Дәулет Мұқаевтың смарт көзілдірігі тудырған дау: Заңгердің пікірі қандай

Мәжіліс депутаты Дәулет Мұқаевтың камера орнатылған смарт-көзілдірікпен парламентке келуі әлеуметтік желіде қызу талқыланып жатыр. Депутат өзіне сауал қоюға келген журналистерді көзілдірігімен видеоға түсіріп алып, желіге жариялаған. Журналистер оның видеоны жасырын түрде түсіріп алғанына, түсірілім жүріп жатқанын ескертпегеніне наразы. 

Жағдайға байланысты журналист Ержан Төлек Threads әлеуметтік желісінде пікір білдірді.

"Бүгін депутат Дәулет Мұқаев Мәжіліске видеокамерасы бар көзілдірік киіп келіпті. Біз Мұқаевты телефонға таспалап тұрсақ, ол қымбат очикімен журналистерді сыртынан түсіріп жүр. Сол көзілдірігіне жазылған видеоны жеке парақшасына жүктеп те қойған. Мәселен, депутат "запись" жүріп жатқанын ескерткен жоқ, дереу өшіруді талап етемін! Соған қарағанда, тілшілер сөзімді бұрмаламасын деп сыртымыздан түсіріп алған шығар. Бірақ Парламенттің қауіпсіздік қызметі депутаттың видеокамерасы бар көзілдірік тағуына рұқсат берген бе? Себебі Мәжілісте жалпы отырыстан бөлек, жабық есік жағдайындағы жиналыстар жиі өтеді. Онда құпия мәліметтер айтылуы мүмкін ғой. Ертең сол ақпарат тарап кетсе, қайтеміз?", – деп жазды ол.

Осыдан кейін әлеуметтік желіде смарт-көзілдіріктер арқылы түсірілім жасау қаншалықты заңды деген сұрақтар қойыла бастады. Әсіресе, парламент секілді стратегиялық нысандарда мұндай құрылғыларды қолдануға қатысты пікірталас күшейді.

Құқықтық медиаорталықтың заң қызметінің жетекшісі Гүлмира Біржанова Қазақстанда смарт-көзілдіріктер тыйым салынған құрылғылар қатарына жатпайтынын айтты. Оның сөзінше, Ray-Ban, Meta Smart секілді камера орнатылған көзілдіріктер ашық сатылымда бар және оларды қолдануға заң жүзінде шектеу қойылмаған.

"Мұнда басты мәселе көзілдіріктің өзінде емес, оны қалай пайдалану тәсілінде. Егер мұндай көзілдіріктерді қолдану кезінде адамның жеке өміріне қол сұғылса, жасырын түсірілім жүргізілсе, жеке ақпарат жиналса, жеке немесе интимдік сәттер тіркелсе, онда құрылғыға тыйым салынбағанына қарамастан жауапкершілік туындайды. Сот мұндай әрекеттерді "көзілдірікке рұқсат етілген" деген уәжбен ақтамайды. Ал егер әңгіме парламент, концерт немесе ашық отырыстар секілді қоғамдық іс-шаралар туралы болса, мұндай жерлерде жеке өмірге қатысты қауіп деңгейі төменірек болады. Сондықтан мұндай жағдайларда түсірілім жасауға, әдетте, рұқсат етіледі", – деді заңгер.

Сарапшының айтуынша, егер адамның бейнесі келісімінсіз жарияланып, ол өз құқығы бұзылды деп есептесе, сотқа жүгінуге мүмкіндігі бар. Мұндай жағдайда түсірілімнің қай жерде және қандай жағдайда жасалғаны ғана емес, кейін ол материалдың қалай қолданылғаны да ескеріледі.

"Қазақстан заңнамасында жасырын түсірілімге қатысты жеке ұғым ретінде нақты шектеу жоқ. Әр жағдай нақты контекске қарай бағаланады. Егер адамды оның келісімінсіз ірі планда видеоға түсіріп алса, ал ол адам бұл бейненің жарияланғанын қаламаса, Азаматтық кодекстің 145-бабы бойынша сотқа жүгінуге құқылы. Яғни адам өз бейнесін пайдалануға рұқсат беру-бермеуді өзі шешеді. Ал депутаттар туралы айтатын болсақ, жария тұлғалар мен журналистер жұмысына қатысты мұндай талап-арыздардың соттағы перспективасы аса жоғары емес", – дейді заңгер.

Сондай-ақ беделге келетін зиянды да ескеру маңызды – бейненің кейін қандай мақсатта, қандай контексте қолданылғаны және оның бұрмаланған-бұрмаланбағаны назарға алынады.

Айта кетейік, бұған дейін Дәулет Мұқаев жұбайын туған күнімен парламент бланкісіне ұқсас құжатпен құттықтап, әлеуметтік желіде талқыға түскен еді. Желі қолданушыларының бір бөлігі оны парламент атрибутикасын жеке мақсатта пайдаланды деп сынаған болатын.  Ал депутат өз кезегінде бұл әрекетінде "ерсі ештеңе жоқ" екенін айтты.