​Атырау наркологиясында болған өлімге кім жауапты?

Атырау тұрғыны Сергей Гутайдың наркология орталығында қайтыс болғанына екінші жыл болды. Бірақ оның отбасы әлі күнге дейін әділдікке қол жеткізе алмай, кінәлілерді жауапқа тарту үшін күресуде. Олардың айтуынша, полицейлер істі өрескел бұзушылықтармен тергеген, ал прокуратура заң үстемдігін қамтамасыз етуге мүдделі болмаған.

Еске сала кетейік, 2024 жылдың мамыр айында Атырау тұрғыны Сергей Гутай әкімшілік соттың шешімімен полицияның арнайы қабылдағышына қамалып, содан кейін Психикалық денсаулық орталығына (наркология) жеткізілген. Алайда ол бұл мекемеде бір тәуліктен сәл ғана артық уақыт болған соң, палатада төсекке байланған күйі қайтыс болған.

Марқұмның туыстары мен олардың мүддесін қорғаушы адвокат Айбар Қосымбаевтың пікірінше, оның өлімі қылмыстық сипатта болған, себебі денесінде көптеген соққы іздері мен көгерген жерлер анықталған. Сонымен қатар, полицейлер мен медицина қызметкерлерінің куәліктері бойынша, Сергей Гутайды алғаш арнайы қабылдағышқа, кейін наркологияға жеткізген кезде оның денесінде ешқандай жарақат болмаған.

Полиция бұл істі Қылмыстық кодекстің 99-бабы — «Адам өлтіру» бойынша тергей бастаған. Сот-медициналық сараптама тағайындалды, алайда сарапшылардың қорытындысында Сергей Гутайдың өлімі «алкогольді кардиомиопатия және жүрек-қантамыр жеткіліксіздігі» салдарынан болған деп көрсетілген. Ал денедегі жарақаттар «сараптамаға дейін 3-5 тәулік бұрын тірі кезінде алынған, денсаулыққа жеңіл зиян келтірілген және өлімге себеп болмаған» деп жазылған.

Мұндай қорытындымен келіспеген адвокат пен марқұмның ағасы Виктор Гутай бірнеше шағым түсіріп, үлкен қиындықпен екінші сараптама жүргізуге қол жеткізді. Бұл жолы тексеру Ақтөбе қаласындағы аймақаралық сот-медициналық сараптама орталығында өткізілді. Алайда екінші сараптама да алғашқыдан айтарлықтай айырмашылықсыз қорытынды берді. Осыдан кейін, 2024 жылдың 31 тамызында облыстық полиция департаментінің тергеушісі Құспанов істі «қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты» тоқтатып тастады.

Бұл ретте ол Қылмыстық-процессуалдық кодекстің талаптарын өрескел бұзып, жәбірленуші тарапқа істің тоқтатылғаны жөнінде уақтылы және жазбаша түрде хабарламаған, материалдармен таныстырмаған және өтініштер беруге мүмкіндік бермеген.

Адвокат пен Виктор Гутай тергеудің тоқтатылғанын тек кездейсоқ білген — олар «АЖ» редакциясының араласуынан кейін ғана іс материалдарымен таныса алды. Бірақ оларға барлық құжат емес, тек бір бөлігі ғана көрсетілген.

«Полицияның мұндай әрекеттері, былайша айтқанда, тергеудің әділдігі мен бейтараптығына күмән тудырады, — дейді адвокат Айбар Қосымбаев. — Оның үстіне, тергеуші Құсқанов неге екені белгісіз, Психикалық денсаулық орталығының дәлізіндегі бейнебақылау жазбаларын дер кезінде тәркілеген жоқ. Сол кадрлар арқылы кімнің түнде Сергей Гутайдың палатасына кіргенін және кейін оның не себепті қайтыс болғанын анық көруге болар еді».

Адвокаттың айтуынша, кейін түсініксіз манипуляциялар басталған. Қылмыстық істі тоқтатқан күні тергеуші Құспанов Сергей Гутайдың жеңіл жарақат алуы фактісі бойынша материалдарды бөлек өндіріске жіберген. Полиция қызметкері бұл материалдарды ақпаратты есепке алу кітабына (АЕАК) тіркеп, жергілікті құқық қорғау бөліміне (ГОП-1, Балықшы) тергеуге жіберген, бірақ оларды Сотқа дейінгі тергеп-тексерулердің бірыңғай тізіліміне (СДТБТ) тіркемеген. Бұл Бас прокуратураның 2018 жылғы №2 бұйрығымен бекітілген «Қылмыстық сот ісін электрондық форматта жүргізу жөніндегі нұсқаулықтың» 18-бабын бұзу болып саналады.

«Тергеуші істі СДТБТ-де тіркеуі керек еді, бірақ тіркемегендіктен, Балықшы бөлімінің қызметкерлері материалды қараусыз қалдырды да, оны, өздерінің айтуынша, «номенклатуралық папкаға» салған. Яғни, ешқандай тергеу жүргізілмеді, — дейді Қосымбаев. — Дегенмен кейін мен прокуратураға жүгініп, барлық полицейлерді қылмыстық құқық бұзушылық фактісін жасырғаны үшін жауапкершілікке тартуды талап еттім. Бірақ полицияның ішкі қауіпсіздік басқармасы, неліктен екені белгісіз, әлдебір учаскелік инспекторға қатысты іс қозғап, кейін «қылмыстық құрам жоқ» деп тоқтатты».

Ең бастысы: адвокат Қосымбаев өз бастамасымен Алматы аймақтық сот-медициналық мамандар ассоциациясына жүгініп, екі алдыңғы сараптаманың материалдарын жолдады. Бұл сараптама бойынша наркологиядағы пациенттің өлімі табиғи себептерден болған деп көрсетілген еді. Алайда Алматыдағы ассоциация мамандарының қорытындысы бұл болжамды толық жоққа шығарды!

«Дене жарақаттарының бәрі — сызаттар, қан кетулер, бас пен кеудедегі жұмсақ тіндердегі қан кетулер, қабырғаның сынуы — тірі кезде салынған жарақаттар екенін көрсетеді. Олар қатты заттардың бір уақытта, бірнеше рет түрлі күшпен зақымдау әсерінен пайда болған. (…) Тікелей өлім себебі — травматикалық шок, сол заттардың сол жақ самай және кеуде аймағын зақымдау әсерінен туындаған, жұмсақ тіндерде қан кеткен. Сергей Гутайдың өлімі алкогольді кардиомиопатиядан болғаны клиникалық деректер мен патогистологиялық зерттеу нәтижелерімен дәлелденбейді», — деп жазылған құжатта.

Қарапайым тілмен айтқанда, адам ұрып өлтірілген…

Бұл ақпаратпен қорғаушы бұрынғы Атырау облысы прокуроры Бауыржан Жұмақановқа жүгініп, тергеуді қайта бастауын сұрады, бірақ нәтиже болмады. Қадағалау органы тергеудің тәртіппен және дұрыс өткенін айтып, қала тұрғынының өлімі себептерін әрі қарай анықтаудың қажеті жоқ деп шешті.

Жақында адвокат қайтаданоблыстың жаңа прокуроры Мадияр Басшыбаевтың қабылдауына барып, істің әділ тергелуін талап етті.

Лев ГУЗИКОВ

Бүгін, 18:23