Финляндияда әлемдегі алғашқы ядролық қалдықтар қоймасы іске қосылмақ

Көпжылдық құрылыс жұмыстарынан кейін Финляндияда пайдаланылған ядролық отынды түпкілікті көмуге арналған алғашқы нысан іске қосылуға жақын. Билік алдағы айларда лицензия береді деп күтіледі.

Бұл кешен қауіпті радиоактивті қалдықтардың соңғы сақтау орнына айналады.

«Онкало» (фин тілінен аударғанда «үңгір») құрылысы 2004 жылы елдің батыс жағалауында басталған. Жобаның құны 1 млрд еуроны құрайды және оны 2120 жылдарға дейін пайдалану көзделген.

Өркениеттен қашықта

Нысан орманды аймақта орналасқан Олкилуото аралында салынған. Ең жақын қала — шамамен 15 шақырым қашықтағы Эурайоки, онда 9 мыңға жуық адам тұрады. Олардың көпшілігі атом электр станциясында немесе қоймада жұмыс істейді.

Алаң Финляндиядағы бес ядролық реактордың үшеуіне жақын орналасқан. Бұл жер берік жартасты топырағы мен жер сілкінісі қаупінің төмен болуына байланысты таңдалған.

— Ең маңыздысы — нысан адамдардан және өркениеттен оқшау орналасуы керек. Себебі қалдықтар радиация бөледі, — дейді ядролық қалдықтарды басқарумен айналысатын Posiva Oy компаниясының геологі Туомас Пере.

Оның айтуынша, мұндай түпкілікті көму тәсілі жер үстінде сақтағанға қарағанда әлдеқайда қауіпсіз.

Жақын маңдағы арнайы зауытта қашықтан басқарылатын техника арқылы пайдаланылған отын өзектері мыс контейнерлерге салынып, 400 метрден астам тереңдіктегі тоннельдерге көміледі. Олар суды сіңіретін бентонит балшығымен жабылады.

Posiva компаниясының мәліметінше, Онкало қоймасы 6 500 тонна пайдаланылған ядролық отынды сақтауға арналған.

Халықаралық атом энергиясы агенттігінің 2022 жылғы есебіне сәйкес, 1950 жылдардан бері шамамен 400 мың тонна пайдаланылған ядролық отын өндірілген. Оның үштен екісі уақытша қоймаларда сақталса, қалған бөлігі күрделі технология арқылы қайта өңделеді.

Қазіргі таңда пайдаланылған ядролық отын реакторлар жанындағы арнайы су бассейндерінде және жер үстіндегі құрғақ контейнерлік қоймаларда уақытша сақталып отыр.

Қауіп-қатер

Алайда, геологиялық қоймада ядролық қалдықтарды сақтау әлі де «белгісіздікпен» байланысты, деп ескертеді американдық коммерциялық емес ұйым – «ғалымдар одағы» ядролық қауіпсіздік бағдарламасының директоры Эдвин Лайман.

— Менің ойымша, ядролық қалдықтарды басқарудың жақсы нұсқалары жоқ, бірақ ең қауіпсізін таңдау маңызды, — дейді ол.

Лайманның айтуынша, қалдықтарды жер астына тұрақты орналастыру жер үстінде сақтағаннан әлдеқайда қауіпсіз, өйткені жер үстінде материалдар диверсияға көп ұшырауы мүмкін.

— Дегенмен, мұндай қоймалармен байланысты негізгі тәуекелдер «болашақ ұрпаққа» тиеді, — деп қосты ол.

Сондықтан ядролық семиотика адамға түсінікті, тіпті 10 000 жылдан кейін де сақталатын ескерту белгілерін жасауға тырысады. Себебі ядролық қалдықтардың қауіптілігінен арылуы үшін жүздеген мың жыл қажет.

— Бізде Чернобыль мен Фукусима оқиғалары болды, сондай-ақ ядролық қалдықтар бар. Мүмкін, біз қазір осы мәселені шешуге бір қадам жақындай түстік. Әлемде осы мәселені шешуге ешкім де нақты түрде қадам басқан жоқ, — дейді Greenpeace Finland бағдарламасы басшысының орынбасары Юха Аромаа.

1994 жылы Финляндияда өндірілген ядролық қалдықтарды өңдеу, сақтау және соңғы қимада ел ішінде көмуге міндеттейтін заң қабылданды.

— Сол кезде қалдықтардың бір бөлігі әлі шетелге шығарылды, бірақ біз өзіміз жауапкершілік алуды қалайтынбыз, — дейді Финляндияның қоршаған ортаны қорғау министрі Сари Мультала.

Сонымен қатар, Мультала болашақта ел басқа мемлекеттерден шектеулі көлемде ядролық қалдықтарды қабылдауы мүмкін екенін жоққа шығармады.

Бұдан бұрын Финляндия киімді қайта өңдейтін жасанды интеллект автоматын әзірлеп жатқанын жазған едік.