Бейінді мамандарға учаскелік дәрігерсіз: бұл ережелер Қазақстанда қалай жұмыс істейді?

Тамыз басында Қазақстанда емханалардың жұмыс істеу ережелері жаңартылды. Осыған байланысты бұл құжатқа қатысты түрлі жорамалдар пайда болды. Мысалы, енді бейінді мамандарға учаскелік дәрігердің жолдамасынсыз-ақ баруға болады деген пікірлер айтыла бастады. Tengri Health тілшісі іс жүзінде қай жағдайда жалпы практикалық дәрігерге (ЖПД) бармай-ақ қоюға болатынын, ал қай кезде оның қажет екенін анықтап көрді.    

Бейінді маманға учаскелік дәрігерсіз қашан жазылуға болады

Денсаулық сақтау министрлігінің "Амбулаториялық жағдайларда мамандандырылған медициналық көмек көрсету қағидаларын бекіту туралы" бұйрығы 2022 жылғы 27 сәуірде бекітілген болатын. Содан бері оған бірнеше рет өзгерістер мен нақтылаулар енгізілді - соңғылары 2026 жылғы 3 тамыздан бастап күшіне енді.

Бұған дейін емханалар жұмысының қалай жаңартылғаны туралы егжей-тегжейлі жазған едік. Толығырақ осы материалдан танысуға болады. Бүгін тек қабылдау ережелеріне тоқталамыз. 

Бұйрықта бұған дейін де пациенттердің жалпы практикалық дәрігердің (ЖПД) жолдамасынсыз бейінді мамандарға жазыла алатын жағдайлары көрсетілген болатын.  

Міне, олар:  

жарақаттар, соның ішінде офтальмологиялық және отоларингологиялық жарақаттар; шұғыл және жоспарлы стоматологиялық жағдайлар; дерматовенерологиялық бейіндегі аурулар; акушер-гинекологтар мен психологтардың қабылдауы (тіркелген жері бойынша); онкологиялық және гематологиялық ауруларға күдік туындаған жағдайда (егер қауіпті растайтын талдаулар немесе УДЗ болса); бір жағдай аясындағы қайталама қабылдаулар; созылмалы ауру бойынша динамикалық бақылау; пациенттің жастар денсаулық орталықтарына жүгінуі (өздігінен жүгінуі); жылжымалы медициналық кешендер мен медициналық пойыздар көрсететін қызметтер.

Бұл тізбе бірнеше жыл бұрын қабылданған және ол өзгерген жоқ. 

Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық көмекті ұйымдастыру департаментінің директоры Гүлнар Сәрсенбаева бірнеше мысал келтіреді.

Мысалы, отоларингологиялық жарақаттарға құлақ, мұрын, тамақ пен көмейдің механикалық, термиялық немесе химиялық зақымданулары - жаралар, кесіктер, соғып алулар мен сынықтар жатады. 

"Акушер-гинекологтың қабылдауына барлық жағдайда тікелей жазылуға болады. Тек жүктілік бойынша есепке тұратын әйелдер ғана ерекшелік - олар алдымен жалпы практикалық дәрігерге жүгінеді, содан кейін ғана ол пациентті бейінді мамандарға жібереді", - деп түсіндіреді сарапшы. 

Созылмалы ауруларымен есепте тұрған адамдар да ЖПД-ға бармай-ақ қоя алады. Айталық, диабеті бар адам бірден эндокринологқа бара алады және тағысын тағы.

Тек осы жағдайларда ғана адам бұрын да, қазір де учаскелік дәрігерсіз бейінді маманға өз бетінше жазыла алады.

Қалған жағдайлардың бәрінде ол бәрібір де алдымен жолдама алу үшін ЖПД-ға баруы керек, содан кейін ғана эндокринологқа, кардиологқа немесе неврологқа барады. Бұл тұрғыда тізбеде ештеңе өзгерген жоқ.

"Шын мәнінде, адамның бірден бейінді маманға жазыла алатын жағдайларының тізімі айтарлықтай кең - ол көптеген жағдайды қамтиды. Бірақ, өкінішке қарай, пациент маршруты бұзылатын фактілер кездеседі (басқаша айтқанда, ережеде қарастырылғанына қарамастан, ол тікелей қабылдауға жазыла алмайды - ред. ескертпесі) - бұл енді медициналық ұйымдардың жауапкершілігі", - деп түсіндіреді Сәрсенбаева. 

Былтыр күзде Денсаулық сақтау министрлігінің сарапшысы Әсел Қыдырәлиева Tengri Health басылымына құжатқа не себепті нақтылаулар енгізу туралы шешім қабылданғанын былай түсіндірген болатын: 

"Бұйрық 2022 жылдан бері күшінде болса да, пациенттерден түсетін арыз-шағымдар азайған жоқ. Адамдар тар мамандардың қабылдауына тікелей жазыла алмай келді. Біз қазір жағдай өзгереді деп үміттенеміз".

Сәрсенбаеваның айтуынша, ережелердің сақталуын қамтамасыз ету үшін мамандар қазір медициналық цифрлық жүйелерге өзгерістер енгізіп жатыр, бұл ережелердің бұзылуына жол бермейді және бақылауды жеңілдетеді. 

Бейінді мамандар пациенттерді тексеруге өздері жібере алады: қай жағдайда және кімді ?

Кез келген бейінді маман бұрын да пациентті қосымша тексерулерге және әріптестерінің кеңесіне өз бетінше жібере алатын - мұндай ереже бұйрықтың бұрынғы нұсқасында да болған. 

Денсаулық сақтау министрлігінің Салидат Қайырбекова атындағы Ұлттық ғылыми денсаулық сақтауды дамыту орталығы департаментінің директоры Әсел Хасенованың айтуынша, осы уақытқа дейін бұл норма міндетті деп саналмаған және ол әрдайым орындала бермеген. Қазір, оның айтуынша, бұл мәселе нақтыланып, орындау міндеттелді.

Айталық, адамның артериялық қысымында ақау бар, ол гипертониямен кардиологта есепте тұр және белгілі бір мерзімділікпен оның қабылдауына келеді. Ауру көздің көруіне, бүйрек жұмысына, тамырларға әсер етуі мүмкін. 

Кардиологтың өзі емделушіні басқа бейінді мамандарға (айталық, офтальмологқа немесе нефрологқа) бағыттай алады, бірақ олардың саны үшеуден аспауы тиіс.

Сондай-ақ, қажет болған жағдайда емделушіге УДЗ, КТ, талдаулар сияқты қосымша зерттеулерге жолдама бере алады.

"Біз айтып отырған ережелердің іс жүзінде әрдайым жұмыс істемейтінін түсіне отырып, емханаларды бейінді мамандарға жазылу үшін 60 күнге дейінгі қолжетімді кестені ашуға міндеттейтін норма енгіздік. Адам күнді өзі таңдап, қосымша арқылы қабылдауға жазылады", - деп түсіндіреді Гүлнәр Сәрсенбаева.

Сарапшының айтуынша, бұрын медициналық ұйымдар бейінді дәрігерлердің қабылдау кестесін екі аптаға ғана шығаратын және олар дереу толып қалатын. Бос уақыт болмағандықтан, адамдар қажетті дәрігерге жазыла алмайтын.

"Қазір емделуші қандай да бір себептермен қабылдауға келе алмаған жағдайда, медициналық ұйымдар кестені жедел жаңарта алуы үшін "цифрландырушылармен" жұмыс істеп жатырмыз. Кейбір медициналық ұйымдардың мұны істемейтінін немесе тіпті кестені өздері "толтырып" қоятынын білеміз. Сондықтан бұл жазбалардың ашықтығын өзектендіріп, осы ережелердің қалай сақталып жатқанын тексереміз", - деп толықтырды спикер.

Бұл норма тағы бір өзгеріспен байланысты. Тәжірибеге дәрігер ақпараттық жүйелерде белгілеуі тиіс "аяқталған жағдай" және "нәтижелер" ұғымы енгізіліп жатыр. 

Бұйрықта былай делінген:

"Мамандандырылған көмек көрсету кезінде жағдай аяқталмаған болса, медициналық ақпараттық жүйелерге (МАЖ) "ауруы жалғасып жатыр" деген нәтиже енгізіледі".

Дәрігер жүйеде "ауруы жалғасуда" бағанын белгілейді, бұл жағдайда оның емделушіні қайта қабылдауға өз бетінше жазуға мүмкіндігі туады. Бұрын емделушіге, әдетте, бейінді маманға қайта бару үшін жалпы практика дәрігеріне қайта жазылып, жолдама алуға тура келетін.

Тағы бір толықтыру:

"Бір аяқталған жағдай шеңберінде, көрсетілімдер болған кезде, бастапқы, екінші немесе үшінші деңгейдегі бейінді маман қосымша консультациялық-диагностикалық қызметтерге, соның ішінде деректерді медициналық ақпараттық жүйелерге міндетті түрде енгізе отырып, үш түрлі бейінді маманға дейін кеңес алуға жолдама рәсімдейді", - делінген бұйрықта.

Бейінді маманға учаскелік дәрігердің жолдамасынсыз қалай жазылуға болады? емхананың тіркеу бөлімі арқылы; байланыс орталығының (call-center) телефоны арқылы; медициналық ұйымның мобильді қосымшасында; eGov.kz электрондық үкімет порталы арқылы. Емделушілерге барлық бейінді маманға тікелей жазылуға рұқсат берілуі мүмкін бе?

Сәрсенбаеваның айтуынша, жалпы практика дәрігері - бұл емделушілер өтуі тиіс белгілі бір сүзгі. Ол бейінді мамандардың көмегіне жүгінбей-ақ, көптеген қызметтерді көрсете алады - бұл асқынбаған ауру түрлері. Мысалы, қарапайым конъюнктивит кезінде ЖПД офтальмологқа салмақ түсірмей, емдеу бойынша ұсыныстарды өзі бере алады.

"Бейінді маманға бару үшін көрсетілімдердің бар-жоғын учаскелік дәрігер анықтауы тиіс. Сондықтан біз бейінді мамандарға жолдамалардың көпшілігін дәл осы маман беретін тәжірибеден бас тартуды жоспарлап отырған жоқпыз", - деп толықтырды сарапшы.

Сол себепті, бұрынғысынша көптеген жағдайда алдымен жалпы практика дәрігеріне жүгінуге тура келеді.

Google News арқылы жаңалықтарымызды қадағалаңыз

Жазылу

дәрігер

дәрігерлер

аурухана

науқастар