Жасанды интеллект ауаның ластануын алдын ала болжай ала ма?

Egemen.KZ парақшасындағы ақпаратқа сәйкес, Qazaq24.com хабар таратты..

Қазір экология мәселелері адамзат үшін ең өзекті әрі күрделі проблемалардың біріне айналды. Табиғи ресурстардың шектен тыс пайдаланылуы, қоршаған ортаның ластануы, климаттың жаһандық өзгеруі және биоалуандылықтың азаюы табиғи экожүйелердің тұрақтылығына елеулі қауіп төндіріп отыр. Біріккен Ұлттар Ұйымының және Климаттың өзгеруі жөніндегі үкіметаралық сарапшылар тобының (IPCC) мәліметтері бойынша, кейінгі онжылдықтарда парниктік газдардың көлемі айтарлықтай артып, жаһандық орташа температураның көтерілуіне себеп болған.

Өнеркәсіптің қарқынды дамуы, урбанизация деңгейінің өсуі және автомобиль көліктерінің көбеюі атмосфераға бөлінетін зиянды заттардың көлемін арттырып, ауа сапасының төмендеуіне әкеліп отыр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (World Health Organization) деректеріне сәйкес, ауаның ластануы жыл сайын миллиондаған адамның денсаулығына кері әсерін тигізіп, тыныс алу және жүрек-қан тамырлары ауруларының көбеюіне себеп болып отыр.

Сонымен қатар тұрмыстық және өндірістік қалдықтардың тиімсіз басқарылуы қоршаған ортаға қосымша қауіп төндіреді. Әсіресе пластик қалдықтары мен микропластиктердің су мен топырақта жиналуы экожүйелерге ұзақ мерзімді зиян келтіретіні ғылыми зерттеулерде дәлелденген. Джорджия Университетінің (University of Georgia, АҚШ) Jenna R. Jambeck экологиялық инженерия профессорының зерттеуіне сәйкес, жыл сайын миллиондаған тонна пластик қалдықтарының мұхиттарға түсуі, теңіз тіршілігі мен азық-түлік тізбегіне әсер етеді.

Экологиялық түйткілдің түйіні қашан тарқайды?

Мұндай күрделі жағдайда дәстүрлі экологиялық бақылау және басқару әдістері жеткіліксіз. Сондықтан кейінгі жылдары жасанды интеллект экологиялық мәселелерді шешудің тиімді құралы ретінде кеңінен қолданыла бастады.

Жасанды интеллектке негізделген технологиялар қоршаған ортаны бақылау жүйелерін түбегейлі өзгертті. Конволюциялық нейрондық желілер (бейне және кеңістіктік деректерді өңдеуге арналған терең оқыту модельдері) спутниктік суреттерді талдау арқылы орман алқаптарының қысқаруын, су айдындарының ластануын және жер жамылғысының өзгеруін анықтауға мүмкіндік береді. Машиналық оқытуға негізделген модельдер атмосфералық ауаның сапасын сипаттайтын негізгі ластаушы заттардың, атап айтқанда PM2.5 (диаметрі 2,5 микрометрден аспайтын ұсақ қатты бөлшектер), азот диоксиді (NO₂) және озон (O₃) концентрациясын болжауда жоғары болжамдық дәлдікке қол жеткізіп отыр.

Экологиялық мәдениет қалыптастыру – түбегейлі қағидат қатарында

Жасанды интеллект үлкен көлемдегі экологиялық деректерді өңдеу және болжау жасау саласында да маңызды рөл атқарады. Ұзақ-қысқа мерзімді жадқа негізделген нейрондық желілер (уақыттық қатарларды талдауға арналған модельдер) ауа сапасының, су ресурстарының және климаттық көрсеткіштердің өзгеру динамикасын болжауға кеңінен қолданылады. Сонымен қатар физика заңдылықтарын ескеретін нейрондық желілер экологиялық процестерді модельдеу кезінде табиғи механизмдерге сүйеніп, алынған нәтижелердің ғылыми негізді әрі сенімді болуын қамтамасыз етеді.

Қалдықтарды өңдеу және ластануды азайту жүйелерінде жасанды интеллект энергия тиімділігін арттыруға және ресурстарды үнемдеуге ықпал етеді. Терең нығайтпалы оқыту (Deep Reinforcement Learning), яғни ортаның жағдайына әсер ете отырып оңтайлы басқару стратегияларын үйрететін алгоритмдер, ағынды суларды тазалау станцияларында негізгі басқару параметрлерін автоматты түрде реттеуге мүмкіндік береді, бұл энергияны тиімді пайдалануға және тазалау нәтижелерін жақсартуға ықпал етеді.

Түтінге тұншыққан шаһар: Мегаполистің экологиялық ахуалы қашан түзеледі?

Сонымен қатар жасанды интеллект экологиялық апаттардың алдын алу және ерте ескерту жүйелерінде де тиімді қолданылуда. Машиналық оқыту модельдері метеорологиялық, өндірістік және экологиялық деректерді талдау арқылы ауа ластануы, су тасқыны немесе химиялық төгінділерді алдын ала болжай алады. Қытайдың Бейжің қаласында енгізілген жасанды интеллектке негізделген ауа сапасын болжау жүйелері 24-48 сағат бұрын ескерту жасау мүмкіндігін көрсетті.

Адам & жасанды интеллект: Дуэт пе, дуэль ме?

Жасанды интеллект экологиялық саясат пен басқару шешімдерін қабылдауда да маңызды құралға айналып отыр. Білім графтары және көп критерийлі шешім қабылдау модельдері экологиялық, экономикалық және әлеуметтік факторларды кешенді түрде талдап, табиғатты қорғау стратегияларын ғылыми негізде жоспарлауға мүмкіндік береді.

Қорытындылай келе, жасанды интеллект экологиялық проблемаларды бақылау, талдау, болжау және басқару салаларында тиімді құрал саналады. Ғылыми зерттеулер көрсеткендей, жасанды интеллект технологияларын экологиялық басқаруға жүйелі түрде енгізу климаттың өзгеруінің теріс әсерін азайтуға, табиғи ресурстарды сақтауға және тұрақты дамуға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Табиғатты қорғау – бүкіл қоғамның ортақ міндеті, ал жасанды интеллект осы мақсатқа жетудегі маңызды ғылыми-технологиялық серіктес.