Балаларды автомобильде қалай дұрыс тасымалдау керек Қазақстандағы автоорындықтар, такси және айыппұлдар

Оқу жылы басталды, енді жолдарда көлік қозғалысы айтарлықтай жиілейді: ата-аналар балаларын мектепке, балабақшаға және түрлі үйірмелерге күнделікті таси бастайды. Егер жазда балалар креслосы тек кейде ғана қажет болса, қыркүйектен бастап баламен жолға шығу көптеген отбасы үшін күнделікті бағыттың бір бөлігіне айналады.

Бірақ баламен бірге жүру жүргізушіден тек жолдағы сақтықты ғана талап етпейтінін есте ұстаған жөн. Қазақстанның жол жүрісі қағидаларында 12 жасқа толмаған балаларды тасымалдауға қатысты жеке талаптар белгіленген. Бұл ретте толыққанды автокресло барлық жағдайда бірдей талап етілмейді: ЖЖҚ (жол жүрісі қағидалары) баланы қауіпсіздік белдігімен бекітуге мүмкіндік беретін басқа да құралдарды пайдалануға рұқсат береді.

Tengri Auto заңгер Абзал Қасымжановпен бірге автомобильді балаларды тасымалдауға қалай дайындау керек екенін, қандай құрылғыларды қолдануға болатынын және ереже бұзғаны үшін қандай жауапкершілік қарастырылғанын анықтап көрдік.

Фото: depositphotos.com

ЖҚЕ не дейді?

Негізгі талаптар Қазақстан Республикасының Жол жүрісі қағидаларының 157-тармағында көрсетілген.

ЖЖҚ-ның қолданыстағы редакциясына сәйкес, 12 жасқа дейінгі балаларды арнайы балаларға арналған ұстау құрылғысынсыз немесе баланы автомобильдің штаттық қауіпсіздік белдіктерімен байлауға мүмкіндік беретін өзге де құралдарсыз тасымалдауға тыйым салынады.

Сонымен қатар, ЖЖҚ 12 жасқа толмаған баланың қай орындықта отырғанына байланысты әртүрлі талаптар қояды.

Артқы орындықта баланы автокресло сияқты арнайы балаларға арналған ұстау құрылғысында да, сондай-ақ баланы штаттық қауіпсіздік белдігімен дұрыс бекітуге мүмкіндік беретін басқа да құралдарды пайдалана отырып та тасымалдауға болады.

Алдыңғы орындықта талаптар қатаңырақ: мұнда 12 жасқа толмаған бала міндетті түрде арнайы балаларға арналған ұстау құрылғысында отыруы тиіс.

"Баланың бойы жеткілікті ұзын болса да, алдыңғы орындықтағы кәдімгі штаттық белдік жеткіліксіз. Шектеу бала 12 жасқа толғанға дейін қолданылады. 12 жастан кейін қауіпсіздік белдігін міндетті түрде пайдалану туралы жалпы талаптар күшіне енеді", - деп түсіндірді Абзал Қасымжанов.

Айта кетейік, "Жол жүрісі туралы" Заң (54-бап, 4-тармақтың 1-тармақшасы) жүргізушіге, егер автомобиль қауіпсіздік белдіктерімен жабдықталған болса, белдік тақпаған жолаушыларды тасымалдамауды міндеттейді.

Балаларға арналған ұстау құрылғысы дегеніміз не?

Арнайы балаларға арналған ұстау құрылғыларына баланы қауіпсіз тасымалдауға және шұғыл тежеу немесе жол-көлік оқиғасы кезінде оның денесін бекітіп ұстауға арналған конструкциялар жатады. Бұл автобесіктер, балаларға арналған автомобиль креслолары, ал өндірушінің талаптары сақталған жағдайда - бустерлер болуы мүмкін.

Дегенмен, ЖЖҚ-да "баланы көлік құралының конструкциясында көзделген қауіпсіздік белдіктерінің көмегімен байлауға мүмкіндік беретін өзге де құралдар" деген тұжырым да қолданылады.

Дәл осы жерде пікірталас тудыратын сәттердің бірі туындайды.

"ЖЖҚ-ның өзінде мұндай құралдардың толық тізімі жоқ. Сондықтан бұл тұжырым іс жүзінде түсініспеушіліктер тудыруы мүмкін. Алайда алдыңғы орындықта "өзге құралды" пайдалануға болмайтынын нақты айтуға болады: ЖЖҚ тікелей арнайы балаларды ұстау құрылғысын талап етеді", - дейді заңгер.

Бұл ретте сарапшы тек формальды түрде штаттық белдіктің қалпын өзгертуге мүмкіндік беретіндіктен ғана шығу тегі белгісіз қарапайым жапсырмаларға, бауларға және арзан адаптерлерге сенім артпауға кеңес береді.

Автокреслоны қалай дұрыс таңдау керек?

Құрылғыны таңдау кезінде баланың жасы жалғыз критерий емес. Оның бойы мен салмағын ескеру маңызды.

ҚР ІІМ құрылғылардың бірнеше негізгі түрін бөліп көрсетеді:

сәбилерге арналған автобесіктер, түрлі топтағы автокреслолар, жасы үлкенірек балаларға арналған бустерлер.

Құрылғы баланың бойы мен салмағына сәйкес келуі және штаттық белдікпен немесе ISOFIX жүйесімен сенімді бекітілуі тиіс. Баланың өзі де креслода дұрыс байлануы керек.

Бустер толыққанды креслодан ерекшеленеді: ол баланы автомобильдің штаттық үш нүктелі белдігі дұрыс қалыпта өтетіндей етіп көтеріп тұрады.

Фото: depositphotos.com

Сатып алмас бұрын кресло арналған бой мен салмақ диапазонын, таңбалануын және сәйкестік туралы құжаттарын, бекіту тәсілін және автомобильмен үйлесімділігін тексерген жөн. Құрылғының жай-күйін де ескеру маңызды, әсіресе кресло қолдан сатып алынған жағдайда.

Балаларға арналған ұстау құрылғылары көлік құралдарының компоненттеріне жатады және Кеден одағының ТР ТС 018/2011 техникалық регламентінің талаптарына сәйкестігін міндетті түрде растауға тиіс.

Нақты модельдің конструкциясына байланысты кресло автомобильдің штаттық белдігімен немесе ISOFIX жүйесімен бекітілуі мүмкін.

"Креслоның болуы ғана Жол жүру қағидаларының сақталуын білдірмейді. Егер бала өндіруші қарастырған бойы мен салмағына сәйкес келмесе, кресло дұрыс орнатылмаса немесе бала іс жүзінде бекітілмесе, жүргізуші жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Ең бастысы, құрылғы салонда жай ғана тұрмай, ұстап тұру функциясын нақты орындауы тиіс", - дейді маман.

Нәрестені автобесікпен қалай тасымалдау керек?

Нәрестелерді тасымалдау үшін қозғалыс бағытына қарсы орнатылатын автобесік немесе автокреслолар қолданылады. Мұндай қалып шұғыл тежеу немесе соқтығысу кезінде баланың басын, мойнын және омыртқасын жақсырақ қорғайды.

Құрылғыны баланың бойы мен салмағын ескере отырып таңдау және өндірушінің нұсқаулығына сәйкес орнату қажет.

Алдыңғы қауіпсіздік жастығына ерекше назар аудару керек. Егер қозғалыс бағытына қарсы орнатылған кресло алдыңғы жолаушылар орындығына қойылса, алдыңғы жолаушының қауіпсіздік жастығы өшірілуі тиіс. Ол іске қосылған жағдайда креслоның арқалығына тиіп, баланың ауыр жарақат алуына әкеп соғуы мүмкін. Мұндай ескерту автомобиль өндірушілерінің нұсқаулықтарында да бар.

Фото: depositphotos.com

Бұл ретте балалар креслосын нақты орынға орнату мүмкіндігін автомобильдің төл нұсқаулығынан тексеру қажет. Әртүрлі модельдерде талаптар өзгеше болуы мүмкін: кейбір өндірушілер қауіпсіздік жастығы өшірулі болса, креслоны алдына қоюға рұқсат береді, ал басқалары кішкентай балаларды артқы жақта тасымалдауды тікелей ұсынады немесе талап етеді.

Кресло бар, бірақ баланың қауіпсіздік белдігі тағылмаған

Бұл - жиі кездесетін қателіктердің бірі. Ата-аналар креслоны орнатады, бірақ қысқа жол жүру кезінде ішкі белдіктерді тақпайды немесе баланың оларды өз бетінше шешіп тастауына жол береді.

Автомобильде креслоның болуы жүргізушіні жауапкершіліктен босатпайды.

Заңгердің айтуынша, бала креслода отырып, бірақ белдігі тағылмаған, құрылғының өзі бекітілмеген немесе мақсатына қайшы қолданылған жағдайлар заңбұзушылық болып есептеледі.

Басқа да жиі кездесетін қателіктер қатарына сарапшы белдіктердің ширатылуын немесе тым бос болуын, белдіктің мойын немесе іш тұсында дұрыс орналаспауын, баланың бойы мен салмағына сәйкес келмейтін креслоны пайдалануды, сондай-ақ құрылғының өзін дұрыс орнатпауды жатқызады.

Баланы қолда ұстап тасымалдауға бола ма?

Тағы бір жиі кездесетін әдіс, әсіресе қысқа қашықтыққа жүргенде: баланы ересек адамның тізесіне отырғызу. Алайда мұндай тасымалдау қауіпсіздік талаптарына сәйкес келмейді.

Ересек адам баламен бірге тағатын штаттық белдік те көмектеспейді.

"Баланы қолда ұстап тасымалдау өте қауіпті. Соқтығысу кезінде ересек адам баланы физикалық тұрғыдан ұстап қала алмайды, ал кей жағдайларда өз салмағымен оны қосымша жарақаттауы мүмкін", - деп ескертті сарапшы.

Сондай-ақ бір белдікпен ересек адамды және баланы бір мезгілде таңуға болмайды.

Ал егер бала 10 жаста, бірақ бойы ұзын болса ше?

Жол жүру қағидаларының 157-тармағы тұрғысынан алғанда, шекті жас - 12 жасқа дейін деп белгіленген. Бұл тармақта бойы ұзын немесе ірі денелі балалар үшін ерекше жағдайлар қарастырылмаған.

Бұл ретте нақты ұстап тұру құрылғысын таңдау кезінде баланың бойы мен салмағы маңызды рөл атқарады.

Қызық жағдай туындайды: он жасар бала әдеттегі белдікті тағуға жеткілікті дәрежеде ұзын болуы мүмкін, ал 12 жасар бала, керісінше, кішкентай болуы мүмкін. Бірақ бұл кез келген жағдайда Жол жүру қағидаларында бекітілген ережелерді жоққа шығармайды.

Айыппұл мөлшері қандай?

Жолаушыларды тасымалдау қағидаларын бұзғаны үшін жауапкершілік Қазақстанның Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 593-бабында қарастырылған.

Заңгердің айтуынша, баланы тасымалдау кезіндегі талаптарды бұзу 5 АЕК көлемінде айыппұл салуға әкеп соғады - 2026 жылы бұл 21 625 теңге.

Әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде заңбұзушылық қайталанса, айыппұл көлемі артады - 10 АЕК немесе 43 250 теңге.

Бұл ретте жауапкершілік тікелей көлік жүргізушісіне жүктеледі.

"Оның ата-анасы, туысы, танысы немесе такси жүргізушісі екені маңызды емес. Ата-ананың баланы креслосыз тасымалдауға келісім беруі жүргізушіні жауапкершіліктен босатпайды", - деп түсіндірді заңгер.

Сонымен қатар, айыппұл тек кресло мүлдем болмаған жағдайда ғана емес, құрылғы бола тұра баланың белдігі тағылмаған немесе креслоның өзі іс жүзінде бекітілмеген жағдайда да салынуы мүмкін.

Таксимен жүргенде ше?

Соңғы уақытта әлеуметтік желілерде такси жүргізушілерінің автокреслоның жоқтығын алға тартып, балаларды тасымалдаудан бас тартатыны туралы шағымдар көбейді. Біз Абзал Қасымжановтан осы мәселені де нақтылап сұрадық.

Заңгердің айтуынша, жол жүру ережесінде таксилер үшін ешқандай жеңілдіктер қарастырылмаған. Сапардың қысқалығы, меншікті автокөліктің жоқтығы немесе ата-ананың баланы орындықсыз тасымалдауға келісімі баланы тасымалдау талаптарын жоймайды.

Сондықтан бұл мәселені көлік келгенге дейін шешкен абзал: тиісті балалар орындығы бар көлікке тапсырыс беру керек немесе өз құрылғыңызды пайдалану қажет.

Егер бала саны бірнешеу болса, әрқайсы үшін бөлек лайықты орын және талаптарға сай құрылғы немесе рұқсат етілген бекіту құралы қарастырылуы тиіс.

"Егер жүргізуші тапсырыс берілген орындықсыз келсе, сапардан бас тартып, агрегатордың қолдау қызметіне хабарласқан қауіпсіз болады. Егер ата-аналар орындық бермесе, ал көлік тиісті құрылғымен жабдықталмаған болса, жүргізуші сапарды бастамауға құқылы. Ата-ананың "баланы қолға ұстап алып жүру" туралы талабы мұндай тасымалды заңды қылмайды", - дейді заңгер.

Сонымен қатар, ата-аналар көлікке тапсырыс берген кезде тасымалдаушыға балалар санын және тиісті құрылғыны таңдауға қажетті параметрлерді алдын ала хабарлауы тиіс.

Фото: depositphotos.com

Жол-көлік оқиғасы болса, не болады?

Салдары жай айыппұлдан әлдеқайда ауыр болуы мүмкін.

Егер бала жол жүру ережесін бұза отырып тасымалданса, жүргізуші әкімшілік жауапкершілікке бөлек тартылуы мүмкін. Ал егер бала жарақат алса, салдардың ауырлығы мен тасымалдау ережелерін бұзу мен келтірілген зиян арасындағы себеп-салдарлық байланыстың маңызы болады.

Атап айтқанда, мамандар орындықтың болмауы немесе оның дұрыс пайдаланылмауы жарақаттың сипаты мен ауырлығына әсер еткен-етпегенін анықтауы керек.

"Орындықтың болмауының өзі жарақатпен себеп-салдарлық байланысы дәлелденбесе, автоматты түрде қылмыстық жауапкершілікті білдірмеуі тиіс, бірақ дұрыс құрылғының жарақаттың алдын алуы немесе оны азайтуы мүмкін екені туралы сарапшының қорытындысы маңызды рөл атқарады", - деп түсіндірді заңгер.

Егер жол жүру ережесін бұзу қылмыстық заңнамада қарастырылған денсаулыққа зиян келтіруге немесе адам өліміне әкеп соқса, жүргізушінің қылмыстық жауапкершілігі туралы мәселе қаралуы мүмкін.

Бұдан бөлек, азаматтық тәртіппен емделуге, оңалтуға, қосымша күтімге жұмсалған шығындарды өтеу және моральдық зиянды өндіру туралы талаптар қойылуы мүмкін.

Бұл ретте баланы тасымалдау ережесін бұзудың өзі, заңгердің айтуынша, зардап шеккен балаға сақтандыру төлемінен автоматты түрде бас тартуды білдірмейді. Әрбір жол-көлік оқиғасының мән-жайы мен сақтандыру төлеміне негіздер бөлек қарастырылуы керек.

Не істеуге болмайды?

Бала 12 жасқа толмаған болса: ұстау құрылғысын алдын ала қарастырыңыз:

алдыңғы орындықта арнайы балаларға арналған ұстау құрылғысы қажет; артқы орындықта жол жүру ережесі штаттық белдікті пайдалануға мүмкіндік беретін өзге де құралдарды қолдануға рұқсат береді.

Тыйым салынады:

баланы қолға ұстап отыруға, оны белдіксіз қалдыруға, "мектепке дейінгі" қысқа сапар үшін талаптар қолданылмайды деп есептеуге.

Қолданыстағы 157-тармақта сапардың ұзақтығына немесе қашықтығына байланысты ешқандай ерекшеліктер жоқ.

Оқу жылы басталғанға дейін ата-аналар балалар орындығының бар-жоғын ғана емес, оның баланың бойы мен салмағына сәйкестігін, дұрыс орнатылуын және белдіктердің баланы сенімді бекітіп тұрғанын тағы бір тексеріп шыққаны жөн.

Балаларды алдыңғы орындықта тасымалдауға ерекше мұқият болу керек: 12 жасқа дейін мұнда арнайы балаларға арналған ұстау құрылғысы талап етіледі.

Ең бастысы, ережеде "мектепке дейінгі екі-үш аттам жер" үшін ешқандай ерекшелік қарастырылмаған. Баланы тасымалдау талаптары отбасының мың шақырым жол жүретініне немесе көрші көшелермен бірнеше минут қана жүретініне қарамастан қолданылады.

Google News арқылы жаңалықтарымызды қадағалаңыз

Жазылу