Әлемде тұрғын үйлер қалай басқарылады?

Әлемде тұрғын үй иелерінің алғашқы бірлестіктері сонау XIX ғасырда Англияда пайда болған.

Қазір тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық саласын реформалаудың үш негізгі, яғни, ағылшын, неміс және француз моделі белгілі. Мәселен, Германияда тұрғындар мүлік иелерінің бірлестігіне қатысуға міндеттелген. Бұдан бөлек олар өздеріне тиесілі ортақ аумақтың бір бөлігіне жауапкершілік алып, үйді күтіп-баптайды. Ал мүлік иелерінің бірлестігін басқаратын адамның жоғары білімі болуы тиіс. 

АҚШ пен Ұлыбританияға тән ағылшын реформалау моделі тұрғын үй-коммуналдық нысандарды толық жекешелендіруді көздейді. АҚШ-та тұрғын үй бағасының шарықтап кетуі жеке үйге ұмтылған халық санының біртіндеп азаюына алып келді.  Есесіне қала маңындағы шағын аудандар көбейді. Елде пәтер иелері қауымдастығы ұйымдастыратын кондоминиумдар кеңінен қолданылады. Яғни, меншік иесі өз мүлкін сатуға немесе жалға беруге құқылы. Ортақ мүлікті күтіп-баптап, жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін тұрғындар  «үй иелері серіктестігіне» ай сайын жарна төлейді. Аумақтағы бассейн, жаттығу залы тұрғындардың ортақ меншігі саналады. Үй жануарын ұстау деген сияқты мәселелерді де серіктестік реттейді.

Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық саласын реформалаудың неміс моделі Германия мен Польшада қолданылады. Германияда меншіктің көп бөлігі жергілікті өзін-өзі басқару органдарының иелігінде қалады. Саланы реформалау бәсекелестік қағидаты бойынша қызметтер нарығын қалыптастыруға негізделген. Дәл осы бәсекелестік принципі азаматтарға жоғары сапалы қызмет алуға мүмкіндік береді. Айта кету керек, мұнда тек кәсіби дағдыланған азаматтар ғана мүлік иелерінің бірлестігін басқара алады. Міндетті түрде экономист, инженер немесе әлеуметтік қызметкердің жоғары білімі болуы керек. Ол келіссөздер жүргізе біліп, тұрғындар арасындағы жанжалдарды шеше алуы тиіс.

Реформалаудың француз моделі Франция мен Финляндияға тән. Бұл модель муниципалитеттің тұрғын үй-коммуналдық кешен нысандарын жекешелендіруін қарастырады. Муниципалитет басқаруды өз бетінше жүзеге асыруға немесе келісім-шарт негізінде жеке компанияларға өкілеттік беруге құқылы. Франциядағы үйлердің көп бөлігі, соның ішінде көпқабатты үйлер ХХ ғасырдың 90-шы жылдарының соңында жекешелендірілген.  Муниципалитет кеңесінің қызмет ету мерзімі - 6 жыл.