Теңгенің нығаюы нарықтық сипатқа ие Молдабекова

"Айырбас бағамының нығаю үрдісі жыл басынан бері байқалады және ақпан айында айқын күшейді. Жыл басынан бері теңге бағамы 3,3%-ға нығайып, бір доллар үшін 489,28 теңге деңгейіне жетті. Теңгенің нығаюы ішкі және сыртқы факторлардың кешенді ықпалы аясында қалыптасып отыр. Ең алдымен, ішкі валюта нарығында шетел валютасына деген сұраныс төмендеді", – деді Әлия Молдабекова.

Егер 2025 жылғы желтоқсанда сұраныс көлемі 7,9 млрд долларға жетсе, 2026 жылғы қаңтарда ол 5,8 млрд долларға дейін қысқарған.

Молдабекованың айтуынша, маусымдық тұрғыдан алғанда ақпан айында Қытай Жаңа жылының тойлануына байланысты теңге дәстүрлі түрде нығаяды. Бұл сыртқы сауда есеп айырысулары мен инвестициялық ағындарға әсер етеді.

Сондай-ақ ақпан – ірі салық төлемдері жасалатын кезең. Экспорттаушы компаниялар бюджет алдындағы міндеттемелерін орындау үшін теңгелік өтімділікке сұранысты арттырады, соның нәтижесінде валюталық түсімнің бір бөлігі теңгеге айырбасталады.

"Шетелдік портфельдік инвестициялар тарапынан да құрылымдық қолдау бар. Жыл басынан бері резидент емес инвесторлардың Қазақстанның мемлекеттік бағалы қағаздарына салған инвестиция көлемі шамамен 600 млн долларға артқан. Бұл капитал ағындары валютаны теңгеге айырбастаумен қатар жүреді, соның нәтижесінде нарықта шетел валютасының ұсынысы көбейіп, теңгенің нығаюына ықпал етеді",- делінген Ұлттық банк мәліметінде.

Бұдан бөлек, Қазақстан Республикасының мемлекеттік бағалы қағаздарын J.P. Morgan Frontier Markets индексіне енгізу күтілуде. Бұл портфельдік инвестициялардың тұрақтылығын ынталандырып, халықаралық инвесторлар тарапынан теңгеге және Қаржы министрлігінің теңгемен номинацияланған мемлекеттік бағалы қағаздарына сұранысты одан әрі арттыруға жағдай жасайды.

Теңгені қолдайтын факторлардың бірі ретінде Ұлттық банктің трансферттерді жүзеге асыру және алтынмен операцияларды айна-қатесіз жүргізу аясындағы сатылымдары да аталды.

Сонымен қатар сыртқы конъюнктура да қолайлы қалыптасып отыр. Жыл басынан бері мұнай бағасы 16%-ға өсіп, барреліне 70 доллардан жоғары деңгейде сақталуда. Бұл АҚШ пен Иран арасындағы геосаяси шиеленістің күшеюі аясындағы тәуекелдердің артуымен байланысты.

"Сонымен бірге АҚШ долларының жаһандық әлсіреу үрдісі сақталып отыр. Қазіргі динамика ішкі және сыртқы факторлардың қолайлы үйлесімі жағдайындағы сұраныс пен ұсыныстың нарықтық теңгерімін көрсетеді. Валюта нарығы екіжақты құбылмалылықты сақтайды, яғни бағам іргелі және нарықтық факторларға байланысты әлсіреуі де, нығаюы да мүмкін. Екіжақты құбылмалылық – еркін өзгермелі айырбас бағамы режиміне тән құбылыс және ол бағамның экономиканың автоматты тұрақтандырғышы ретінде қызмет етуіне мүмкіндік береді. Яғни сыртқы және ішкі жағдайлар өзгерген кезде экономикаға бейімделуге көмектеседі", – деді Әлия Молдабекова.

Жалпы алғанда, жыл басынан бергі теңгенің нығаюы нарықтық сипатқа ие және ішкі факторлар, капитал ағыны мен қолайлы сыртқы баға конъюнктурасының жиынтық әсерімен түсіндіріледі.

Qazaq Expert Club тең құрылтайшысы, экономист Бауыржан Шурманов та соңғы апталардағы теңгенің нығаюы жергілікті емес, едәуір дәрежеде жаһандық сипатқа ие екенін атап өтті.

"Негізгі фактор – carry trade стратегиясының жандануында. Қазақстандағы жоғары базалық мөлшерлеме теңгелік активтерді инвесторлар үшін тартымды етеді. Инвесторлар табыстылығы төмен валюталарда қарыз алып, пайыздық айырмасы жоғары валюталарға орналастырады. Бұл теңгеге тұрақты сұраныс қалыптастырады", – деді сарапшы.

Бұған дейін 20 ақпанда доллар бағамы күрт өскенін жазғанбыз.