Көлікті заңсыз әкелу күрт қиындайды: Қазақстанда жаңа ережелер енгізілді

Қазақстанда импорттық автокөліктерді елге әкелу ережелері түбегейлі өзгерді. Мемлекет «сұр импорт» деп аталатын схеманы қатаң шектеуге шешім қабылдады. Бұл жағдайда көліктер «жеке пайдалану үшін» әкелінген болып рәсімделіп, кейін толық көлемде салықтар мен кедендік баждар төленбестен коммерциялық нарықта сатылады. Бұл туралы Ranking.kz жазады.

Бақылауды күшейтуге Қытайдан жеткізілетін автокөліктер санының күрт өсуі ғана емес, сонымен қатар екі елдің статистикалық деректеріндегі орасан зор айырмашылықтар да себеп болған. Оның артында бюджетке миллиардтаған теңге түсімнің түспей қалуы мүмкін.

2026 жылдың күзінде бірқатар маңызды шектеулер күшіне енді.

Утильалым бірден төленеді: 22 қыркүйектен бастап жеке тұлғалар автокөлікті еркін айналымға шығарғанға дейін кәдеге жарату алымының төленгені туралы сертификат алуға міндетті. Бұрын бұл талапты көлікті Мамандандырылған халыққа қызмет көрсету орталығында (Арнайы ХҚКО) бастапқы тіркеуден өткізер алдында орындауға болатын.

Автокөліктің жасына қатаң шектеу қойылды: 23 қыркүйектен бастап электрондық көлік паспорты (ЭКП) бес жылдан аспаған автокөліктерге ғана рәсімделеді. Сонымен қатар ЭКП-дағы меншік иесінің деректері кедендік декларацияда көрсетілген аты-жөнімен толық сәйкес келуі тиіс.

«Жылына бір автокөлік» қағидасы: Еуразиялық экономикалық одаққа (ЕАЭО) кірмейтін елдерден әкелінген автокөлікке арналған көлік құралы конструкциясының қауіпсіздігі туралы куәлік (КҚКҚК) бір адамға күнтізбелік жыл ішінде бір реттен артық берілмейді. Бұған қоса, міндетті зертханалық тексерулер енгізіліп, VIN-кодтар тіркеледі.

Келесі кезекте қандай шаралар бар?

Билік қосымша шаралар пакетін әзірлеп жатыр. Олардың қатарында импортталатын автокөліктерге қойылатын ең төменгі экологиялық талапты Еуро-4-тен Еуро-5 деңгейіне көтеру, көліктің ең жоғары жасын заң жүзінде бес жыл деп бекіту және автокөлікті үшінші тұлғалардың атына бастапқы тіркеуге тыйым салу бар.

Соңғы бір жылда Қытай Қазақстанға автокөлік жеткізуден абсолютті көшбасшыға айналды. 2025 жылы елге әкелінген 236,9 мың жеңіл автокөліктің шамамен 70%-ы, яғни 163,8 мыңы Қытайдың үлесіне тиесілі болды. Қытайдан әкелінген автокөліктердің жалпы құны 1,4 миллиард долларды құрады.

Алайда сыртқы сауда статистикасын талдау барысында елеулі сәйкессіздік анықталды.

Қытайдың деректері бойынша: 2025 жылы Қазақстанға 2,9 миллиард доллар сомасына 187 мың автокөлік жөнелтілген.

Қазақстанның деректері бойынша: кедендік рәсімдеуден тек 1,4 миллиард доллар сомасына 163,8 мың автокөлік өткен.

Осылайша, айырмашылық 23,2 мың автокөлікті және құндық мәнде 1,5 миллиард долларды құрады.

Екі елдің өзара салыстырылатын статистикасындағы айырмашылық әрдайым тікелей ұрлықты білдірмейді — оған есепке алу әдістерінің әртүрлі болуы да әсер етеді. Дегенмен сарапшылар кедендік құнды төмендету және «жеке пайдалану үшін» әкелуге арналған жеңілдетілген режимді пайдалану салдарынан мемлекет қомақты қаражаттан қағылып отырғанын атап өтеді.

Ең сақ есептеулердің өзіне сүйенсек, егер айырмашылықты құрайтын 23,2 мың автокөлік үшін стандартты кедендік баждар мен қосылған құн салығы (ҚҚС) төленгенде, бюджетке 12,4 миллиардтан 33,4 миллиард теңгеге дейін қаражат түсер еді. Нақты сома қозғалтқыш көлемі мен автокөліктің шығарылған жылына байланысты.

Жаңа ережелер автокөлікті жеке қажеттілігі үшін сатып алатын қарапайым азаматтар мен оны қайта сату мақсатында әкелетін делдалдардың аражігін нақты ажыратуға бағытталған. Кәдеге жарату алымының төленуін тексеруді ертерек кезеңге ауыстыру, электрондық көлік паспорттарын бақылау және шекарадан өткізу кезеңіндегі қатаң талаптар салықтан жалтарудың негізгі схемаларын тоқтатуға тиіс. Нәтижесінде коммерциялық импорттаушылар заңды тәртіппен жұмыс істеуге мәжбүр болады.

Бүгін, 09:48