Түстер кейде өте шынайы, кейде ақылға сыймайтындай көрінеді. Неге?

Aikyn.kz түстер кездейсоқ болмайтынын SciTechDaily материалына сүйеніп талдайды.

Сіздің түнде көрген түстеріңіз кездейсоқ болып көрінуі мүмкін. Бірақ жаңа зерттеулер олар тұлғалық қасиеттер мен нақты өмірлік тәжірибемен байланысты екенін көрсеткен. Түстер сіздің мінезіңіз, тәжірибеңіз және тіпті жаһандық оқиғалар арқылы қалыптасады. Ұйқы кезінде миыңыз күнделікті өмірді жарқын, сюрреалистік оқиғаларға айналдырады.

Неліктен кейбір түстер айқын әрі шынайы болып көрінеді, ал басқалары байланыссыз немесе түсініксіз болады? Италиялық IMT School for Advanced Studies Lucca мектебінің ғалымдарының жаңа зерттеуі бұл сұраққа жауап береді. Ол түс мазмұнына адамның тұлғалық ерекшеліктері мен өмірлік тәжірибесі қатар әсер ететінін көрсеткен.

Communications Psychology журналында жарияланған зерттеу 18-70 жас аралығындағы 287 қатысушыдан алынған 3 700-ден астам түс сипаттамалары мен ояу күйіндегі тәжірибелерді талдаған. Екі апта бойы қатысушылар күн сайын өз тәжірибелерін жазып отырған. Ал зерттеушілер ұйқы режимі, когнитивтік қабілеттер, тұлғалық қасиеттер және психологиялық сипаттамалар туралы толық деректер жинаған.

Зерттеу тобы түс сипаттамаларының мағынасы мен құрылымын талдау үшін табиғи тілдерді өңдеудің (NLP) озық әдістерін қолданған. Бұл тәсіл түстерді жүйелі әрі өлшенетін түрде зерттеуге мүмкіндік берген. Нәтижелер түстердің кездейсоқ немесе ретсіз емес екенін көрсеткен. Керісінше, олар ішкі факторлар (ойдың жиі бөлінуі, түске қызығушылық, ұйқы сапасы) мен сыртқы ықпалдардың (мысалы, COVID-19 пандемиясы сияқты ірі әлеуметтік оқиғалар) күрделі өзара әрекетінің нәтижесі болып табылған.

Күнделікті өмір сипаттамаларын түстермен салыстыра отырып, зерттеушілер мидың тек оқиғаларды қайталамайтынын анықтаған. Керісінше, ми оларды қайта құрастырады. Түс көрген кезде жұмыс орындары, ауруханалар немесе мектептер сияқты таныс жерлер дәл сол күйінде көрінбейді. Олар түрлі элементтерді біріктіретін және күтпеген түрде өзгеретін жарқын көріністерге айналады.

Бұл процесс түстердің шынайылықты белсенді түрде қайта құрастыратынын көрсетеді. Ми естеліктерді қиялдағы немесе күтілетін оқиғалармен араластырып, жаңа сценарийлер жасайды. Сол себепті түстер қызықты немесе тіпті сюрреалистік болып көрінуі мүмкін.

Түстер әр адамда әртүрлі болады. Ойы жиі бөлінетін адамдар көбінесе үзік-үзік және тез өзгеретін түстерді сипаттайды. Ал түстерді маңызды деп санайтын адамдар оларды анағұрлым бай, мазмұнды және әсерлі деп сипаттайды.

Зерттеу сонымен қатар ірі оқиғалардың түстерге әсерін қарастырды. Sapienza University of Rome университетінің карантин кезіндегі деректері IMT зерттеуімен салыстырылып, сол кезеңде түстердің эмоциялық тұрғыдан күштірек болғанын және шектеулер мен кедергілер тақырыптары жиі кездескенін анықтаған. Уақыт өте бұл үрдіс әлсіреген. Бұл адамдардың маңызды өмірлік өзгерістерге психологиялық бейімделуіне байланысты түс мазмұнының өзгеретінін көрсетеді.

«Біздің нәтижелер түстердің тек өткен тәжірибенің көрінісі емес, адамның кім екеніне және нені бастан кешіретініне байланысты қалыптасатын динамикалық процесс екенін көрсетеді. Үлкен деректер мен есептеу әдістерін біріктіру арқылы біз бұрын анықтау қиын болған заңдылықтарды көре алдық», – дейді зерттеудің жетекші авторы Valentina Elce.

Зерттеу сондай-ақ ЖИ-дің түстерді түсінудегі рөлінің артып келе жатқанын көрсетеді. NLP модельдері түс сипаттамаларының мағынасы мен құрылымын тәуелсіз сарапшылар деңгейінде дәл анықтай алады. Бұл сананың, жадтың және психикалық денсаулықтың зерттелуін кең ауқымда әрі жүйелі түрде жүргізуге жаңа мүмкіндік береді.

Зерттеудің толық нұсқасымен мына сілтеме арқылы танысуға болады: «Individual traits and experiences predict the content of dreams» by Valentina Elce, Giorgia Bontempi, Serena Scarpelli, Bianca Pedreschi, Pietro Pietrini, Luigi De Gennaro, Michele Bellesi, Giulio Bernardi and Giacomo Handjaras, 28 April 2026, Communications Psychology.