Жұмыссыз қалсаңыз әлеуметтік төлемді қалай аласыз? Тіркелу мен өтініш беру тәртібі

Жұмыссыз қалған қазақстандықтар әлеуметтік жәрдемақы алуға құқылы. Алайда 1 қазаннан бастап пилоттық жоба аясында әлеуметтік төлемді тағайындау тәртібі өзгерді. Енді қазақстандықтарға бұл төлем алты ай бойы емес, тек үш ай ғана төленеді. Бұл өзгерістер 2026 жылғы 1 қазаннан бастап әлеуметтік төлем алатын азаматтарға қолданылады. 

Осы орайда Информбюро порталы жұмыссыз қалсаңыз әлеуметтік төлем алу үшін қайда жүгіну керек және қандай құжаттар қажет, төлем сомасы қалай есептеледі деген сұрақтарға жауап береді.

№1 Неліктен сақтандыру жүйесінің мүшесі болуы керек? 

Мемлекет мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына жиналған қаражатты жұмысынан айырылған жағдайда жәрдемақы төлеуге пайдаланады. 

Жұмыс істейтін азаматтар үшін жұмыс берушілер Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына 5 пайызы мөлшерінде әлеуметтік аударымдар төлеуге міндетті. Қорға төленетін барлық төлем жеке сипатқа ие, яғни әр тұлға үшін жеке шегеріліп отырады. 

№2 Штаттан тыс қызметкерлер жәрдемақы ала ма?

Жердемақы тағайындау шарттарының ішіндегі ең маңыздысы – өтініш берушінің міндетті сақтандыру жүйесінің қатысушысы болуы. Жұмыс берушілер қорға ай сайын аударым жасамаса, қызметкер жәрдемақы талап ете алмайды.

Сәйкесінше азаматтық-құқықтық келісімшарт (қызмет көрсету шарты, еңбек шарты) жасасқан қызметкерлердің жұмысынан айырылған жағдайда жәрдемақы талап ету құқығы жоқ, өйткені олар үшін ешкім әлеуметтік аударымдар жасаған жоқ. Қазір қызметкерлердің өздері де қорға аударым жасай алмайды. 

№3 Қандай құжаттар қажет және қайда өткізу керек

Жәрдемақы алуға өтініш беру рәсімін бастамас бұрын жұмыссыз ретінде тіркелу керек. Мұны eGov порталы не электронды еңбек биржасының сайтында немесе жұмыспен қамту орталығы, банк қосымшалары арқылы жасауға болады. Онда азаматқа жаңа жұмыс табуға көмектеседі. Жұмысқа орналасу мүмкін болмаса, оған ресми түрде "жұмыссыз" мәртебесі беріліп, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан әлеуметтік төлем тағайындалады.

Мансап орталығы үш бос жұмыс орнын ұсынса және жұмыссыз адам үш рет те бас тартса онда "жұмыссыз" мәртебесінен айырылады. Бұл мәртебесі әлеуметтік төлем тағайындалмайды.

Құжаттардан жеке куәлік пен өтініш қажет. 

№4 Қандай себептерге байланысты өтінішті қабылдамауы мүмкін

Жоғарыда аталған себептерден басқа (бұған дейін әлеуметтік сақтандыру жүйесіне аударым жасамауы, жұмыссыз ретінде тіркелмеуі) заң бойынша келесі жағдайларда жәрдемақы берілмеуі мүмкін:

өтініш беруші жалған (мәлімет) құжат ұсынса; өтініш беруші мен (немесе) жәрдемақы тағайындау үшін қажет ұсынылған материалдардың, деректер мен мәліметтердің сәйкес келмеуі.

Тиісті түзетулерден кейін жәрдемақы тағайындауға қайта өтініш бере аласыз. 

Жұмысынан айырылған жағдайда төленетін әлеуметтік төлем Қазақстан Республикасының халықты жұмыспен қамту туралы заңнамасына сәйкес міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушы жұмыссыз ретінде тіркелген күннен бастап тағайындалады.

Оқи отырыңыз: Қазақстанның қай өңірінде жұмыссыздар көп?

№5 Жәрдемақыны қанша уақыт алуға болады

Бұрын бұл жәрдемақы алты ай төленсе, енді 1 қазаннан бастап үш ай ғана алуға болады. Пилоттық жоба аясында төлем мерзімі бұрынғыдай азаматтың міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу ұзақтығына байланысты болады:

бір ай – 6-12 ай ішінде әлеуметтік аударымдар жүргізілсе; екі ай – 12-24 ай ішінде әлеуметтік аударымдар жүргізілсе; үш ай – 24 айдан көп болса.

№6 Төленетін жәрдемақы көлемі қалай белгіленеді?

Жұмысынан айырылу бойынша жәрдемақы көлемі бірнеше мөлшерге байланысты:

жұмыс беруші 24 ай ішінде әлеуметтік сақтандыру қорына төлемдер жасаған ай сайынғы табысқа байланысты; барлық өтініш беруші үшін бірыңғай түзету коэффициентіне байланысты – 0,45; әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу өтіліне байланысты. 

Мемлекет есептеу кезінде қолдануға болатын 24 айдағы орташа кіріс мөлшерін шектеді. Оның мөлшері жеті ең төменгі жалақыдан (ең төменгі жалақыдан) аспауы керек. 2026 жылы бұл –  348 075 теңге. Сонда әлеуметтік төлемнің ай сайынғы сомасы 267 750 теңгеден аспайды.

Есеп арнайы формула бойынша жасалады және оның жеке сипаты бар. 

Оқи отырыңыз: Тұрмысы төмен өңір – қақтығыс ошағы. Депрессивті аймақтарды дамыту картасы не үшін қажет?

№7 Жұмыссыздарды қоғамдық жұмысқа немесе оқуға жіберсе не болады?

Келесі жағдайларда жәрдемақы сақталады:

әлеуметтік маңызы бар жұмыс орындарындағы уақытша жұмыс үшін; қоғамдық жұмыстарға тартылса; кәсіппен байланысты оқуға жіберілсе. 

№8 Жұмыссыздың міндетті медициналық сақтандыру бойынша медициналық көмек алуға құқығы бар ма?

Жұмыссыздар міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға құқылы. Оларға мемлекет тарапынан жарна төленеді. Міндетті шарт – жұмыссыз ретінде тіркелу.

№9 Жәрдемақыдан не үшін ақша ұстап қалуы мүмкін?

Заң жұмысынан айырылу бойынша жәрдемақыдан шегерімдердің екі түрін белгіледі:

10% – БЖЗҚ-ға зейнетақы жарналары (жәрдемақы төлеу кезінде); атқарушылық іс жүргізу бойынша шегерімдер (бар болса).

№10 Қандай жағдайда жәрдемақы төлеу уақытша тоқтатылуы мүмкін?

Заң жұмыссыздық бойынша жәрдемақыны төлеу уақытша тоқтатылуы мүмкін себептердің тізбесін белгіледі:

жәрдемақы алушы Қазақстаннан шетелге кетсе; Қазақстан Республикасының азаматтығынан шыққаны белгілі болса (ол шетелдіктің тұруға ықтиярхатын алғанға дейін); жәрдемақы тағайындау үшін анық емес ақпарат ұсынғаны белгілі болса; шетелдіктің немесе азаматтығы жоқ адамның жеке басын куәландыратын құжаттың, қандас куәлігінің қолданылу мерзімі өтсе; жәрдемақы алушы қылмыстық іс бойынша сотталған және жазасын колонияда өтесе.

№11 Қандай жағдайда жәрдемақы төлеу тоқтатылады?

Жұмысынан айырылған кезде жәрдемақы төлемдері тоқтатылады:

егер өтініш беруші зейнеткерлік жасқа толса; оны жұмыссыз ретінде есептен шығарған кезде; алушы қайтыс болған жағдайда.

Әлеуметтік төлем мәліметтер келіп түскен айдан кейінгі айдың бірінші күнінен бастап уақытша тоқтатылады не толық тоқтатылады.

Мақала жазу кезінде ҚР "Міндетті әлеуметтік сақтандыру туралы" заңы қолданылды