Би мен музыканың үйлесімі

Egemen.KZ парақшасындағы деректерге сәйкес, Qazaq24.com ақпарат таратты..

Кейде өнерді түсіндірудің қажеті болмайды. Ол төл ағысымен жүріп, өз иіріміне тартып әкетеді. Би де сондай – сөзсіз сөйлейтін, үнсіз толғандыратын, жүректің терең қатпарларына жететін тылсым тіл. Жақында Роза Бағланова атындағы «Қазақконцерт» сахнасында қазақ хореографиясының талантты өкілі, «Gulder» ансамблінің бас балетмейстері Анвара Садықованың ширек ғасырлық белесін айшықтаған «Flow/Ағын» атты шығармашылық кеші өтті.

Әсілінде «Ағын» деген атаудың өзі көп нәрсені аңғартады. Өнер де – тоқтамайтын, бір орында тұрмайтын қозғалыс. Анвара Садықова үшін би тек әсемдік емес, ол – мазмұн мен драматургия. Хореографтың өзі: «Мен үшін би – тек қимыл емес, ол ішкі тыныс. Егер орындаушы алдымен сол тынысты сезінбесе, қимыл бос қаңқа күйінде қалады», дейді.

Концерт шымылдығын Бейбіт Оралұлының музыкасына қойылған бас балетмейстердің төл туындысы «Дала әуені» хореографиялық композициясы ашты. Елімізге танымал күйші, композитор, Қазақстанның халық әртісі Секен Тұрысбековтің орындауындағы «Көңіл толқыны» күйіне қойылған биі де көрерменнің ыстық ықыласына бөленді. Ал Қырғыз Республикасының еңбек сіңірген әртісі Гүлзада Рысқұлованың музыкасы мен сөзіне жазылған «Tolgonuu» әні автордың орындауында шырқалып, хореографиясына «Gulder» ансамблінің әртістері биледі. Әлемнің түкпір-түкпіріндегі байқаулар мен фестивальдарда қойылып жүрген Нұрғиса Тілендиевтің күйіне қойылған «Аққу» биі де көрермен көңілінен ерекше орын алды. Сахнада аққудың әсем болмысы мен сұлулығы нәзік қимыл, иірімге толы пластика арқылы әсерлі бейнеленді.

Бұл синтез – музыка мен қимылдың, тарих пен бүгіннің үнсіз диалогіне айналды. Музыка мен бидің жарасымды үндестігі концерттің көркемдік деңгейін арттырып, ұлттық өнердің өміршеңдігін тағы бір мәрте дәлелдеді. Көрермен қауым әрбір қойылымды ерекше ықыласпен қабылдап, концерт соңында ұзақ уақыт қол соғып, жылы лебіздерін білдірді.

Сондай-ақ концерт бағдарламасында Анвара Садықованың Қазақстанның жетекші хореографиялық, театрлық ұжымдарының репертуарына енген таңдаулы қойылымдары ұсынылды. Атап айтқанда, «Жан біткен петроглиф», «Толғау», «Ер Тұран», «Дайрабай», «Ақ Дариға», «Хафиз», «Серілер салтанаты» сынды билер орындалды.

Кеште «Gulder» ансамблімен қатар, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Ерболат Ахмедияров, «Астана Опера» мемлекеттік опера және балет театрының солисі, халықаралық байқаулардың лауреаты Сұлтанбек Ғұмар, Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрының солисі Динара Құдабаева, республикалық және халықаралық байқаулардың лауреаты Көркем Шолошова, Нұрай Шеру, Аққанат Смағұлова, «Turan» этно-фольклорлық ансамблі, Қазақ мемлекеттік симфониялық оркестрі мен Қазақ ұлттық хореография академиясының студенттері өнер көрсетті.

Шынында да, концерт шымылдығын ашқан Бейбіт Оралұлының «Дала әуені» композициясынан бастап, Секен Тұрысбековтің «Көңіл толқынына» дейін әр туынды ұлттық рухтың пластикалық портретін бейнеледі. Мұнда дәстүр қатып қалған форма емес, үздіксіз дамып жатқан тірі ағза секілді көрініс тапты. Мазмұнды іс-шарада көрермен тұтас бір эстетикалық әлемге енді.

Ал кештің басты оқиғасы – француз композиторы Морис Равельдің музыкасына қойылған «Замана жаңғырығы» этно-балетінің тұсаукесері. Бұл қойылым – тарихи-философиялық концепцияға құрылған кесек дүние. Сахнада Тұмар ханшайымның айбынды тұлғасы, сақ дәуірінің шежіресі мен көк түріктердің еркін рухы тоғысты. Хореограф еуропалық классикалық музыка мен қазақтың этно-пластикасын шебер үйлестіре отырып, қазақ биін этнографиялық шеңберден шығарып, симфониялық кеңістікке көтерді. Бұл – заманауи ұлттық хореографияның жаңа белесі.

Иә, би тілінде ұлттың болмысын сөйлету – сирек шеберлік. Ал оны бүгінгі көрерменнің жүрегіне жеткізе білу – одан да биік мұрат. Себебі қазақ биі – тек қимылдар жүйесі емес. Ол – көшпелі дүниетанымның, табиғатпен етене тіршіліктің, еркін рухтың көрінісі. Білектің серпіні, иықтың қозғалысы, саусақтың майда иірімі – бәрі де зор мәнге ие. Анвара Садықова оны бүгінгі сахналық кеңістікке батыл алып шықты. Бір сәтте сахнада нәзік лиризм үстемдік құрып, даланың самалы сезілсе, келесі сәтте мінез, қуат, жігер жарқ етеді. Бұл контраст – қазақ болмысының өз табиғаты. Сол табиғатты би арқылы сөйлету – хореографтың ішкі мәдениеті мен терең танымының көрсеткіші.

Анвараның өнері – дәстүр мен заманауилықтың үйлесімі. «Gulder» ансамблімен бірге атқарған еңбегі арқылы ол халықтық биді тек сахналық нұсқа ретінде ғана емес, тірі ағзадай дамитын, өзгеретін, толысатын құбылыс ретінде танытты. Хореограф пластикасында қазақ биінің нәзіктігі де, қайсарлығы да қатар өріледі. Бір сәтте – бұлақтай мөлдір, бір сәтте – дауылдай екпінді. Ал оның шығармашылық лабораториясы – ізденіс алаңы. Қазақтың көне қимыл өрнектерін симфониялық кеңістікке шығару, ансамбльдік биді драматургиялық тұтастыққа айналдыру, музыкалық құрылым мен пластикалық шешімді бір арнаға тоғыстыру – мұның бәрі ұзақ жылдық тәжірибенің жемісі.

Анвара Садықова – тек 70-тен астам бидің авторы ғана емес, ол ұлттық өнерді ғылыми тұрғыдан зерттеп, насихаттап жүрген ізденімпаз тұлға. Атап айтсақ, ол ұлттық хореография тарихы туралы үш деректі фильмге сценарий жазып, режиссерлік етті. Ұлттық балет мәселелеріне арналған 25-тен астам ғылыми зерттеу мақала мен төрт кітаптың авторы. Халықаралық кәсіби қызметке де белсене араласып, Латвия, Ресей, Беларусь, Қазақстандағы халықаралық хореографиялық байқаулардың қазылар алқасының мүшесі болып жүр. Оның шығармашылық лабораториясында халықтық би музейлік жәдігер емес, бүгінгі күнмен қатар тыныстайтын тірі құбылыс.

«Ұлттық өнерді әлемге шығару үшін алдымен, өзің оны терең түсінуің керек. Біз өз болмысымызды мойындасақ қана, өзгеге қызық боламыз», деді кеш соңында Анвара Әріпқызы.

Сахна шамдары сөніп, көрермен тарқағанымен, «Ағынның» әсері жүректе қалды. Өйткені шынайы өнер – уақытша құбылыс емес, рухани тәжірибе. Анвара Садықованың ширек ғасырлық еңбегі қазақ биінің арнасы кеңейіп, тереңдеп, жаңа белестерге бет алғанын айғақтады. Өнердің ағысы тоқтамайды, ол – мәңгілік қозғалыс.

Соңғы жаңалықтар