Елімізге өз ісінің шеберлері керек

Білікті мамандар – елдің экономикалық қуатын арттыратын, технологиялық серпін беретін стратегиялық ресурс. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев осы бағытқа басымдық беріп отыр. Ол биылғы Жолдауында шетелдегі талантты қазақ мамандарын ғана емес, ұлтына қарамай, әр салаға үздік шетелдік мамандарды тарту қажет екенін атап өтті. «Шетелден елімізді дамытуға үлес қоса алатын мықты мамандарды ұлтына қарамай тарту – өте маңызды міндет. Олардың Қазақстанда қалуына жағдай жасау керек. Себебі бізге білікті мамандар өте қажет. Әсіресе техникалық мамандықтарды меңгерген өз ісінің нағыз шеберлері керек», деді Президент.

Суретті түсірген – Ерлан ОМАР, «EQ»

Кейінгі жылдары Қа­зақстан халық­аралық еңбек нарығында өз орнын күшейтіп, шетелдік мамандарға қолайлы орта қалып­тастыруға кірісті. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің дерегінше, осы жылдың басында елде 16 мың­нан астам шетелдік маман еңбек етіп жүргені тіркелген. Олар­дың 40 пайызы – құрылыс пен инфрақұрылым саласында, 25 пайызы – мұнай-газ секторында, 10 пайызы – өндіріс саласында, қалғандары – ІТ, медицина, білім беру бағытында қызмет етеді.

Алайда бүгінгі саясаттың бас­ты мақсаты – тек жұмыс күшін әкелу емес, білікті, ин­новациялық қабілеті жоғары мамандарды тұрақтандыру. Осы бағытта Үкімет шетелдік ма­мандарға визалық рәсімдерді жеңілдетіп, жаңа цифрлық құралдарды енгізіп жатыр. Со­ның ішінде ең маңыздысы – «Digital Nomad Residency» қанатқақты бағдарламасы. Бұл бастама ІТ саласындағы шетелдік мамандарға жаңа мүмкіндік беруге бағытталған. Бағдарламаның мақсаты – әлемдік деңгейдегі ІТ таланттарды елімізде жұмыс істеуге, тұрақты тұруға тарту, оларды елдің қарқынды дамып келе жатқан цифрлық экономикасының бір бөлігіне айналдыру. Жоба арқылы шетелдік ІТ мамандары жеңілдетілген тәртіппен тұрақты тұруға рұқсат ала алады. Талаптар да заманауи форматта қарастырылған. Үміткерде жеке сәйкестендіру нөмірі мен электрондық цифр­лық қолтаңба болса жеткілікті. «Astana Hub» порталы арқылы өтініш беріп, портфолио, түйін­деме, мотивациялық хат, сот­талмағаны туралы анықтама тап­­сырады. Соңғы қадам eGov.kz порталы арқылы тұрақты тұ­руға рұқсатты алдын ала ма­құлдау. Осылайша, ІТ маманына Қазақстанда жұмыс істеуге, өмір сүруге заңды құқық беріледі.

Бұл бастама еліміздің еңбек нарығын сапалық тұрғыдан жаңартуға бағытталған нақты қадам. Өйткені ІТ саласы – қа­зіргі экономиканың негізгі тірегі. Ал озық мамандарды тарту арқылы елдің стартап экожүйесі мен инновациялық әлеуеті айтарлықтай артады. «Astana Hub» технопаркінің мәліметінше, кейінгі екі жылда шетелдік ІТ-мамандар саны 40 пайызға өсіп, еліміз аймақтағы цифрлық хабқа айнала бастады.

Мәжіліс депутаты Ерлан Саировтың пікірінше, елге шетелдік мамандарды көбірек тарту үшін әкімшілік кедергілерді азайту, салықтық жеңілдіктер мен визалық жеңілдетулер енгізу қажет. «Шетелдік компаниялар кадрды үш ай күтпейді. Сон­дықтан бізге бюрократияны азайтып, жүйені толығымен автоматтандыру қажет. Бұл – бәсекеге қабілеттіліктің талабы», дейді ол.

Сонымен қатар шетелдік мамандарды тарту экономикаға ғана емес, әлеуметтік мәдениетке де әсер етеді. Сондықтан Үкімет интеграция мен бейімделу те­тіктерін жетілдіруді қолға алған. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі Асқарбек Ертаевтың айтуынша, қазіргі кезде тіл үйрету курстары, мәдени бағдар беру бағдарламалары мен еңбек құқықтарын қорғау шаралары да қарастырылып отыр.

«Еңбек эмиграциясы бағы­тында еліміз бүгінде білікті кадр­ларды тарту мен отандық қыз­меткерлердің кәсіби деңгейін арттыруға бағытталған бірқатар кешенді шараларды жүзеге асырып келеді. Негізгі мақсат – еңбек нарығында білім мен тәжірибе трансферін қамтамасыз етіп, халықаралық стандарттарға сай мамандар даярлау. Осы бағытта Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2024 жылғы 3 мамырдағы бұйрығымен шетел азаматтарының елімізде тұ­рақты тұруға рұқсат алуы­на мүмкіндік беретін сұ­ранысқа ие кәсіптер тізбесі кеңейтілді. Тізімге қосымша 30 жаңа мамандық енгізілді. Бұл – ел экономикасының нақты секторларындағы кадр тап­шылығын өтеуге, ең­бек ресурстарының сапасын арт­тыруға бағытталған маңызды қадам. Мәселен, 2024 жылы тұрақты тұруға негізінен IT са­ласындағы жоғары сұранысқа ие мамандықтар бойынша 72 рұқсат берілді. Бұл дерек цифрлық экономика бағытындағы кадрларға деген сұраныстың өсіп келе жатқанын дәлелдейді. Сонымен қатар отандық мамандардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру мақсатында тәлімгерлік жүйесін ұйымдастыру қағидалары бекі­тілді. Яғни шетелдік жұмыс күшін тартатын жұмыс берушілер енді жергілікті қызметкерлерге кәсіби тәжірибе мен білім беруді қамтамасыз етуге міндетті. Бұл қадам – еңбек нарығында трансформация мен сапалық серпіліске жол ашатын маңызды механизм. Сондай-ақ жеке тұлғалардың үй шаруашылығында жұмыс істеу мақсатында еңбекші көшіп келу­шілерге рұқсат беру тетігі де қайта қаралды», дейді А.Ертаев.

Мұндай бастамалар әлемдік тәжірибеге де сай. Мысалы, Сингапур «Employment Pass» жүйесі арқылы жоғары білікті шетелдік мамандарды тартады, Канада «Express Entry» балы жүйесімен үздік кадрларды іріктеп алады. Еліміз осы үлгілерді өзіне бейімдеп, «Kazakh Green Card» секілді ұзақмер­зімді тұруға рұқсат беретін жаңа модель әзірлеу мүмкіндігін де қарастырып жатыр.

Шетелдік мамандарды тарту еліміздің еңбек нарығын дамытып қана қоймай, елдің технологиялық тәуелсіздігін қалыптастыруға ықпал етеді. Бүгінгі таңда басты міндет – «жұмыс күшін» емес, қабілеті мықты мамандарды тарту. Президент айтқандай, білікті мамандар – мемлекеттің ең үлкен капиталы. Оларды елге әкеліп қана қоймай, тұрақтандыруға күш салу қажет.