Әлемдік қор нарығы да соғыстың бір майданына айналды

Aikyn.kz әлемдік қор нарығындағы құбылмалықты  Quartz сайтының материалына сүйеніп түсіндіреді.

Триллиондаған долларды қозғалтатын президенттік мәлімдемелер шын мәнінде мүлде жаңа құбылысты көрсетіп отыр. Жаңа ғасырдағы соғыстарда нарықтың өзі де жеке бір майданға айналып кетеді.

Президент Дональд Трамп ақпан айының соңында Иранға қарсы соғысты бастағалы бері АҚШ экономикасы күннен-күнге күшейіп келе жатқан соққыларды бастан кешіред. Бензин бағасы шамамен 40%-ға өсіп, галлоны 4 доллардан асты (1 галлон – 3,8 литр). Brent маркалы мұнай бағасы осы аптада барреліне 141 долларға дейін көтеріліп, 2008 жылғы қаржы дағдарысынан бергі ең жоғары деңгейге жетті. 

ФРЖ қадағалайтын ЖІӨ индексі наурыз айының басындағы 3%-дан бейсенбідегі (3 сәуір) жағдай бойынша небәрі 1,6%-ға дейін түсті.

Президент Трамптың мәлімдемелері активтердің құнын триллиондаған долларға құбылтып отыр. Мысал ретінде дүйсенбі, 23 наурыздағы оқиғаларды қарастыруға болады. Таңғы шамамен 7-де Трамп Truth Social платформасында АҚШ пен Иран арасында «өте жақсы әрі өнімді келіссөздер» өткенін, олар «әскери әрекеттерімізді толық әрі түпкілікті реттеуге» алып келетінін мәлімдеді. Бірнеше минуттан кейін S&P 500 индексі 2,6%-ға өсіп, нарықтық капитализация шамамен 2 трлн долларға артты. Мұнай бағасы күрт төмендеді. Dow Jones индексі 900 пунктке жоғарылайтын сияқты көрінді.

Алайда таңғы 8-де Иранның сыртқы істер министрлігі бұл мәлімдемені түбегейлі жоққа шығарып, Трамптың сөздерін «психологиялық соғыс» деп атады. Және АҚШ-пен тікелей де, жанама да байланыс болмағанын мәлімдеді. Нәтижесінде таңертеңгі өсімнің шамамен 1 трлн доллары жоқ болды. Нарықтағы жалпы ауытқу бірнеше сағаттың ішінде 3 трлн долларға жетті. Осының бәріне әлеуметтік желідегі президенттің бір жазбасы мен Иранның оны дереу теріске шығаруы себеп болды.

Осы аптада ирандық шенеуніктер ставканы одан әрі көтеріп, Трампты әлеуметтік желіде келемеждей бастады. Парламент спикері Мұхаммед-Багер Ғалибаф X платформасында америкалық инвесторларға арнап мынадай «кеңес» жариялады:

«Нарық ашылар алдында пайда болатын «жаңалықтар» немесе «шындықтар» көбіне тек пайданы тіркеудің алғышарты ғна болады. Негізінде бұл – кері индикатор. Керісінше әрекет етіңіздер. Егер олар бағаны көтерсе – қысқа позиция ашыңыздар. Егер олар күрт құласа – ұзын позиция ашыңыздар».

Содан бері ақпараттық соғыс одан әрі шиеленісе түсті. Бейсенбі күні Ғалибаф тағы бір сауалнама жариялап, өзі айтқандай, соғыс саясаты арқылы пайда тауып отырған бірнеше банкир мен хедж-қор менеджерлерінің атын атау керек пе деп сұрады. Бұл ретте ол қаржы ортасында ықпалды тұлға саналатын хедж-қор менеджері Билл Акманды ашық мазақ етті: «Акман: таққа шақыру жоғалды ма?».

Бұл бір жағынан абсурд көрінгенімен, екінші жағынан маңызды белгі. Иран спикерінің жазбалары миллиондаған қаралым жинады. Біздің ойымызша, қысқа мерзімде оның инвестициялық кеңестері пайдалы болуы да мүмкін. Себебі өткен аптада Трамптың Иранға қатысты мәлімдемелеріне қарсы бәс тігу, мысалы мұнай бағасының өсуіне ставка жасау немесе америкалық нарықта қысқа позиция ұстау, табыс әкелер еді.

Қалай болғанда да, қарсылас елдің шенеунігі өз үкіметінің мәлімдемелеріне қарсы америкалық инвесторларға сәтті бағыт-бағдар беріп отырған көрініс – соғыстар тарихында бұрын-соңды болмаған жағдай.

Ғалибаф бір мезгілде мазақ етіп те, пайдаланып та отырған осал тұс – Трамптың жеке беделі. Ірі ақпараттық агенттіктер Трамптың Иранмен келіссөздер туралы мәлімдемелері толықтай немесе ішінара жалған екенін түсіне бастады.

Мысалы, Wall Street Journal Трамп «өте жақсы әрі өнімді келіссөздер» деп атаған нәрсе шын мәнінде Таяу Шығыстағы делдалдар арқылы жеткізілген алдын ала хабарламалар ғана болғанын анықтаған. Шын мәнінде,  АҚШ пен Иран арасында тікелей байланыс болмағанын хабарласа, араб елдері қандай да бір келісімнің жақын екеніне күмәнмен қарайтындарын мәлімдеген.

Кейін New York Times шешуші соққы жасап, бірнеше америкалық барлау агенттігі «қазіргі уақытта елеулі келіссөздерге Иранның келіспейтінін» және екі елдің «атысты тоқтату немесе соғысты аяқтау шарттары жөнінде келіссөз жүргізіп жатпағанын» жазды. Иран болса осындай жалған ақпарат пен сенімсіздікті өз пайдасына қолдана бастады.