Заңнамадағы оң өзгерістер

Qazaq24.com, Egemen.KZ дереккөзінен алынған ақпаратқа сүйене отырып мәлімет бөліседі..

Құқықтық мемлекеттің басты қағидаты – заң үстемдігі. Тәртіпке бағынатын елде әділетті қоғам орнайды. Осы орайда жаңа уақыт талаптарына сай заңнаманың жетілдіріліп отыруы – үздіксіз құбылыс. Тарих қойнауына енгелі тұрған осы жылы да елімізде бірқатар жаңа заң қабылданды. Соның ішінде құқық саласын жүйелейтін заңнаманың даму барысына арнайы тоқталып, биыл қолданысқа енген ең маңызды заңдарға шолу жасауды жөн көрдік.

Коллажды жасаған – Зәуреш СМАҒҰЛ, «EQ»

2 қаңтарда Мемлекет басшысы «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне есірткі, психотроптық заттардың, сол тектестердің, прекурсорлардың және күшті әсер ететін заттардың заңсыз айналымына қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңға қол қойып, көпті алаңдатқан қоғам кеселінің жолын кесті.

Бұл заң Президенттің 2024 жылы 15 наурызда Ұлттық құрылтайда берген тапсырмаларын орындау мақсатында қабылданғанын айта кетейік. Жаңа құжат есірткі өндіру мен өткізуді ұйымдастырушылар үшін жауапкершілікті қатаңдатуға, ал есірткіні жасырын орналастырушылар үшін жазаны жұмсартуға бағытталған.

Ақорда таратқан мәліметке сүйенсек, жаңа заң есірткі өндірісі үшін ғана емес, осы қылмыстық әрекет үшін лауазымды адамдардың да жауапкершілігін едәуір қатаңдатты. Енді қылмысқа қатысы бар тұлғалардың мүлкі тәркіленіп, 15 жылдан 20 жылға дейін немесе өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасына кесілуі мүмкін.

Ал есірткіні жасырып кетушілер өздері оны затын дайындамайтындықтан, тек көп ақша ұсынған қылмыскерлердің тұзағына ілініп, олардың тапсырмасын орындайтындықтан, қылмыстық жауапкершілік аздап жұмсартылған. Мұндай жалдамалы іске көбіне жасөспірімдер баратыны белгілі. Бұдан былай олар алғаш рет қылмыс жасаған болса, 5 жылдан 8 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айырылмақ.

Биыл қоғамда көп талқыланған тағы бір құжат – «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне құқық қорғау қызметін жетілдіру, құқық қорғау органдарының, арнаулы мемлекеттік органдардың, азаматтық қорғау органдарының қызметкерлерін және әскери қызметшілерді тұрғын үймен қамтамасыз ету және әлеуметтік қорғау, сондай-ақ ішкі істер органдарының қызметі саласында артық заңнамалық регламенттеуді болғызбау мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңы. Оның ішінде адамның бет-жүзін тануға кедергі келтіретін киім-кешекті киюге тыйым салатын норма жұртшылық назарын аударғаны белгілі.

Дін саласында ниқаб немесе пәренже деп аталатын бетті жабатын киім мәселесі көптен бері қоғам талқысында жүрген. Расында, бұл заңнамадағы уақыты келген түзету еді. Өйткені қылмыскерлер де жасырыну мақсатында бетін ниқабпен жауып жүруі ғажап емес. Дегенмен бұл норманың мақсатын сан-саққа жүгіртіп, оны дінге жасалып жатқан қысым деп түсіндіргісі келгендер де табылғаны белгілі. Алайда заңгерлер мен дін қызметкерлері осы мәселеге араласып, ислам дінінде бетті жауып жүру парыз емес, тек кейбір халықтардың салты екенін анықтап түсіндірді. Ал қазақ қыздары ешқашан бетін жауып жүрмегені белгілі.

«Шариғатта әйелге бет-жүзін, білезіктен әрі қолын және тобықтан төмен аяғын жауып жүру бұйырылмаған. Яғни асыл дініміз қыз-келіншекке орамал тағып, ұзын етекті кең киім киюді міндеттегенімен, бетті толық жабуды талап етпейді. Бәлкім, бұл кейбір араб елдерінде қалыптасқан дәстүр шығар. Ал біздің ата-бабамыз хадисте айтылған талапқа байланысты діні мен дәстүрін сабақтастырып, шариғат талаптарына жауап беретін ұлттық киімдерімізді киді. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының ұстанымы да осы», деген Бас мүфтидің кеңесшісі Смайыл Сейітбеков зайырлы мемлекеттің заңы бәріне ортақ екенін жеткізді.

Бұдан былай елімізде қызметтік міндеттерді, медициналық, азаматтық қорғаныс, ауа райы жағдайында, сондай-ақ спорттық және бұқаралық-мәдени іс-шараларға тікелей қатысатын адамдардың талаптарын орындау қажет болған жағдайларда ғана бетті жабуға рұқсат, ал басқа жағдайда қоғамдық орындарда бет-жүзін тануға кедергі келтіретін киім-кешекті киюге тыйым салынды.

Дін саласына қатысты заңнамадағы өзгерістер Мемлекет басшысының биыл 10 қаңтарда қол қойған «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» кодекске өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңда да көрініс тапты. Атап айтқанда, заңның 490-бабының бірінші, үшінші және жетінші бөліктеріне «ескерту» институты енгізілсе, бірінші, екінші, үшінші және жетінші бөліктерін бұзу бойынша әкімшілік айыппұлдардың мөлшері 50%-ға азайтылды. Баптың бұл бөліктерінде діни жоралар мен жиналыстарды өткізу талаптарын бұзу, заңды діни қызметке кедергі келтіру, азаматтардың діни сенімін қорлау, дін ұстанушылар қастерлейтін ғимараттар мен орындарды бүлдіру, миссионерлік қызметті тіркеусіз жүзеге асыру, уәкілетті органмен келіспей, шетелдік діни орталық тағайындаған адамның діни бірлестікті басқаруы секілді маңызды нормалар қамтылған.

Есірткі секілді қоғам ішіне зиянын тигізіп отырған тағы бір проблема – ойын бизнесі. Биыл 25 сәуірде Мемлекет басшысы қол қойған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне денсаулық сақтау, ойын бизнесі және артық заңнамалық регламенттеуді болғызбау мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң осы саладағы келеңсіздіктерді реттеуге бағытталды. Атап айтқанда, букмекерлік кеңселер мен тотализаторларды ұялы байланыстың абоненттік құрылғылары, сондай-ақ онлайн-платформалар арқылы жарнамалауға тыйым салынды.

Сонымен қатар букмекерлік кеңселер мен тотализаторларды жарнамалау рұқсат етілген бұқаралық ақпарат құралдарының шеңбері тарылып, олар енді тек спорттық бағытта болуы талап етілетін болды. Бұған қоса «Ойын бизнесі туралы» заңда бас бостандығын шектеу түріндегі жазаға сотталған немесе шартты түрде сотталған адамдардың құмар ойындарға және (немесе) бәс тігуге қатысуына тыйым салу белгіленген.

Осы жылы 30 маусымда Президент қол қойған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне құқық қорғау қызметін жетілдіру, құқық қорғау органдарының, арнаулы мемлекеттік органдардың, азаматтық қорғау органдарының қызметкерлерін және әскери қызметшілерді тұрғын үймен қамтамасыз ету және әлеуметтік қорғау, сондай-ақ ішкі істер органдарының қызметі саласында артық заңнамалық регламенттеуді болғызбау мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңды да тілге тиек етсек болады. Заң арқылы «Қазақстан Республикасының ішкі істер органдары туралы», «Құқық қорғау қызметі туралы», «Тұрғын үй қатынастары туралы», «Құқық бұзушылықтың алдын алу туралы», «Дактилоскопиялық және геномдық тіркеу туралы» және басқа да заңдарға түзетулер енгізілді.

Айта кетсек, бұл заңда құқық қорғау қызметін жетілдіру, құқық қорғау, арнаулы мемлекеттік органдар, азаматтық қорғау органдары қызметкерлері мен әскери қызметшілердің әлеуметтік қорғалу деңгейін арттыру, ішкі істер органдарының қызметін жетілдіру, сораны өнеркәсіпте пайдалану, сондай-ақ құқық бұзушылықтың алдын алу мәселелеріне қатысты түзетулер енді. Сора демекші, заңға сәйкес Үкіметке есірткі өндіруге немесе дайындауға қатысы жоқ, өнеркәсіптік мақсатта өсіруге рұқсат етілген сора сұрыптарын анықтау құзыреті берілді және сораны өнеркәсіптік өңдеу тәртібі айқындалды.

Ал Мемлекет басшысы 16 шілдеде қол қойған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасын оңтайландыру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңда қылмыстық заңнаманың тұрақтылығын қамтамасыз ету, қылмыстық заңнаманы жетілдіру мен кейбір қоғамдық қауіпті әрекеттер үшін жауапкершілікті арттыру, қылмыстық процесте азаматтардың құқын қорғауды күшейту, қылмыстық процесті оңтайландыру, қылмыстық-атқару заңнамасын жетілдіру мәселелері нақтыланды.

Жалпы алғанда, биыл еліміздің заң шығару саласында белсенді жұмыс жүргізіліп, жұртшылықты алаңдатқан кеселдерге тосқауыл қойылып, заң мен тәртіп қағидаты жоғары деңгейде іске асырылғанын айтуымыз керек. Президентіміз Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен Әділетті Қазақстанды орнатудың кезекті ширақ та өнімді қадамдары жасалды.

Соңғы жаңалықтар