Саудада достық жоқ

Онлайн саудадан оңбай алданып, сан соғып қалғандар жетерлік. Биыл 6 айда сала министрлігінің комитет пен департаменттеріне 38 мыңдай өтініш түскен.

Соның тек жартысына жуығы оң аяқталған. Сөйтіп 1 млрд 300 млн-нан астам теңге өтелді. Бұндай шағыммен тұтынушылар құқығын қорғау ұйымдарына да баратындар көп. Мамандардың пікірінше, маркетплейстерді де, онда орналасқан сауда желілерін де тезге салатын жөні түзу заң керек. 

Елімізде онлайн сауда қыз-қыз қайнап тұр. Арнайы электронды алаңдарды айтпағанда, алыс-беріс әлеуметтік желіде де бар. Бірақ тұтынушының бәрі бірдей мәз емес. Алданып, амалы құрығандар шағым түсіріп, шарқ ұрады.

Тұрсын Жағыпарова, «Сапа» Ұлттық тұтынушылар құқығын қорғау қоғамдық бірлестігі төрағасының орынбасары:

- Маған жиі хабарласады. Күніне ең кемі 10 арыз кеп түссе, оның 7-і маркетплейстерге, электронды саудаға алданған. «Қиын техника тауарлары» дейді ғой, ол - ноутбук, планшет. «Оның сервистік орталығы қай жерде?» деп міндетті түрде деп сұрау керек. Егер сізге жауап бере алмаса, онда ол контрабандалық тауар.

Тұтынушылардың жақтасы Тұрсын Жағыпарова біраз жайды жайып салды. Ол арнайы заңның жарамсыздығын айтты. Жалпылама жазылған. «Жалқы мәселені реттейтін тетік жоқ. Сондықтан сорлап қалмау үшін сауатты болу керек», - дейді сарапшы.  

Тұрсын Жағыпарова, «Сапа» Ұлттық тұтынушылар құқығын қорғау қоғамдық бірлестігі төрағасының орынбасары:

- Мен мына заттың сертификаты бар ма деп сұраймын. Болса көрсет деймін. Ол сертификатты Сауда министрлігінің комитетіне жіберуге болады. Солардан тексерілді ме әлде жәй жабыстырылған сертификат па? Ол бір. Екінші - ең маңыздысы заңды мекен жайы болу керек. Ол дүкен немесе салық төлеу бойынша тіркелген мекен жай болу керек. Ол мекен жайдың кері байланыс болу керек. Осы 2-3 қадамды тексеріп барып, сатып алсаңыз өз құқығыңызды қорғаған болып шығасыз.

Иә, хақыңды әзірге құжат емес, құлқың ғана қорғайды. Жаңасы жазылғанша жанталаса тұруға тура келеді. Парламент тұтынушылар құқығын қорғау туралы заң жобасына кірісті. Тұрсын Жағыпарова сынды сарапшылар оң түзетулер енгізуге тырысты. Өзгерістің бірін сауда министрлігінің өкілі де айтты. Құжатта ұғымдар ажыратылады. Электронды сауда мен ақпараттық-жарнамалық алаң және интернет дүкен деп жеке-жеке жүйеленбек.

Әділбек Қонысбеков, ҚР Сауда және интеграция министрлігі департаментінің сарапшысы:

- Осы сатушылар электронды сауда алаңына тіркелу үшін міндетті түрде, яғни маркетплейспен шарт жасасу керек. Сатушы туралы ақпарат, тауар туралы ақпарат міндетті түрде болу керек. Тұтынушылардың құқын қорғау туралы заңнаманы бұзған жағдайда оларға маркетплейспен жаза қолданылады. Сатушының аккаунтын бұғаттаудан бастап ақшалай жазалар болуы мүмкін. Түрлі-түрлі санкциялар қолданылады.

Көп ұзамай бөлшек сауданың дәурені бітіп, онлайн алыс-беріс әлем бойынша дәуірлейді. Оған талас жоқ. Бірақ тұтынушының қолына тәуір тауар жету үшін тәртіп пен талап болуы тиіс. Аталған нарық АҚШ-та 22 заңмен реттеледі. Ал Қытай 11 құжаттың көмегімен жаһанды жаулап отыр. 

Авторлары: Нысаналы Ығыл, Асхат Қарақойшиев