Басылым бәсі артса игі

Egemen.KZ парақшасынан алынған деректерге сүйене отырып, Qazaq24.com мәлімдеме жасады..

Тәуелсіздік алған отыз жылдықта қазақтың сөз ұстағандары, әсіресе дәстүрлі баспасөзі жұрт ісін бұра тартпай, салмақты ой айтумен келеді. Тәуелсіздіктен кейінгі аласапыран, «нарық қарық қылады» деген заманда жабайы жекешелендіру жағадан алып, біраз құндылықтан, небір салиқалы басылымдардан көз жазып қалдық. «Өз күніңді өзің көр» белең алып, сауаттылыққа селкеу түсті. Соның зардабы аңғарыла бастады.

Сурет: kaz.zakon.kz

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Оқитын ұлт» бастамасын алға оздырғаны белгілі. Кітапқа деген жұрттың ынтасы оянды. Алайда баспасөзге жазылу мәселеге айналып отыр. Жанданып келе жатқан билік пен халықтың ортасындағы алтын көпір, Президенттің елдік саясатын жұртқа жеткізетін басылымдар тағдыршешті жағдайға тап болғандай. Жазылу бағасының шарықтауы оқырманды шарасыз күйге қалдырды. Мерзімді басылым тасқа таңбаланған соң, тарих айнасы екенін естен шығармағанымыз жөн. Толқын-толқын ұрпақ сарғайған басылым беттерін парақтағанда қазақтың өткенін, бүгінін, келешегін, болашаққа жасаған батыл қадамдарын саралай оқып, тағылым алады, жақсыдан сабақ үйренеді, әттегенайды қайталамау керегін ұғады, білімдарлар тәпсірлеген бабалар тарихына бойлайды, жақсы мен жайсаңды танып-біледі. Мұның бәрі маржандай тізіліп көз алдыңнан өтеді.

Өрісі кең өркениет жолы ауадай қажет екенін есі кіресілі-шығасылы біреу болмаса, кім жоққа шығарады. Дамыған делінетін елдерден үйренетін, бәрекелді дегізетін бір үлгі бар. Ол – мерзімдік басылымға деген ілтипат. Ондай мемлекеттерге барып, қонақүйіне қонсаң, таңғы «оразаңды» табалдырықты «аттаған» басылымдармен ашасың. Он бет былай тұрсын, жүз беттігі бар. Иә, бәрі жеткілікті. Саясат та, жарнама да, алуан түсті суреттер де мол. Қаржыландырудың да жолы сан түрлі. Бай-бағландар да демеп отырады екен. Бір жылы қытай еліне барғанымызда ой бөліскен азаматтар техника мен технологияның жақсы екенін айтып, сауатты жазу ісін сөз етіп, оны мектептен жүйелі қолға алып, дәстүрлі оқу үрдісін жаңғыртып отырмаса, кейінгі ұрпақ дайынның жетегіне еріп, тар шеңберде қалып қоятынын, ұлттық жазудан ажырап қалмау жайын тілге тиек етіп, оның басы кітапта, басылымдарда жатқанын алға тартып еді. Жапония еліндегі газет-журналдың миллиондаған таралымы аңыз боларлық. Кешкі газеттердің өзі бір әлем дерлік. Егер қажет болмаса, олар мұндай жақсы іске жанашыр болмас еді ғой.

Президенттің жаңа бастамалары орталық, өңірлік мерзімдік басылымдар арқылы жұртқа жетіп жатса, қане! Ақиқатына келсек, бұл жағынан олқылық барын мойындаған жөн секілді. Ауылды қойып, қала тұрғындарына газеттің кешігіп баратынын, тіпті бірнеше нөмірін жинап бір-ақ әкелетінін қайтерсің.

Оның үстіне, кім ойлап тапқанын қайдам, ерікті жазылу деген желеу де ойға қалдыра береді. Еркіндік жақсы, бірақ азат елдің мүддесі ескерілуі керек емес пе еді? Ол желігу бізге дәл қазір керек пе дегенді жан-жақты ескермедік, өткелсіз өзенге қойдық та кеттік.

Ауылдың қазіргі зиялысы – мұғалімдер, дәрігерлер. Мұғалімдер оқулықпен шектелсе, білім ілгері баса ма, сабақ сапасы арта ма? Әдістемелік делінетін журналдардың көбі сын көтере бермейді. Дәстүрлі басылымдар аптасына бір рет ұстаздар бетін ұймдастырып, олардың іс-тәжірибесін ұсынып, танымдық мақалаларын беріп отырса, оған ата-аналар да атсалысып жатса, құба-құп болар ма еді?

Ендеше, жақсылар негізін қалаған дәстүрлі басылымдардың бәсін арттыратын кез келіп тұр. Бұл да мемлекет ісі, соның бағытын жұртқа жеткізуші деп өркениетті елдердің бағы жанған басылымдарының жолын сараптаса, Алаш баласының сөзі шешімін табар еді.

Тәуелсіз елміз деп отырғанда ұлт баспасөзін сан сылтаулы желеумен мәртебесін көтерудің орнына құлдырату кімге тиімді дейсіз. Әлде тізгін ұстағандар желіде желпініп сөйлеп жүре берелік, жалпы бұқараның сауаттануы күндердің күнінде қауіпті дей ме екен? Бұл – қате ұғым. Шын білімдінің талғамы биік, кез келген айқайға ат қоспайды, төңірегін түгендеп жүреді, елдік ұғым зердесінен шықпайды.

Тұңғыш қазақ журналы «Айқаптың» Мұхамеджан Сералин: «Қазақтың неше жерде «Қап!» деп қапы қалған істері көп. Қап дегізген қапияда өткен істеріміз көп болған соң, журналымыз да өкінішімізге лайық «Айқап» болды», деп «қаптан» құтылу арқылы оңалуға болатынын ХХ ғасырдың басында еске салады. Ал қазір әлемдік дамуды қаперден шығармай, оны ұлттық салт-санамен ұштастырмай, өркендеген елдер үлгісінен сабақ алмай, қызыл-жасылды қуалап, арыстарымыз салған сара жолдан жаңылсақ, ұлылар дәстүрінің алтын арқауын үзіп алсақ, тіпті тәрк ете берсек, «Әй, қаптың» көкесі алда айтылып жүрмес пе екен?

Сүлеймен МӘМЕТ,

«Egemen Qazaqstan» газетінің ардагері

Соңғы жаңалықтар