5W 40 таңбаламасының астарында не жатыр мотор майлары туралы қарапайым тілмен

Көпшілік мотор майын уақытылы ауыстырып тұруды қажет ететін қарапайым шығыс материалы ретінде қабылдайды. Алайда, шын мәнінде, қозғалтқыштың ресурсы, оның тұрақты жұмысы мен жүктеме кезіндегі күйі көбінесе осы майға байланысты болады.

Көпшілік мотор майын уақытылы ауыстырып тұруды қажет ететін қарапайым шығыс материалы ретінде қабылдайды. Алайда, шын мәнінде, қозғалтқыштың ресурсы, оның тұрақты жұмысы мен жүктеме кезіндегі күйі көбінесе осы майға байланысты болады.

Tengri Auto заманауи мотор майлары қалай жасалатыны және олардың сипаттамасы неге ойдағыдан әлдеқайда күрделі екені туралы негізгі мәліметтерді жинақтады.

Мотор майы не үшін керек?

Майдың негізгі міндеті - қозғалтқыш бөлшектері арасындағы үйкелісті азайту, оларды тозудан және тот басудан қорғау. Бірақ оның функциялары мұнымен шектелмейді.

Заманауи мотор майы қозғалтқыш бөлшектерін салқындатуға көмектеседі, моторды жану өнімдерінен тазартады, ішкі бетін тот басу мен қалдықтардан қорғайды, сондай-ақ қозғалтқыш жұмысы кезінде туындайтын химиялық процестерді бейтараптандырады. Сонымен қатар май жүйе ішінде энергия беруге қатысады және барлық компоненттің біртұтас механизм ретінде жұмыс істеуіне септігін тигізеді.

Қарапайым тілмен айтқанда, май - бұл бір мезгілде жағармай, салқындатқыш сұйықтық және қозғалтқыш үшін қорғаныс ортасы.

Тұтқырлық деген не және оның маңызы

Мотор майы қозғалтқыштың барлық қозғалатын бөлшегі арасында қорғаныс қабаты ретінде қызмет етеді. Онсыз мотор ішіндегі металл элементтер бір-біріне үйкеліп, тез қызып, тозып кетер еді.

Қозғалтқыш іске қосылғанда, иінді білік айнала бастап, майды жүйе бойынша айдайды. Осы сәтте бөлшектер арасында жұқа май қабаты түзіледі, ол беттерді тікелей жанасудан қорғайды.

Бұл жерде майдың тұтқырлығы шешуші рөл атқарады. Егер ол тым қою болса, әсіресе суықта іске қосу кезінде жүйе арқылы тез өтуі қиындайды. Егер тым сұйық болса, жоғары температура мен жүктеме кезінде май қабаты жеткілікті деңгейде берік болмайды. Сондықтан май қозғалтқыштың әртүрлі жұмыс режимінде дұрыс тепе-теңдікті сақтауы тиіс.

5W-40 сияқты мотор майының таңбалануы шын мәнінде оның әртүрлі температурадағы күйі туралы маңызды ақпаратты қамтиды. Бірінші бөлігі - 5W - майдың суық ауа райында, мысалы, қыста қозғалтқышты іске қосу кезінде қаншалықты оңай айдалатынын және жұмыс істейтінін көрсетеді. Бұл сан неғұрлым аз болса, мотордың суықта іске қосылуы соғұрлым жеңіл болады.

40 саны қызған қозғалтқыштың жұмысына қатысты. Бұл шамамен 100 градус температурадағы, яғни мотордың қалыпты жұмыс режиміндегі май тұтқырлығының көрсеткіші. Бұл стандарт бүкіл әлемде қолданылады және оны Автомобиль инженерлері қоғамы (SAE) белгілейді.

Сонымен қатар тағы бір маңызды параметр бар - ол тұтқырлық индексі. Ол майдың қызған кездегі қасиеттерінің қаншалықты өзгеретінін көрсетеді. Жақсы май суықта іске қосқанда да, ыстықта ұзақ жол жүргенде де жеткілікті деңгейде тұрақты болуы керек. Тұтқырлық индексі неғұрлым жоғары болса, май жоғары температурада соғұрлым аз "сұйылады" және қозғалтқышты соғұрлым тұрақты қорғайды.

Тұтқырлық нақты не береді және ол қандай жағдайға қолайлы?

Қарапайым тілмен айтқанда, 5W-40 сияқты май таңбалауында қозғалтқыш үшін ең маңыздысы екінші сан, яғни "40". Дәл осы сан майдың қызған моторда қозғалтқыш жүктемемен, жоғары жылдамдықта және жоғары температурада жұмыс істеп тұрғанда қандай болатынын көрсетеді.

Қозғалтқыш бөлшектерін тозудан қорғайтын май қабатының қалыңдығы осы тұтқырлыққа байланысты. Сондықтан өндірушілер әдетте дәл осы параметрді қатаң түрде көрсетеді және оны себепсіз өзгертуге болмайды, бұл мотордың ресурсына тікелей әсер етеді.

Ал бірінші бөлігі - 0W, 5W немесе 10W - қыста суық күйде іске қосуға жауап береді. Сан неғұрлым аз болса, май аязда соғұрлым жеңіл айдалады.

Мысалы: 0W шамамен –35 °C-қа дейін, 5W - –30 °C-қа дейін, 10W - шамамен –25 °C-қа дейін қалыпты жұмыс істейді. Сондықтан бұл жерде көп нәрсе климатқа байланысты. Егер өндіруші 5W-ны ұсынса, жылы аймақта 10W-ны емін-еркін қолдануға болады. Ал өте суық жерлерде қыста мотор жеңіл іске қосылуы үшін көбіне 0W таңдалады.

Май рұқсаттамалары деген не және олар не үшін қажет?

Мотор майы құтысынан тұтқырлықты ғана емес, сонымен қатар әртүрлі рұқсаттаманы да көруге болады, мысалы, BMW Longlife, Mercedes-Benz MB, Volkswagen VW және басқалар. Көптеген жүргізушілер бұған мән бермейді, бірақ көбінесе рұқсаттамалар майдың брендінен де маңыздырақ болады.

Қарапайым тілмен айтсақ, рұқсаттама - бұл майдың нақты бір қозғалтқыш пен оның жүйелеріне жарамды екендігінің ресми растамасы. Автокөлік өндірушісі майдың моторда қалай жұмыс істейтінін, оның қозғалтқышпен, бүрку жүйесімен, катализатормен, сүзгілермен және басқа да заманауи тораптармен қаншалықты үйлесімді екенін тексереді.

Бүгінде қозғалтқыш бұл тек "темір мен май" емес. Ішінде пайдаланылған газды тазартудың көптеген күрделі жүйесі, сезімтал экологиялық тетіктер мен жоғары температура бар. Сәйкес келмейтін май катализаторды тез ластап, қалдықтардың пайда болуына әкелуі немесе жүктеме кезінде қозғалтқышты нашар қорғауы мүмкін.

Ресми рұқсаттама алу оңай емес. Май өндірушілер зертханалық тексеруден және стендтер мен моторлардағы нақты сынақтан өтеді. Бұлардың барлығы ақылы процедура, ал рұқсаттамалардың өзі белгілі бір мерзімге беріледі, оларды жүйелі түрде растап отыру қажет.

Сондықтан май таңдау кезінде мамандар брендке немесе бағаға ғана емес, ең алдымен нақты автокөлігіңіздің нұсқаулығында көрсетілген рұқсаттамаларға қарауға кеңес береді.

Мотор майының құрамы

Қазіргі заманғы мотор майы бұл жай ғана өңделген мұнай емес. Оның құрамы әлдеқайда күрделі және бірнеше компоненттен тұрады, олардың әрқайсысы белгілі бір қасиеттерге жауап береді.

Негізгі бөлігі базалық майдан тұрады, әдетте құрамның шамамен 70 пайызы. Өнімнің басты сипаттамасын: тұтқырлығын, әртүрлі температурадағы жұмыс тұрақтылығын және тозуға төзімділігін дәл осы базалық май анықтайды.

Базалық майдан бөлек, құрамда полимерлі қоюлатқыштар қолданылады. Олар қызу мен жүктеме кезінде майдың қажетті тұтқырлығын сақтауға көмектеседі.

Фото: Елена Никитенко

Тағы бір маңызды бөлігі - қоспалар жиынтығы. Дәл осы қоспалар қозғалтқышты тозудан қорғауға, ішкі бөлшектерді тазартуға, үйкелісті азайтуға және заманауи мотордың қалыпты жұмыс істеуіне қажетті басқа да қасиеттерге жауап береді.

Базалық майлардың қандай түрлері болады?

Базалық майлар бірнеше топқа бөлінеді және мотор майының әртүрлі жағдайдағы сапасы көбінесе соған байланысты болады.

Ең қарапайымы - минералды майлар, олар мұнайдан алынады. Олар әлі күнге дейін қолданылғанымен, тез ескіреді, жоғары температураға төзімсіз келеді және уақыт өте келе қасиеттерін жоғалтады.

Келесі саты - гидрокрекингтік майлар. Бұл тұрақтылығы жақсырақ және тұтқырлық индексі жоғары заманауи негіз. Мұндай майлар температура ауытқуларына төзімді және бүгінде ең жиі кездесетін түрі.

Ең технологиялық түрі толық синтетикалық негіздер болып саналады, мысалы, PAO - полиальфаолефиндер. Мұндай майларды өндіру қымбатқа түседі, бірақ олар жоғары жүктемеге жақсы шыдайды, баяу ескіреді және тұрақты тұтқырлығын ұзақ сақтайды.

Сондай-ақ құрамында полимерлі қоюлатқыштар барынша аз қолданылатын премиум деңгейдегі өнімдер бар, оларда тек сапалы базалық майлар мен синтетикалық компоненттер пайдаланылады. Сондықтан кейбір қымбат майлар әдеттегіден әлдеқайда ұзақ жұмыс істей алады және оларды ауыстыру аралығы ұзартылған.

Неге уақыт өте келе май қасиеттерін жоғалтады?

Мотор майын жасау кезіндегі қиындықтардың бірі - қозғалтқыш жұмысы кезінде оның тұрақтылығын сақтау. Жоғары температура мен жүктемелерде май компоненттері біртіндеп өз қасиеттерін жоғалта бастайды.

Бұл әсіресе қажетті тұтқырлықты сақтауға көмектесетін полимерлерге қатысты. Май ішіндегі полимерлі молекулаларды ұзын кеспе ретінде елестетуге болады. Олар өз құрылымын сақтап тұрғанда, май қажетті тұтқырлықты ұстап, қозғалтқышты қалыпты қорғайды. Бірақ жоғары температура мен жүктеме әсерінен бұл "жіптер" біртіндеп бүлінеді, соның салдарынан май өз қасиеттерін жоғалта бастайды.

Сондықтан өндірушілер полимерлердің тұрақтылығы мен тұтқырлық индексін жақсартумен үнемі жұмыс істейді.

Қоспалар деген не?

Қоспаларсыз заманауи мотор майы тиімді жұмыс істей алмас еді. Әдетте олардың құрамдағы үлесі 5-тен 20 пайызға дейін жетеді.

Мотор майының құрамына бүтін бір қоспалар жиынтығы кіреді, олардың әрқайсысының өз міндеті бар. Бірі қозғалтқышты қақтан тазартуға көмектессе, екіншісі майдың тотығуын бәсеңдетеді, үйкелісті азайтады және бөлшектерді тозудан қорғайды. Сондай-ақ көбіктің түзілуімен күресетін және қозғалтқыш ішінде тот басудың пайда болуын болдырмайтын қоспалар бар.

Дәл осы компоненттердің үйлесімі майдың нақты жағдайларда - кептелісте, тас жолда, жоғары жүктемеде немесе суық кезде оталдырғанда қандай болатынын анықтайды.

Май қалай өндіріледі?

Заманауи мотор майын өндіру - бұл жай ғана компоненттерді араластыру емес, толыққанды технологиялық процесс. Базалық майлар, полимерлер мен қоспалар жиынтығы тот баспайтын болаттан жасалған арнайы ыдыстарға қатаң кезектілікпен және дәл пропорцияда қосылады. Осыдан кейін қоспа қыздырылып, мұқият араластырылады.

Фото: Елена Никитенко

Әрі қарай май бірнеше тексеру кезеңінен өтеді. Мамандар өнімнің тұтқырлығын, тығыздығын, құрамын және сыртқы түрін бақылайды. Ол үшін инфрақызыл спектрлік талдау және арнайы вискозиметрлер қолданылады.

Ірі өндірістерде көптеген параметр автоматты түрде қадағаланады - жабдық майдың сипаттамасын бірнеше минут сайын тексеріп отырады.

Фото: Елена Никитенко

Майдың түсі оның сапасынан хабар беретіні рас па?

Мотор майының түсі оның сапасы туралы ештеңе білдірмейді. Әртүрлі өндірушілерде май ақшыл, сары, күңгірт немесе тіпті жасыл реңкті болуы мүмкін және бұл қалыпты жағдай.

Түске базалық май, қоспалар жиынтығы және өндіріс ерекшеліктері әсер етеді. Сондықтан тек сыртқы түріне қарап бағалау дұрыс емес. Бұл сақтау мерзіміне де қатысты. Заманауи синтетикалық майлар дұрыс сақталған жағдайда жарамдылық мерзімі бойынша қатаң шектеу жоқ.

Ең бастысы, канистр герметикалық жабық болып, температураның күрт өзгерісіне ұшырамауы және күн сәулесі тікелей түсетін жерде ұзақ тұрмауы тиіс.

Жаңа технологиялар қалай сыналады?

Кейін кәдімгі мотор майларында қолданылатын көптеген технология алдымен автоспортта сынақтан өтеді. Бұл таңғаларлық жайт емес: жарыс қозғалтқышы қаладағы қарапайым пайдалану жағдайларына қарағанда әлдеқайда ауыр жағдайда жұмыс істейді.

Жоғары айналым, тұрақты қызып кету, температураның күрт өзгеруі және экстремалды жүктеме инженерлерге майдың өз мүмкіндігі шегінде қандай күйде болатынын тезірек түсінуге мүмкіндік береді. Мұндай жағдайларда май тұтқырлығын қаншалықты тұрақты сақтайтыны, қасиеттерін қаншалықты тез жоғалтатыны және қозғалтқышты тозудан қаншалықты тиімді қорғайтыны ерекше маңызды.

Сондықтан автоспорт біраз жылдан бері мотор майы индустриясындағы жаңа технологияларды сынайтын негізгі алаңдардың бірі болып отыр. Алдымен жарыс серияларында қолданылатын шешімдер уақыт өте келе қарапайым автомобильдерге арналған өнімдерге көшеді.

Қорытынды

Инженерлердің көзқарасы бойынша, мінсіз май – барынша тұрақты және құрамында уақыт өте келе бұзылатын компоненттері аз болатын май.

Бірақ заманауи қозғалтқыш базалық майлар, полимерлер және қоспалар арасындағы күрделі теңгерімді талап етеді. Сондықтан бүгінде мотор майы – бұл жай ғана мұнай өңдеу өнімі емес, таңдау мен ауыстыруға ерекше көңіл бөлуді қажет ететін толыққанды жоғары технологиялық құрам.

Google News арқылы жаңалықтарымызды қадағалаңыз

Жазылу