Ұлттық жобаға цифрлық теңге қолданылады

Энергетика және коммуналдық секторларды жаңғырту жөніндегі ұлттық жоба аясында цифрлық теңге қолданылуы мүмкін.

Бұл туралы Табиғи монополияларды реттеу комитетінің төрағасы мәлімдеді. Тимур Қосымбаев цифрлық теңге қаржының қозғалысын ашық әрі тиімді бақылауға мүмкіндік береді дейді. Яғни жобаға бөлінетін барлық қаражат цифрлық теңге арқылы белгіленсе, әрбір теңгенің қайда және қалай жұмсалғаны анық көрінбек.

Энергетика және коммуналдық секторларды жаңғырту жөніндегі ұлттық жоба аясында 13,5 трлн теңге инвестиция тарту жоспарланған. Бұл қаржы тозығы жеткен жүйелерді жаңғыртуға жұмсалмақ. Қазір бастама Ұлттық банкпен бірлесе талқыланып жатыр.

Тимур Қосымбаев, Табиғи монополияларды реттеу комитетінің төрағасы:

- Ұлттық жобаға бөлінетін барлық қаражат цифрлық теңге арқылы «таңбаланып» отырады. Бұл жүйенің басты артықшылығы – толық айқындық. Қаражаттың қозғалысын: тапсырыс берушіден мердігерге дейінгі бүкіл тізбекті бақылауға болады. Осылайша, делдалдар араласпай, қаржының мақсатты жұмсалуын қамтамасыз ету және қызмет құнын негізсіз өсіруге жол бермеу мүмкіндігі туады.

«Цифрлық теңгені енгізу мемлекеттік есептердің ашықтығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Яғни валютаны бағдарламалау технологияларының арқасында Ұлттық Банк қаражаттың қайда жұмсалатынын бақылай алады. Бұл сыбайлас жемқорлықпен және ақшаны жылыстатумен күресуге көмектеседі», - дейді мамандар.

Айгерім Бабағали, ҚҰБ «Ұлттық төлем корпорациясы» АҚ Цифрлық теңге жүйесі басқармасының бас қызметкері:

- ЦТ арқылы есептеулерді жеделдету және жеңілдету – шығындарды азайтып, қаржылық операциялардың тиімділігін арттыруы мүмкін. Ашықтық пен анонимділік арасындағы тепе-теңдік. Таңбалау және оны автоматты түрде алу тетігінің болуы азаматтардың анонимділігіне нұқсан келтірмей, банк құпиясын сақтай отырып мемлекеттік төлемдердің мақсатты жұмсалуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Иә, цифрлық теңгенің мемлекет үшін артықшылығын түсіндік. Енді бұл қарапайым тұрғындарға не береді? Айталық валютаның ел азаматтарына пайдасы төлемдер мен аударымдар одан да қолжетімді бола түседі. Екіншіден тұлғалар зейнетақы, жәрдемақы және басқа да мемлекеттік төлемдерді тезірек ала алады. Делдалдардың болмауына байланысты трансшекаралық аударымдар одан да жылдам әрі арзан болады. Сондай-ақ жеке код бойынша әрбір теңгенің қозғалысын қадағалау оңай, яғни ақша жоғалған жағдайда оларды табу қиынға соқпайды. Бұл есептеулер одан да қауіпсіз болады деген сөз.

Цифрлық теңгенің артықшылықтары:
1. Төлемдер мен аударымдар қолжетімді

2. Зейнетақы, жәрдемақы және басқа да мемлекеттік төлемдер тезірек жүзеге асады

3. Трансшекаралық аударымдар жылдам әрі арзан

4. Инновациялық қызметтер пайда болады

5. Есептеулер одан да қауіпсіз болады

Айгерім Бабағали - ҚҰБ «Ұлттық төлем корпорациясы» АҚ Цифрлық теңге жүйесі басқармасының бас қызметкері:

- Жүйенің қауіпсіздігі бірнеше деңгейде қамтамасыз етіледі.

1. Банк деңгейі: екінші деңгейлі банктер орындайтын операциялар заманауи шифрлау мен қолжетімділікті бақылау технологиялары арқылы қорғалады.

2. Инфрақұрылым деңгейі: платформаның тұрақты әрі сенімді жұмысын қамтамасыз етеді. Бұл деңгейде серверлердің физикалық қауіпсіздігі мен жүйенің ақауға төзімділігіне ерекше мән беріледі.

3. Сервистік деңгей: цифрлық теңгемен жұмыс істейтін барлық сервистердің қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Бұл рұқсатсыз қол жеткізу мен кибершабуыл қаупін барынша төмендетуге бағытталған.

4. Мониторинг және әрекет ету

Цифрлық теңгенің бірінші транзакциясы 2023 жылдың 15 қарашасында өтті. Бірақ қазір жоба тестілеуден өтуде, сондықтан тек мемлекеттік сатып алулар мен әлеуметтік төлемдер саласында жұмыс істейді. Ұлттық банк мамандарының айтуынша, оны жыл соңына дейін іске қосу жоспарлануда.