақсы. Бірақ театр ісі – бұл өз кәсібіне адал адам­дар­дың ісі, олардың бұған кө­ңілі толады. Мен тәуелсіз театрлар мен мем­лекеттік театрлар бір-бі­ріне эко­номи­калық тұр­ғыдан бә­секе­лес бола ал­майды деп ойлай­мын. Ке­рісінше, олар көрермен үшін күресе алады. Олар әртүрлі формадағы қойы­лымдар ұсы­нады, әртүрлі тұл­ғалар болады, жастар ілгерілейді, әртүрлі ре­жиссерлер ке­леді, – дегенді қос­ты Ду­най ағамыз.

Тәуелсіз театрға актер таңдау да оңай емес. Оған әңгіме бары­сында көз жеткіздік. Актер бола­мын деп жүздеген жас келген. Оның ішінде ірік­телгені өз ма­мандығына адал жандар. 

– Осы театрды ашу менің 30 жыл бойы ар­мандап келген мақ­сатым және бі­рін­ші орынға тума та­лант принципін қой­дым. Яғни, егер талант бол­саң, күніне 10-15 сағат бо­йы сол талантыңды ши­рататын атмосферада жүрсең, міндетті түрде сен кәсіби ак­терге айналасың. Сондықтан да тәуел­сіз театрларда тұрақты труп­паның болуы шарт емес, әр жаңа жобаға жаңадан кастингтер жария­ланып, соның нәти­жесінде артис­тік құ­рам пайда болады. Тәуелсіз театр актері көп қырлы болуы шарт – плас­тика, дауыс, импро­визация, психо­фи­зика, сахналық ба­тыл­дық. Бізге ең керегі – ізденуге дайын актер, – дейді режиссер.

Иә, Дунай Амандықұлы айт­қандай, актерлар са­пын­да оқушы да, студент те, түрлі ма­мандық ие­лері бар. Өткен жыл­дың желтоқсан айында Сәкен Сей­фуллин атын­дағы облыстық ака­демиялық қазақ дра­ма теат­рында тәуелсіз «Дат» театры Әлім­бек Ораз­бековтің «Бір түп ал­ма ағаш» драмасын жаңаша фор­матта сах­налады. Халық көп жи­налды. Осы қаңтарда тағы да кө­рермен осы спектакльді тамашалай алады. 

Әдебиет БЕЛГІБАЙҰЛЫ,

Қарағанды облысы