2027 жылдан бастап кімдерге жаңа несиелерге шектеу қойылады: Ұлттық банктің жаңа лимиттері

Банктер тек төлемді ғана емес, жалпы қарызды да ескереді

Қазақстан Ұлттық банкі қарыз жүктемесінің коэффициенті (ҚЖК) бойынша шекті деңгейді қарыз алушының 8 жылдық табысы көлемінде белгілеуді жоспарлап отыр.

Қазіргі таңда ҚЖК мониторинг режимінде. Бұл көрсеткіш адамның барлық өтелмеген несиелері мен микрокредиттерін, соның ішінде жаңа алатын несиесін қоса есептегендегі жалпы берешегінің оның жылдық табысына қатынасын көрсетеді.

"Қазақстан Ұлттық банкі 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қарыз алушының жиынтық берешегі бойынша ҚЖК-ның шекті деңгейін 8 жылдық табыс мөлшерінде белгілеуді жоспарлап отыр", – делінген ҚР ҰБ баспасөз хабарламасында.

Бұл лимитке тек жаңа несие сомасы ғана емес, ипотека, автонесие және бөліп төлеу сияқты барлық қолданыстағы міндеттемелердің негізгі берешегі де кіреді.

Реттеуші бұл шара халықтың шамадан тыс қарыздануын азайтып, банктерге клиенттердің төлем қабілетін неғұрлым мұқият бағалауға мүмкіндік береді деп санайды.

Егер жаңа ережелер қабылданса, олар 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі.

Қазақстандықтар қанша қарыз ала алады

Мұнда ең қызықты бөлігі басталады. БНС АСПиР РК деректеріне сәйкес, 2026 жылдың I тоқсаны бойынша Қазақстандағы орташа жалақы 461 486 теңгені құрады.

Бұл орташа жалақы алатын адам үшін қарыздың шартты шекті мөлшері:

461 486 × 12 × 8 = 44 302 656 теңге.

Ал медианалық жалақы – 331 527 теңге.

Бұл жағдайда рұқсат етілетін ең жоғары жалпы қарыз мөлшері:

331 527 × 12 × 8 = 31 826 592 теңге.

Орташа және медианалық жалақы арасындағы айырмашылық қарыз алу шегінде шамамен 12,5 млн теңгеге тең айырмашылық береді.

Неліктен орташа жалақы жаңылыстыруы мүмкін

Бір қарағанда 44 млн теңге сомасы өте жоғары болып көрінеді. Алайда орташа жалақы халықтың көпшілігінің табысын әрдайым дәл көрсете бермейді. Бұл көрсеткіш жекелеген салалар мен жоғары табысты қызметкерлердің кірісі есебінен өсіп отырады.

Мысалы, қаржы және сақтандыру қызметінде орташа жалақы 1 млн теңгеден асады, ал қаржылық қызметтер саласындағы қосалқы қызметте шамамен 1,9 млн теңгеге жетеді. Ал балық шаруашылығы мен балық өсіру саласында орташа жалақы бар болғаны 131 573 теңгені құрайды.

Сонымен қатар "ең төменгі жалақы" деген ұғым бар. Ең төменгі жалақы алатын (85 000 теңге) адам үшін қарыздың ең жоғары шекті көлемі:

85 000 × 12 × 8 = 8 160 000 теңге болады.

Кімдерге несие алу қиындайды?

Жаңа ережелер ең алдымен қарыз жүктемесі жоғары заемшыларға әсер етеді.

Әсіресе мынадай қарыздары бар адамдарға қатысты:

Іс жүзінде Ұлттық банк алғаш рет тек ай сайынғы төлем көлемін ғана емес, адамның жалпы қарыз көлемін де шектей бастайды.

Бұл кейбір заемшылар үшін қолжетімді несие сомасының азаюына әкелуі мүмкін.

Бұл тәжірибеде қалай жұмыс істейді?

Мысалы, Қазақстандағы медианалық жалақы алатын адамды алайық – айына 331 527 теңге. Бұл қазіргі таңда "орташа" жұмыс істейтін қазақстандықтың табысына ең жақын деңгей ретінде қарастырылады.

Оның жылдық табысы: 331 527 × 12 = 3 978 324 теңге.

Сәйкесінше, қарыз жүктемесінің коэффициенті 8 деңгейінде белгіленсе, оның жалпы қарызы шамамен мына сомаға дейін болуы мүмкін: 3 978 324 × 8 = 31 826 592 теңге.

Бірақ бұл жаңа несие туралы емес, адамның барлық қарыздарының жиынтығы туралы сөз болып отыр.

Мысалы, егер мұндай қарыз алушыда 8 млн теңге автонесие және 2 млн теңге тұтынушылық несие болса, онда оған берілетін жаңа несиенің ең жоғары сомасы шамамен 21,8 млн теңгеге дейін азаяды.

Бұл орташа қарыз алушы үшін нені өзгертеді?

Ең басты өзгеріс – банктер енді тек ай сайынғы төлемді ғана емес, адамның жалпы қарыз жүктемесін де қарайтын болады. Көпшілік қарыз алушылар үшін бұл айтарлықтай өзгеріс әкелмеуі мүмкін. Бірақ бірнеше несиесі бар адамдар үшін жаңа несие алу қиындайды.

Әсіресе бұл бұрынғы қарыздарын жаңа несиемен жауып отыратын немесе бір уақытта банктер мен микроқаржы ұйымдарының қызметін пайдаланатын азаматтарға әсер етуі мүмкін.

Іс жүзінде нарық біртіндеп кредитті тек бүгінгі төлем қабілетіне ғана емес, адамның жалпы қарыз жүктемесінің көлеміне қарай бағалайтын модельге көшіп жатыр.

Бұған дейін біз банкрот болғандарға несие алуға тыйым салынуы мүмкін бе деген сұраққа да тоқталған болатынбыз.