Тазыны қалай дұрыс күтіп баптау керек маман пікірі

Әр елдің өзіндік сиволына айналған жануары бар. Ол дүниежүзіне танытатын визиттік карточкасы сияқты. Мысалы, Аустралияның символы — кенгуру, Қытайдікі — панда, ал Үндістандікі — бенгал жолбарысы. Мұндай бейнелер, ұлттық бірегейлік пен мәдени мұраның ажырамас бөлігі саналады. Қазақстанның да мақтан тұтар құндылықтары жетерлік. Соның бірі — тазы. Көне дәуірден бастау алатын қазақы тазы — ұлан-ғайыр даланың болмысын, еркін рухын бейнелейтін бірегей асыл тұқым.

Кинолог Абзал Досыман бұл бірегей тұқымды сақтап, жаңғырту ісімен айналысып келеді. Оның айтуынша, 2023 жылы тазының ресми стандарттары бекітілді. Қазір иттің түп тұқымына сәйкестігі осы талаптар бойынша анықталады.

— Мәселен, тазыға арнайы паспорт беріледі. Онда иттің қаны таза екені және халықаралық деңгейде танылғаны көрсетіледі. Әлемдік реестрде тұқым Kazakh Tazy атауымен тіркелген. Құжатта күшік кезінен бастап орнатылатын чип нөмірі де жазылады. Сол арқылы ит туралы барлық мәлімет — аты, иесі, шыққан тегі мен тіркелген жері анықталады, — деді кинолог.

Кинологтың айтуынша, қазақ дәстүрінде тазының бағасын сатушы емес, сатып алушы белгілеген. Итті тегін беру де құпталмаған. Оған қатысты салт-дәстүрімізде ырым-тыйымдар бар. Қазір интернетте тазы сатылымы жиі жарияланады. Әсіресе Астанада нақты бағамен ұсыныстар көп кездеседі. Бұл — қазіргі заманның үрдісі. Ал ата-дәстүрімізде сатып алушы өзі ұсынған бағада төлейді, сатушы сол бағаға разы болады.

— Менің ойымша, Қазақстанда шамамен 3 мыңға жуық тазы бар. Бұл — ресми дерек емес. Нақты есеп жүргізілмеуі мүмкін. Мүмкін, оны Қазақстан кинологтар одағы тіркеп отырған шығар, — дейді сарапшы.

Абзал Досыман тазыны ерте жастан алуға кеңес береді. Бірақ жаңа туған немесе екі апталық кезінде алу қатаң түрде ұсынылмайды.

— Ең қолайлы уақыт — үш айдан бес айға дейін. Осы кезеңде күшік анасынан маңызды гормондар алады. Соның бірі — окситоцин. Ол кейін мінез-құлқына әсер етеді. Агрессияны азайтуға көмектеседі, — деді Абзал Досыман.

Тазыны тек жеке үй ауласында ұстау шарт емес. Бұл тұқымды пәтер жағдайында бағып отырғандар да бар. Алайда мұндай жағдайда күшіктің тұрақты физикалық жүктеме алуына ерекше мән беру керек. Маманның айтуынша, тазыны демалыс күндері қала сыртына шығарып, еркін серуендету тиімді. Өйткені бұл тұқым үшін кеңістік пен белсенді қозғалыс қажет.

— Егер мезгіл мүмкіндік берсе, тазыны аңшылыққа шығару өте пайдалы. Қала тұрғындары үшін бұл жақсы мүмкіндік. Пәтерде ұстаса да, демалыс күндері отбасымен қала сыртына шығып, қатыса алады. Біз кейде мектептерге де барып, шара ұйымдастырамыз, — деді кинолог.

Абзал Досыман өз тазыларымен бірге Астанадағы шетелдік оқушылар білім алатын халықаралық мектептерге жиі барады. Оның айтуынша, кейін ол балалар өз елдеріне оралғанда Қазақстанда қазақы тазыны көргендерін айтып мақатанып жүреді екен. Маман мұндай мүмкіндікті ұлттық мәдени мұраны кеңінен танытуға тиімді құрал ретінде қарастырады. Сондай-ақ адамның жануарларға деген сүйіспеншілігі туралы пікір білдірді.

— Жануарға деген сүйіспеншілік әркімде бар. Эволюциялық тұрғыдан біз қозғалыс жасайтын, көзқарасымен жауап беретін және қамқорлықты қажет ететін тірі жанға тез бағынамыз. Жануарға қамқорлық жасау жұмсақтықты, қорғаныш инстинктін және жылылық сезімін оятады. Біз шынымен де қамқорлық көрсеткендерімізге бағына береміз. Эволюция бізді тірі жанға қамқор болуға бағыттаған, — деп атап өтті сарапшы.

Адам баласында жануарларға деген сүйіспеншілік пен жауапкершілік көбіне балалық шақта қалыптасады. Кинологтың айтуынша, бала кезінен мысық, ит, атты жақсы көрген жандарда эмпатия мен жауапкершілік сезімі берік орнығады.

— Жануарлар адамның эмоциясын түсінуді жеңілдетеді. Олар дау туғызбайды және екіжүзділік танытпайды. Адам олардың жанында шынайылықты, адалдықты әрі тыныштықты сезінеді. Сондықтан жануарлармен қарым-қатынас көпшілікке психологиялық жеңілдік сыйлайды, — дейді Абзал Досыман.

Сондай-ақ маман батыс елдеріндегі тәжірибеге назар аударды. Оның айтуынша, Солтүстік Америкада «cow therapy» деп аталатын бағыт кең тараған. Бұл тәжірибеде қала тұрғындары фермаға барып, сиырларға тамақ беріп, қамқорлық жасау арқылы терапиялық әсер алады.

Айта кетейік, енді елімізде тазы мен төбет туралы ғылыми деректер бір базада жинақталды.