Алаштың алтын алқасы: Бас қаланың келбеті қалай өзгереді?

Суретті түсірген – Ерлан ОМАР, «EQ»

Былтырғы желтоқсанда Астананы дамыту жөнінде өткен дәстүрлі кеңесте Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев: «Қазір Астана қарқынды өсіп келеді. Кейінгі 11 айда қысқа мерзімге арналған экономикалық индикатор 118,6 пайызға жетті. Инвестиция, құрылыс, шағын және орта бизнес саласындағы көрсеткіштер бойынша Астана алдыңғы орында тұр. Елорданың көш басында болуы – заңдылық» деп атап өткен еді.

Былтыр қазақтың астанасы беделді Oxford Economics рейтингісінде Азия құрлығы елдерінің ішінде 36-орынға жайғасса, әлем мемлекеттерінен 276-орынға тұрақтады. Қаланың бәсекеге қабілеттілігі мен инвестициялық тартымдылығын бағалайтын бұл зерттеу әлемнің ең ірі мың қаласының экономикасын, адам капиталын, тұрмыс сапасын, қоршаған орта мен басқару салаларын жан-жақты саралайды. Осылайша, еңселі елордамыз Мәскеу, Афины, Флоренция сияқты қалаларды басып озып, Орталық Азия бойынша үздік үштікке енді.

Астана қаласы әкімдігінің хабарлауынша, өткен жылы қала тұрғындарының саны 1,6 миллионнан асты.  Тұрғындар саны жыл сайын 100 мың адамға артып отыр. «Адамдарға қолайлы қала» мәртебесін иеленген бас шаһарға күн сайын шамамен 200 мыңнан астам адам келіп-кетеді. Ұлттық статистика бюросының дерегіне сәйкес, былтыр Астанаға келген адамдар мен кеткен адамдардың айырмасы 89 244 болған. Жалпы көшіп келгендер саны – 318 637, көшіп кеткендер саны – 229 393. Оның ішінде 180 514 адам өзге өңірден, 2 313 адам шетелден көшіп келген. Ал өзге өңірлерге көшіп кеткендер саны – 93 055 адам, шетелге көшіп кеткендер саны 528 адам болады. Жалпы Қазақстанда көші-қон айырмасы бойынша ең жоғары көрсеткіш Астана қаласына тиесілі, дейді Factcheck.kz.

Бұл сандарды не үшін келтіріп отырмыз? Астананың әрі қарайғы даму бағытын айқындайтын негізгі құжат – Бас жоспар. Шаһар осыған қарап «бой түзеп», алдағы өркендеу өлшемдерін айқындайды. Ал бұл Бас жоспар, ең алдымен тұрғындардың санына, соған сәйкес қызмет көрсету аясы мен инфрақұрылымдық өзгерістерге байланысты өзгеріп, түзетіліп отырады.

Қазіргі таңда Үкімет басшысының тапсырмасымен Астана қаласының 2035 жылға дейінгі Бас жоспарына түзету енгізу құжаты әзірленіп жатыр. Бұл нұсқада инвестициялық жобаларды, әлеуметтік инфрақұрылымды кеңейтуге айрықша мән берілген. «Астана бас жоспары» ҒЗЖИ бас директоры Руслан Жақыповтың айтуынша, қала бүгінде бұрынғы болжанған межеден әлдеқайда асып, жылдам дамып келеді. Сондықтан жаңа Бас жоспар мектеп, балабақша, медициналық мекемелер секілді әлеуметтік нысандарды көбейту, жол инфрақұрылымы мен қоғамдық көлік қозғалысын кеңейту бағытына қарай бейімделмек. Жалпы негізгі құжатты түзету жобасы аясында түрлі бағыт бойынша шамамен 300 инвестициялық жоба ұсынылған екен, оның 130-ына түзету енгізілген.

Р.Жақыпов Бас жоспардағы үш негізгі көрсеткіштің өзгеріссіз қалғанын айтады. Оның бірі – даму жоспарының уақыты 2035 жылға дейін қала береді. Екінші, қала халқының болжамды саны – 2 275,0 мың адам және Астана қаласының жалпы аумағы – 79 733 га болып өзгеріссіз қалды.

Сәулет, қала құрылысы және жер қатынастары басқармасының дере­гін­ше, Бас жоспардың әлеуметтік инфрақұрылым бөлігінде 2035 жылға дейін жобамен 178 жаңа мектеп салу көзделген, бұл бұрын бекітілген Бас жоспармен салыстырғанда 83 мектепке артық. Сондай-ақ 274 балабақша, 89 денсаулық сақтау нысаны және 61 спорт нысанын салу жоспарланған. Бұдан бөлек, жалпы аумағы 300 гектардан асатын жаңа қалалық және аудандық саябақтар құру қарастырылып отыр. Ал көше-жол желісінің жалпы ұзындығы 2,7 мың км-ді құрайтын болады.

Айтпақшы, Бас жоспар «Tarlan Astana» (LRT) көлік желісіне байланысты да өзге­ріп жат­қанын атап өткен жөн. Қазіргі таңда жүрдек көлік желісі бас шаһар­дың әуежайынан бастап, Есілдің сол жаға­лауындағы көрікті көшелерді­­ кесіп өтіп, «Нұрлы жол» вокзалын жалғаса, болашақта «Астана-1» вокзалы мен «Жағалау» шағын ауданына қарай да бағыт алады. Қосшы қаласына да қатынайтын болады. Одан кейін Астананың аспалы жолы Есілдің сол жағалауын ескі қала­мен қосу арқылы үшінші кезеңіне аяқ басады. Қаланың көлік инфра­құ­ры­лымындағы бұл өзгерістер жаңа Бас жоспарда тайға таңба басқандай нақтыланған. Жоспарға сәйкес, елордада көлік жүктемесін азайту мақсатында екі деңгейлі жолайрықтар мен жаңа магистральдар салу көзделіп отыр.

Астана қаласының әкімі Жеңіс Қасымбектің айтуынша, бүгінде бас шаһар жаңа құрылыс қаласы ретінде дүмпуді бастан кешіріп жатыр. 2025 жылы елордада 4,8 млн шаршы метр тұрғын үй салынған, бұл – бүкіл ел бо-йынша салынған тұрғын үй көлемінің төрттен бір бөлігі. «Бұл, ең алдымен, халықтың тұрақты өсуіне және сарапшылардың алдағы 10 жылға арналған болжамын қарастыратын Бас жоспардың басымдықтарына байланысты. Әлеуметтік инфрақұрылымды дамытуға, абаттандыруға және жасыл аймақтарды құруға басымдық беріледі. Біз инженерлік инфрақұрылымның озық дамуымен қалалық жүйені құрып жатырмыз. Біздің барлық іс-әре­ке­ті­міздің негізі – қала тұрғын­да­рының өмір сүру сапасына, инклюзив­тілікке және қолжетімді ортаға басым­дық берілген «Адамдарға қолайлы қала» қағидасы», дейді елордалық әкім.

Иә, «өмір сүргің келетін қала» мәр­те­бесіне ие болған елорданың дамуы – елдің дамуы. Президенттің сөзімен айтсақ, Астана әрдайым ауқымды жұмыстардың бастауында тұруға тиіс. Елордамыз басқа аймақтарға бар­лық жағынан үлгі болуы керек. Ай­тыл­ған міндеттердің барлығы ­уақ­тылы әрі сапалы орындалуға тиіс. Өйткені ел Астанаға қарап ой түзейді, бой түзейді. Елорда – елдің ертеңін айқындайтын маңызды шешімдердің орталығы ғана емес, ұлттық рухтың ұясы, мемлекеттіліктің діңгегі. Демек бас шаһардың дамуы қазақ елінің жарқын келешегінің айғағы екені сөзсіз.