Алматыда тазы тұқымының ең үздігі анықталады

Екі күнге жалғасатын іс-шара Қазақстан кинологтар одағының бастамасымен ұйымдастырылды. Тазының моно тұқымды көрмесіне еліміздің әр өңірінен 60-тан астам тазы арнайы әкелінген. Оларды ұлттық және халықаралық санаттағы төрешілер бағалайды. Қазақстан кинологтар одағының президенті Бауыржан Серікқалидің айтуынша, көрме тазы тұқымының сақталуы мен дамуына үлес қосуды және Қазақстанда жауапты ит асырау дәстүрін қалыптастыруды мақсат етеді.

- Ұлттық мереке Республика күніне орай біз екі іс-шара ұйымдастырдық. Біреуі - қазақы тазыға арналған моно тұқымды көрме. Екіншісі, одағымыздың кубогі. Онда ең жақсы иттердің тұқымы, оның ішінде ең жақсы тазы анықталады. Бірақ бұл тек иттерді көрсетуге арналған жиын емес, бүгін оң баға алған тазылар әрі қарай тұқымды көбейту жұмысына қосылады. Оларды жұптастырып, күшіктерін аламыз, - деді Бауыржан Серікқали.

Сондай-ақ ол 2024 жылы Халықаралық кинологиялық федерация қазақ тазысын тану туралы алдын ала шешім қабылдағанын атап өтті. Қазір елімізде тазы санын көбейтуге бағытталған қарқынды жұмыс жүріп жатыр.

- Бізге Халықаралық кинологиялық федерацияның талаптарын орындауға 10 жыл берілді. Атап айтқанда, сапалы иттердің саны көбейту керек. Біз өзіміздің бағдарлама бойынша дұрыс келе жатырмыз. Иттердің саны өсіп келеді. Біздің тұқымдық кітабымызда 3,5 мыңнан астам тазы бар. Бұл тек тіркелгендері, ал ауылда тіркеуі жоқ қаншамасы бар. Сондықтан олардың саны жеткілікті. Халықаралық мойындаудың маңызына тоқталсақ, ешбір мемлекет енді өзіне бұл тұқымды ала алмайды - ол Қазақстанға бекітілген. Екіншіден халықаралық ұйым өзінің журналдарына, сайтына тазы туралы мәлімет енгізді. Дүниежүзі осындай тұқым бар екенін білді, - деді ол.

Бауыржан Серікқали қазақтың тазылары 2024 жылы Женева қаласында өткен халықаралық көрмеге, 2025 жылы Финлядияда өткен дүниежүзілік байқауға қатысқанын атап өтті. Айтуынша, бұл байқауларда олар 7 жүлде жеңген.

Ең жақсы тазы қалай анықталады

Ұлттық ит тұқымдары бойынша сарапшы әрі байқау төрешісі Айбол Алпысбаев одақ кубогіне жиналған тазылар қалай бағаланатынын түсіндірді.

- Болашақта жұмыс істеу үшін бүгін тазыларды сұрыптаймыз. Сонымен қатар тіркелмеген иттер болса, құжаттандыру жұмысы қатар жүреді. Ең алдымен, тазылардың тістерін қараймыз. Олардың саны, қаншалықты сау екенін тексереміз. Одан кейін жүргізіп, аяқ алысын байқаймыз. Соңынан сүйек бітімі мен пішінін бағалаймыз. Ең бастысы, тазы семіз болмауы керек. Соңғы екі қабырғасы көрініп тұрса, ит бабында деген сөз. Егер қабырғаларын санап шығуға болатын болса, онда тым арық, - деді маман.

Айбол Алпысбаев қазақтың тазысына тән қасиеттерге де тоқталды. Оның сөзінше, иттің бұл түріне сыпайлық тән, олар адамға шаппайды.

- Қай жануарды алсақ та, мінез-құлқы әртүрлі болады. Бұл тазыға да қатысты. Бірақ жалпы сипаттамасына келсек, бұралқы қасиеттері жоқ, сыпайы әрі алғыр тұқым. Кейде өз иесіне өкпелеп қалатындары да болады. Олар кетіп, қайтып оралмайды. Тамағын таба алатын болған соң, түзде жүре береді. Еркіндікті жақсы көретін жануар, - деді.

Қазіргі уақытта 9 тазы асырап отырған Бауыржан Абитов көрмеге 3 итін әкелді. Оның қазақы ит тұқымын асырап жүргеніне 10 жылға таяған. Айтуынша, бұл істі қызығушылықпен бастап, кейін кәсібіне айналдырған.

- Тазы жылына 1 рет күшіктейді. Бұл иттің күшіктері ауруға бейім емес. Уақытылы дәрісін егіп тұрса, ауырмайды. Бірақ 6 айға дейін мұқият баптауды қажет етеді. Одан кейін тәртіпке келеді. Ересектеріне жаз кезінде бір уақыт, қыс кезінде екі уақыт тамақ береміз. Күшік кезінде төрт рет беру керек. Қолға тез үйренеді. Бір айтқаныңды тез қабылдап, қателігін екінші қайталамайды. Тазымен бірге серуенге шыққанда адам үшін тегін терапия болады деуге болады, - деді ол.

Еске салайық, былтыр Халықаралық кинологиялық федерацияның Бас комитеті қазақ тазысын ресми түрде ит тұқымы деп әдепкі тану туралы шешім қабылдады.