Иранды не күтіп тұр?

Иранның төбесіне қара бұлт үйірілді. Елдегі жаппай наразылықтар кезінде адам құқықтарының бұзылуына байланысты Еуроодақ Ислам республикасының әскерін лаңкестік ұйымдар тізіміне қосты. 

Бұдан бөлек, Иран мен АҚШ-тың арасы қайта ушыға түсті. BBC сарапшылары: «Иран Венесуэланың тағдырын қайталауы мүмкін», - дейді. Мәселе ядролық бағдарлама төңірегінде. Сарапшылардың дабыл қағуы орынды.

Бұған дейін Дональд Трамп Тегеран Вашингтонмен келісімге келмесе, әскери соққы жасайтынын айтқан еді. Ал бес қаруы сай «Алып армаданың» Иран аумағына жақындап қалғанын ескерсек, Ақ үй басшысы ойындағысын жүзеге асыруға шындап кіріскен тәрізді. Сонымен бұл «Армада» нендей құдыретке ие? АҚШ расымен шабуыл жасаса, Иранның жағдайы не болмақ?

Д. Трамптың шыдамы таусылды  

Трамп Иранды әбден тығырыққа тіреді. Ядролық бағдарлама жөнінде келісімге тездетіп келуін талап етіп, қыспаққа алып жатыр. АҚШ Иранның бағдарламадан бас тартқанын қалайды. Өйткені осы арқылы Тегеран ядролық қаруға ие болады деп қауіптенеді. Бұл өз кезегінде АҚШ-тың Таяу шығыстағы, яғни, маңызды стратегиялық аймақтағы ықпалын әлсіретеді. Бұл Вашингтон үшін тиімсіз. Деректерге сүйенсек, қазір АҚШ-тың Таяу Шығыста сегіз тұрақты әскери базасы және оннан астам уақытша базасы орналасқан. Сарапшылар ондағы жеке құрамның саны 40-50 мың адамға дейін баратынын айтады.

Дональд Трамп, АҚШ президенті:

- Былтыр маусым айында біз «Түнгі балға» операциясы кезінде Иранның ядролық әлеуетін жойдық. Мұны өз көздеріңізбен көордіңіздер. Халық мұны 22 жыл күтті. Бұлай жасауға міндетті болдық. Қазір Иранға тағы бір керемет армада беттеп барады. Сондықтан Иран бір мәмілеге келеді деп үміттенемін. Олар келісімге баяғыда-ақ келуге тиіс еді.

Алып Армаданың құдыреті

Кейінгі екі аптада Құрама Штаттардың Иран маңындағы әскери белсенділігі артты. Ең мықты деген күштерін жіберіп жатыр. Би-Би-Си басылымының мәліметтеріне қарағанда, қазірдің өзінде Иранға жақын жатқан Қатардағы Әл-Удейд ірі әуе базасына келген әскери ұшақтар саны көбейді. Бахрейндегі Халифа бин Салман портында минатасушы мен әскери кемелер, Иорданиядағы Муваффак Салтиде 15 жойғыш ұшақтар орналасқан. Ал адуынды армада Таяу Шығыс аймағына кіріп, Иранға қарай беттеп барады. Бұл АҚШ-тың үлкен әскери-теңіз флоты. Ұзындығы 332 метр ұшақтасушы әлемдегі ең қуатты кіші ядролық реакторлы қозғалтқыштың бірі саналатын УестингХаус жүйесімен жарақтанған. Флот 90-ға жуық әскери ұшақ пен тікұшақты тасуға қабілетті. Сондай-ақ оның құрамында үш минатасушы мен Томогафк қанатты зымырандары бар. Бұл зымырандар 1600 шақырымдағы нысандарды жоя алады. Осындай қуатқа ие кемедегі күштер құрлық пен теңіздегі кез келген нысанды жермен-жексен етуі мүмкін.

Иран шегінер емес

АҚШ әскері Иранды қоршап, Трамп қанша сес көрсетсе де, Тегеран шегінер емес. Кез келген уақытта шүріппені басуға дайын. ((КТМ)) Елдің сыртқы істер министрі қажет болса, құрлықта ма, әлде теңізде ме, маңызды емес -- ең қатаң түрде жауап береміз деп қайырды. Дегенмен, жағдайды ушықтырып, соғыс ашуға құлқы жоқ тәрізді. Мәселенің барынша бейбіт жолмен шешілгенін қалайды. Иран әу бастан өзінің ядролық бағдарламасын тек бейбіт мақсатта қолданатынын айтып, ядролық қару жасау мүмкіндігін жоққа шығарып келеді. Сондықтан Вашингтонның әскери қоқан--лоқы көрсетуі халықаралық қауіпсіздікке нұқсан келтіреді дейді.

Аббас Аракчи, Иранның Сыртқы істер министрі:

- Біздің ұстанымымыз айқын. Келіссөздер қоқан-лоқы арқылы өтуі мүмкін емес. Әскери күш көрсету аймақтағы тұрақсыздыққа әкеледі. Иран ғана емес, күллі Таяу Шығыс елдері бұған қарсы. Біздің тарапымыздан келіссөз жүргізуге ұсыныс жасалмады. Әзірге, ешқандай шешім қабылданған жоқ.

АҚШ шын мәнінде шабуылдайтын болса, Иранның жағдайы не болмақ деген сұрақ туыныдайды. Шетелдік сарапшылардың болжауынша, әскери-әуе және теңіз күштері Иранның Ислам революциясы сақшылар корпусының әскери базаларына жоғары дәлдікпен соққы жасауы мүмкін. Корпустың бақылауындағы «Басидж» әскерилендірілген жасақ пен Иранның ядролық бағдарламасы, баллистикалық зымырандардың сақталатын жерлері нысанаға алынбақ. Дегенмен билік орнынан кетіп, нәтижесінде мемлекетте демократия орнауы екіталай. Қазіргі режим сақталып, бірақ саясатын әлдеқайда жұмсартуы да мүмкін. Мұны «венесуэлалық модель» деп атауға болады. Ислам республикасы Таяу Шығыстағы қарулы топтарды қолдауын тоқтатуға мәжбүр болады. Оның ішінде ХАМАС пен Хезболла да бар. Сондай-ақ, әрине, ядролық бағдарламадан өз еркімен бас тартуға тиіс болады. Бұдан өзге қазіргі режим құлап, оның орнын әскери диктатура алмастыруы мүмкін деген пікірлер бар. Қазіргі ең ықтимал нұсқа осы дейді мамандар.

Дегенмен АҚШ-тың іс жүзінде соққы жасау мүмкін-мүмкін еместігі әлі белгісіз. Айта кету керек, қазір Ирандағы саяси-экономикалық жағдай шатқаяқтап тұр. Ұлттық валюта құлдырап, бір айдан бері елді жаппай наразылықтар жайлаған. Мыңдаған адам қаза болды. Иран риалы рекордтық төмен деңгейге түсіп, бүгінде бір долларға шаққанда 1 миллион 100 мың риалға құлдырады. Ал Еуроодақтың Иран әскерін лаңкестік ұйым деп тануы жығылғанға жұдырық болды әрине.