Әлемде қоқыс қалай сұрыпталады?

Дүниежүзілік банк болжамы бойынша, 2050 жылға қарай адамзат жыл сайын 3,5 млрд тоннаға дейін қатты тұрмыстық қалдық тастайды. Алайда бұл көлемнің тек 20 пайыздайы ғана қайта өңделеді. Әлем елдері қоқыс мәселесімен қалай күресіп жатыр? Қалдықтарды сұрыптау мен қайта өңдеуде қандай тың тәсілдер бар? 

АҚШ-та жыл сайын шамамен 82 млн тонна қоқыс қайта өңделеді. Бұл - ел бойынша жиналатын барлық қалдықтардың үштен бірі. Қалған бөлігі полигондарға жөнелтіледі. Кейінгі 10 жылда Құрама штаттарда қайта өңдеу көлемі екі есе артты. Арнайы жобаларды жергілікті билік қаржыландырады. Ал тұрғындарға әкеліп тапсыруға болатын заттардың тізімі ұсынылады. Ол қағаз, картон, әйнек, алюминий немесе пластик болуы мүмкін. Үлкен габаритті заттар, жиһаз бен құрылыс материалдары үшін жеке қабылдау бекеттері жұмыс істейді. Америкалықтар киім-кешекті көбіне қайырымдылық ұйымдарына тапсырады. Ал Сан-Францискода тұрғындар қоқысты бөліп отырмайды. Ол жұмысты зауыттағы машиналар атқарады. Сұрыпталған қалдықтар тығыздалып, тасымалдауға және қайта өңдеуге жіберіледі. Мұндай заманауи технологиялардың арқасында жиналған қоқысты  қайта пайдалануға болады. 

Оңтүстік Корея, әсіресе азық-түлік қалдықтарын өңдеуде көшбасшы ел. Онда сұрыптау жүйесі қатаң. Тұрғындар пластикті, әйнекті, қағазды, металлды және тағам қалдықтарын бөлек-бөлек  тастайды. Ережені бұзғандар 50 мен 1000 доллар аралығында айыппұл өтейді. Жағдай қайталанса, тұрғындар әкімшілік жауапкершілікке тартылады. Елде қоқыс тастау ақылы. Тұрғындар оны шығармас бұрын салмағын өлшейді, соған қарай ақы төлейді. Бұл арқылы халық қалдық көлемін азайтуға тырысып бағады. Бүгінде Оңтүстік Корея қоқыстың 60%-ын қайта өңдейді, ал полигондарға 10%-дан аз қалдық жіберіледі. Кейінгі жылдары елде қоқыс көлемі біршама артқан. Жергілікті билік жаңа жылда жаңа жобаларды қолға алмақ. 

Францияда қоқыс жәшіктері түрлі түске боялады. Әйнек қақпағы ақ түсті контейнерге, қайта өңделетін материалдар сары, ал тұрмыстық қалдықтар қоңыр түстісіне тасталады. Дәрі-дәрмектер мен басқа да қауіпті заттарды дәріханалар қабылдайды. Билік тұрғындар үшін ақпараттық насихат жұмыстарын жиі жүргізіп тұрады. Мысалы, Парижде арнайы электрондық құрылғылар орнатылған. Адамдар қаптаманы сканерлейді, кейін оны қай контейнерге тастау керектігі көрсетіледі. Елде үлкен габаритті қалдықтарды қабылдайтын 4000-нан астам бекет бар. Сұрыптау ережелерін бұзғандар үшін айыппұл көзделген. Қоқысты басқа  жәшікке лақтырғаны үшін 80 доллар, ал жиһаз немесе техниканы рұқсат етілмеген жерге тастап кеткендер 175 долларға дейін айыппұл төлеуге міндеттеледі. Кейінгі онжылдықта полигондар саны 6 000-нан 230-ға дейін қысқарды. Қазір зауыттар өндірілетін жылуды жақын маңдағы үйлерді жылытуға, ал күлді жол салуға пайдаланады.

Авторы: Нұрбике Жігер