Ғалымын қолдаған ел озады

2026 жыл – ел ғылымы үшін айтулы кезеңге айналмақ. Мемлекет басшысы былтыр «Қытай – Орталық Азия» саммитінде жоғары технологиялық болашаққа қадам басуда адам капиталы, мықты кадрлық әлеуеттің қажеттілігін атап өтті. Бұл қадам ғылым мен технологияға тың серпін береді.

Суретті түсірген – Ерлан ОМАР, «EQ»

Республикада ғылым саласын қаржыландыру соңғы жылдары айтар­лықтай көрсеткішке жетті. Деректерге сүйенсек, соңғы алты жылда ғылымға бөлінген қаржы 6 есеге дейін өсіп, 252,5 млрд теңгені құраған. Биыл «2026–2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заңға сәйкес білім және ғылым саласына 901,7 млрд теңге қарастырылып отыр. Бұл қаражат білім беру сапасын жақсарту, дарынды жастарды қолдау және ғы­лыми орталықтарды дамытуға ба­ғытталмақ. Қаржының 588 млрд теңгесі ғылыми кадрларды дая­рлау мен ғылыми зерттеу және тәжі­­рибелік-конструкторлық бұл жұмыстарға жұмсалады. Бұған дейін жұмыстарға бөлінетін қаржы көлемі төмен еді. Ендігі кезекте ел Үкіметі ғылымды да­мы­тудың 2029 жылға дейінгі тұ­жырымдамасына сәйкес, қар­жы­ландыру көлемін ІЖӨ 1 па­йызға жеткізуді көздеп отыр. Осы­ған орай өңірлерде білім бе­рудің қолжетімділігі мен сапасын, ғылыми зерттеулердің нәтижелігін арттыру мақсатында аталған тұжырымдамаға өз­геріс енгізілді. Онда атап көрсетіл­гендей, басқарудың жаңа моделі, қолданбалы зерттеулер мен қо­рытындыларын коммерция­лан­дыру, инфрақұрылым­ды цифр­ландыру, зияткерлік әле­уетті ба­сымдыққа ие салаларды дамыту маңызды.

Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитеті 2026–2028 жыл­дарға арналған жас ғалымдарды гранттық қар­жыландыруға сәй­кес, экология, қоршаған орта және табиғатты ұтымды пайда­лану, энергия, озық материалдар және көлік, озық өндіріс, цифр­лық және ғарыштық техноло­гиялар, елдің зияткерлік әле­уеті, өмір және денсаулық туралы ғылым, агроөнеркәсіптік кешенді тұрақты дамыту, ұлт­тық қауіпсіздік және қорғаныс, био­логиялық қауіпсіздік сияқ­ты ғылымды дамытудың басым ба­ғыттарын анықтады. Ведом­ство­ның мақсаты 2030 жыл­ға де­йін ғалымдар санын арт­тырып, зерттеулер сапасын күшейту. Мұнымен қоса инновация­лар генерациясының толық цик­лін қамтитын ерекше аймақ – ғы­лыми қалашықтар құруды көз­деп отыр. Сондай-ақ ғылыми-зерт­теу және тәжірибелік-кон­с­трук­­тор­лық жұмыстар негізінде биз­нес­ке қолдауды екі есеге, жо­ғары технологиялық экспорт кө­­лемін 20 пайызға арттыру жос­парланған.

Ел ғылымын дамыту мақса­тында қабылданған «Ғылым және технологиялық саясат туралы», «Жасанды интеллект туралы» заңдар жасанды интеллект, биомедицина, роботтехника, квантты технологияны дамыта отырып, еліміздің ғылыми-технологиялық үрдісте алдыңғы қатарлы елдермен бәсекелестігін арттыруға мүмкіндік береді.

Соңғы жылдары ұлттық ғы­лымды дамытуға айтарлықтай қолдау көрсетіліп отырғанын ғы­лым саласына салынған инвестиция, жоғары оқу орындарының өндіріс ошақтарымен байланы­сының дамуы, елімізде шетел университеттері филиалдарының ашылуынан көрініс береді. Қазіргі таңда әлемнің беделді жоғары оқу орнымен серіктестік орнап, 33 филиалы ашылды. Техноло­гия парктері және инжиниринг орталықтарының құрылуы ғылыми кадрлық әлеуетті дамы­туда басымдыққа ие. Ұлттық Ғылым академиясының пәрмені күшейіп, қазіргі кезде ғылыми зерттеулер, өндіріс, бизнес, ха­лықаралық ықпалдастығына қа­тысты маңызды жобалар іске аса бастады. 2025–2027 жылдар­ға арналған бағдарламалық-ны­саналы қаржыландырудың 113 ғылыми-техникалық тапсырысына сараптама жүргізілген. Ғылыми зерттеу және тәжіри­белік-конструкторлық жұмысты дамытуда ғалымдардың аймақ­тық ықпалдастығына да көңіл бөлінбекші.

Бүгінде еліміздегі жоғары оқу орындарында 30 мыңнан астам шетел студенті білім алып жатыр. Ал 2029 жылға қарай студенттер санын 100 мыңға жеткізу көзделіп отыр. Үздік түлектеріміздің елде тұрақтап қалуына байланысты жұмыспен қамту бағдарламасы да биыл жаңа сипатта іске асқалы отыр. Президент өз Жолдауында ғылым, білім және инновация саласын басқару тәсілдерін өзара байланыстырудың маңызына тоқталып, «Ғылым саласында әлі де мемлекеттің үлесі басым екені. Бірақ бюджет қаржысының қайтарымы әлі де шамалы болып тұр. Жаңа патенттер, технологиялар мен өндірістер сияқты көзге көрінетін нақты нәтиже жеткілікті емес. Ғылым және жо­ғары білім министрлігі Ұлт­тық ғылым академиясымен бірле­сіп, ғылыми институттар мен жоғары оқу орындарын үйлестіру ісімен белсенді түрде айналысуы керек», деген болатын.

Ғылым – экономикасы дамы­ған елдерде инновациялық да­му­дың қозғаушы күші. Ғылы­ми зерттеулер, заманауи әзір­лемелердің 70 пайызға жуығына бизнес қолдау көрсетеді. Осы орайда Президент тапсырмасымен елімізде де жер қойнауын пайдаланушы компаниялардың сол 1 пайыз қаржысын ғылымға аудару көзделген. Биыл ғылым саласы мемлекет, сондай-ақ өнді­ріс тарапынан айтарлықтай қолдау­ға ие болмақ. Ал оның нәтижесі ел экономикасына бағытталған озық зерттеулер, инновациялық шешімдерден көрініс береді.

АЛМАТЫ 

Соңғы жаңалықтар

Ғалымдар көлік жүргізіп келе жатып музыка тыңдау қауіпті екенін ескертті

Қоғам • Бүгін, 00:25

Отбасы банк Астанадағы жаңа деректер орталығына көшті

Қоғам • Кеше

Астанада жеңіл көлік автобус аялдамасына соғылды

Елорда • Кеше

Полиция: Маңғыстауда 362 нөміріне қатысты дүрбелең жоқ

Қоғам • Кеше

Астана мен еліміздің 16 өңірінде дауылды ескерту жарияланды

Ауа райы • Кеше

Сарапшылар 2026 жылы ең сұранысқа ие мамандықтарды атады

Жұмыс • Кеше

Жаңа жыл түніндегі жанжалдың соңы кісі өлімімен аяқталды

Қылмыс • Кеше

Павлодарда ауыл тұрғындары тағы бір аққуды құтқарды

Табиғат • Кеше

ТЖМ тікұшағы кішкентай нәрестені орталық ауруханаға шұғыл жеткізді

Денсаулық • Кеше

Мадуро Нью-Йорктегі федералды сотқа жеткізілді

Әлем • Кеше

Педагогтардың 82%-ы қазіргі қоғамда ұстаз еңбегінің бағаланатынына сенімді

Білім • Кеше

Депутат: Халықтың қартаюы болашақ мәселесі емес, бүгінгі күннің шындығы

Партия • Кеше

Шығыс Қазақстанда руда базасы сарқылып жатыр

Парламент • Кеше

Аты аңызға айналған футболшы әрі бапкер Марат Есмұратов өмірден өтті

Спорт • Кеше

Министрлік интернеттегі ақауға байланысты пікір білдірді

Қоғам • Кеше

Барлық жаңалықтар