Әлемдік саудада іркіліс бар

Әлемдік экономиканың өсу қарқыны бәсеңдеп барады.

Халықаралық валюта қоры биыл жаһандық ішкі өнімнің болжамын шамамен 2.8 %-ға дейін төмендетті. Бұған геосаяси шиеліністер мен климаттық дағдарыс себеп дейді, ұйым сарапшылары. Соның әсерінен экономикалық өсімнің негізгі қозғаушы күші - әлемдік сауда қазір дағдарыс кезеңіне тап болды.

Дәл қазір әлем бойынша 20 миллион жүк кемесі жүзіп жүр. Бұлар жылына 11,6 миллиард тонна жүк тасиды. Басым бөлігі Ла Манш, Малакка, Ормуз бұғаздары, сондай-ақ Суэц пен Панама каналдары арқылы өтеді. Бүкіл әлемнің саудасы осы сауда тораптарына байланып тұр десек болады. 

Алайда кейінгі уақытта геосаяси текетірестің әсерінен сауда біраз саябырсаған. Мәселен, Қызыл теңіздегі текетірестің салдарынан былтыр Суэц каналы арқылы өтетін кемелер саны 50 пайызға күрт азайды. Ал құрғақшылық салдарынан Панама аралында 154 кеме 21 күндей суда жылжи алмай тұрып қалған. Бұл шамамен $500-700 млн шығын. Ал қазір кемелер Африканы айналып өтуге мәжбүр. Бұл тауардың жетуін кешіктіреді. 

ЦИТАТА:

Әлемдік экономика тұрақты өсім мен инфляцияның төмендеуі кезеңінен белгісіздік кезеңіне өтті. Экономикалық болжамдар бойынша қазіргі саяси тұрақсыздық сауда мен инвестицияны әлсіретіп, тұтынушылар мен бизнестің сенімін төмендетіп, өсімді шектеп отыр. Әлемдік сауда жүйесіндегі кез келген мәселелерді тиімді шешу үшін мемлекеттердің бір-бірімен диалог жүргізіп, нарықтарды ашық ұстап, жаһандық сауданың артықшылықтарын сақтауы маңызды. Бұл әлемдік экономиканың дамуы үшін қажет.

Матиас Корманн, Экономикалық ынтамақтастық және даму ұйымының бас хатшысы

Оңтүстік Қытай теңізіндегі талас

Әлемдік жүк тасымалының 40 пайызы өтетін Оңтүстік-Қытай теңізінде де сауда қатынасы тербеліп тұр. Бұл Қытай - Жапония - Оңтүстік Корея - Оңтүстік-Шығыс Азия елдері - Австралия - Африка экономикасы үшін маңызды транзиттік бағыт. АҚШ, Қытай, Вьетнам, Филиппин, Малайзия және Бруней елдері арасында бұл аймақ үшін геосаяси шиеленіс талай жылдан бері жалғасып келеді. Өйткені географиялық әрі  экономикалық тұрғыдан әлеуеті зор. АҚШ Энергетикалық ақпарат басқармасының дерегіне сүйенсек, Оңтүстік Қытай теңізінде қазір 11 миллиард баррель мұнай мен 190 триллион текше фут табиғи газ қоры бар. Сондай-ақ, әлі ашылмаған 160 триллион текше фут табиғи газ бен 12 миллиард баррель мұнай қоры болуы мүмкін. Бұл ресурстар тек Қытайға емес, Оңтүстік-Шығыс Азия елдерімен қатар әлемдік мұнай-газ нарықтарына да әсер етеді. Осы себепті, АҚШ Оңтүстік Қытай теңізінде өз одақтастарымен бірігіп түрлі әскери операциялар жүргізіп келеді.   

Шэнь Цзюнь, Табиғи ресурстар министрлігінің теңіз экономикасы департаментінің директоры 

2023 жылы Қытай, Жапония, Оңтүстік Кореядан импортталатын жеткізілген шикі мұнайдың 76%-ы  Оңтүстік-Қытай теңізі арқылы өтті. Сондай-ақ әлемдік темір рудалары мен соя бұршақтарының  21%-ы осы бағыт арқылы тасымалданды.

Вьетнам Оңтүстік Қытай теңізіне кейінгі 4 жылда әскери база ретінде 21 жасанды арал салып тастаған. Маржан рифтерін құрлыққа айналдырып жатыр. Wall Street Journal деректеріне сүйенсек, Вьетнамның Спартли архипелагындағы жасанды аралдарында ұзындығы 3 шақырымдай ұшу-қону жолағы, оқдәрі қоймалары және ауыр қарулармен жабдықталған қорғаныс бекеттері салынған. Бұл арада қытайлар да қарап жатқан жоқ әрине. Аймақта Бейжіңге тиесілі жеті жасанды арал бар.

Теңіздегі жаңа транзиттік бағыттар

Ал қазір кей елдер сауда жолдарын қысқарту, тасымалдау шығындарын төмендету мақсатында каналдар қазып, сауда бағыттарын жаңғыртып жатыр. Мәселен, Қытайдың бірқатар провинциялары өз ішінде су жолдарын салуға белсене кірісті. Сондай-ақ Камбоджа мен Қытай арасында ұзындығы 151 шақырымға жететін канал салу туралы келісімге қол қойылған. Бұл канал Меконг өзенінен Тайланд шығанағына дейін созылады. Дунайдан Егей теңізіне дейін Сербия мен Солтүстік Македония су жолын салмақ. Бұл Қара теңіз бен ЖерОрта теңізіне шығуға мүмкіндік береді. Ал Түркия Босфор бұғазындағы тасымалды азайту үшін Ыстамбұл маңынан жаңа каналдың жобасын қолға алды.