2026 жылғы физика саласындағы Нобель сыйлығы ғарыштан бөлшектерді аулаушыға берілді

2026 жылғы физика саласындағы Нобель сыйлығы IceCube обсерваториясын құруға қосқан үлесі және астрофизикалық тектегі жоғары энергиялы нейтриноларды ашқаны үшін физик Фрэнсис Хальценге берілді, - деп хабарлайды Tengrinews.kz Нобель комитетіне сілтеме жасап.

Мұз Әлемді зерттеуге қалай көмектеседі?

Нейтрино - Жер мен біздің денеміз арқылы үнемі өтіп тұратын, ұстатпайтын бөлшектер. Олар заттармен өте сирек әрекеттеседі, бірақ дәл осындай соқтығысулар ғалымдарға оларды анықтауға мүмкіндік береді.

Фрэнсис Хальцен 1988 жылы бұл үшін Оңтүстік полюстегі мұзды пайдалануды ұсынды. Нәтижесінде Антарктидада IceCube - шамамен бір текше километр мұзды алып жатқан алып детектор пайда болды. Мұз массивіне нейтриноның атомдармен соқтығысуы кезінде пайда болатын жарқылдарды тіркейтін мыңдаған жарық датчиктері орнатылған.

IceCube құрылысы 2011 жылы аяқталды. Көп ұзамай ғалымдар алғашқы жоғары энергиялы нейтриноларды тіркеді, кейінірек олардың кейбіреулері Күн жүйесінен тыс жерден келетінін дәлелдеді.

Нейтринолар қозғалыс кезінде бағытын іс жүзінде өзгертпейді және энергиясын жоғалтпайды, сондықтан олар Ғаламдағы ең қуатты процестерді, соның ішінде бөлшектердің табиғи үдеткіштерін зерттеуге көмектеседі.

Нобель комитеті мәліметінше, Хальценнің жұмысы астрономияның жаңа түрі - нейтринолық астрономияға жол ашты.

Хальцен 1944 жылы Бельгияның Тинен қаласында дүниеге келген. Ол 1969 жылы Лёвен католиктік университетінде докторлық дәрежесін алды, ал қазір АҚШ-тағы Висконсин-Мэдисон университетінің профессоры. Биылғы Нобель сыйлығының мөлшері - 12 миллион швед кронасы (шамамен 548 миллион теңге).

2025 жылғы физика саласындағы Нобель сыйлығы кванттық физика саласындағы еңбектері үшін ұлыбританиялық Джон Кларкқа, француз Мишель Девореге және америкалық Джон Мартиниске берілді.

Ғалымдар электр тізбегімен бірқатар эксперименттер жүргізіп, қолға ұстауға болатындай үлкен жүйеде кванттық туннельдеу мен квантталған энергия деңгейлерін көрсетті.

Еске салайық, бұған дейін 2026 жылғы физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығы америкалық Карл Дейссерот пен германиялық Питер Хегеманн және Георг Нагельге "жарыққа сезімтал иондық арналар мен оптогенетикаға қатысты ашқан жаңалықтары үшін" берілді.

Бізді Google-дың негізгі дереккөздер тізіміне қосыңыз