Күйік, шағу және улы саңырауқұлақтар Алматы тауларында туристер неден сақтануы керек

Алматы таулары жазғы серуенге арналған танымал орындардың бірі, алайда мұнда көркем табиғат көрінісімен қатар, қауіп-қатер де жоқ емес. Іле-Алатау мемлекеттік ұлттық табиғи паркі өкілдері Tengri Travel тілшісіне туристерге қандай өсімдіктер, саңырауқұлақтар мен жануарлар қауіп төндіруі мүмкін екенін, оларды қай жерде кездестіруге болатынын және төтенше жағдайда қалай әрекет ету керектігін айтып берді.

Қандай өсімдіктер қауіпті болуы мүмкін?

Ұлттық парк өкілдері кейбір өсімдіктер ауыр улануға, терінің химиялық және фототоксикалық күйіктеріне, шырышты қабықтың тітіркенуіне, сондай-ақ жүйке, тыныс алу және жүрек-қантамыр жүйелерінің бұзылуына әкеп соғуы мүмкін екенін ескертті.

Дақты балдырған - Conium maculatum

Сабағы қуыс, үстін қара немесе қызыл-қоңыр дақ басқан, гүлдері ақ және иісі жағымсыз биік өсімдік. Мамырдан шілдеге дейін гүлдейді, жайылымда, жол жиегінде, қоқыс жерлерде және арық жағасында өседі.

Өсімдіктің барлық бөлігі, әсіресе гүлдеу кезінде жапырағы мен тұқымы улы. Оны тағамға пайдалану әлсіздікке, қимыл-қозғалыстың бұзылуына, сал және тыныс алудың тоқтауына себеп болуы мүмкін.

Фото: depositphotos.com

Жоңғар уқорғасыны - Aconitum soongoricum

Ірі көк-күлгін гүлдері мен тілімделген жапырақтары бар биік өсімдік. Шілде мен тамызда гүлдейді, өзен-жылғалар маңында, жыра мен шатқалдарда, көбінесе 2300–2400 метр биіктікте кездеседі. Ең улы бөліктері - гүлі, тамыры мен түйнегі.

Тию немесе ішке қабылдау дененің ұюына, жүрек ырғағының бұзылуына, құрысуға, тыныс алу мен жүректің тоқтауына әкелуі мүмкін.

Фото: depositphotos.com

Ақерінді уқорғасын - Aconitum leucostomum

Жапырақтары ірі, гүлдері ақшыл көк немесе шегіргүл түсті өсімдік, мамырдан шілдеге дейін гүлдейді. Орман шеті мен өзен бойында өседі. Өсімдіктің барлық бөлігі, әсіресе тамыры, тамырсабағы мен тұқымы улы, қауіпті қасиеттері кептірілгеннен кейін де сақталады.

Улану кезінде дене ұйып, құрысу пайда болады, жүрек ырғағы бұзылып, қан қысымы күрт төмендейді және тыныс алу мүшелері сал болып қалады.

Тесікжапырақты шайқурай - Hypericum perforatum

Халық медицинасында кеңінен қолданылғанына қарамастан, бұл өсімдік қауіпті болуы мүмкін.

Ол маусым-шілдеде гүлдейді және шалғында, орман алаңқайларында, тасты беткейлерде және өзен маңында кездеседі. Оны қолданғаннан кейін тері ультракүлгін сәулелерге өте сезімтал болып кетеді, бұл қызаруға, қышуға, ісінуге және күн өтуден болатын күйікке әкелуі мүмкін.

Фото: depositphotos.com

Таспажапырақ күймесгүл- Dictamnus angustifolius

Қызғылт немесе ақшыл-күлгін гүлдері бар өсімдік, маусымнан шілдеге дейін гүлдейді, орман шетінде және бұта арасында өседі. Жер үстіндегі барлық бөлігі эфир майларын бөледі.

Жанасқаннан кейін белгілері бірнеше сағаттан соң ғана білінеді: күн астында қатты күйік пен күлдіреу пайда болады, ал жазылғаннан кейін орнында қара дақ пен тыртық қалуы мүмкін.

Фото: depositphotos.com

Тілімделген аюжапырақ - Heracleum dissectum

Жапырақтары үлкен және ақ шатырша гүлшоғыры бар ірі өсімдік, маусымнан тамызға дейін гүлдейді. Алаңқайларда және өзен аңғарларында кездеседі.

Өсімдік шырыны өте қауіпті: теріге тиіп, кейін күн астында жүргенде қатты ашу, қызару, ісіну пайда болады және термиялық күйікке ұқсас күлдіреу шығады.

Фото: depositphotos.com

Ақжемісті сүттіген - Euphorbia lamprocarpa

Зақымдалған кезде ақ түсті сүтті шырын бөлетін шөптесін өсімдік. Мамырдан тамызға дейін гүлдейді, жол бойында, өзен аңғарларында және тасты жерлерде өседі. Шырыны теріні тітіркендіріп, күйдіреді, ал көзге тиген жағдайда қатты ауырсыну тудырып, көру қабілетін нашарлатады. Егер өсімдікті жұтып қойса, жүрек айну, құсу, іштің ауруы және ауыр улану белгілері байқалуы мүмкін.

Фото: depositphotos.com

Қандай саңырауқұлақтарды жинамаған абзал?

Іле-Алатау ұлттық паркі мәліметінше, мұнда кездесетін саңырауқұлақтардың жартысына жуығы жеуге жарамсыз, ал 17 түрі улы болып саналады.

Мамандар олардың көпшілігі асқазан-ішек жолдарының ауыр улануына әкеп соғатынын атап өтті.

"Іле-Алатау ұлттық паркінің агарикальді саңырауқұлақтары тізімін талдау кезінде жеуге жарамды саңырауқұлақтардың 64 түрі (жалпы түр санының 32,5 пайызы), шартты түрде жеуге жарамды 5 түрі (2,5 пайызы), жеуге жарамсыз 93 түрі (47,2 пайызы) анықталды. 18 түрдің (9,1 пайызы) жеуге жарамдылығы белгісіз, ал 17 түрі (8,6 пайызы) улы саңырауқұлақтар. Улы түрлердің көпшілігі гастроэнтеральді улануды тудырады", - деп атап өтті ұлттық парк мамандары.

Улы саңырауқұлақтарға келесі 17 түр жатады:

балауыз тәрізді майқұлақ, ағарған майқұлақ, сүйірленген қатарқұлақ; майлы омфалотус, қоңыр-күлгін мицена, таза мицена; жібектей қызғылт пластинкалы саңырауқұлақ, ойық пластинкалы қызғылт саңырауқұлақ; сары терілі қозықұйрық, қоңыр-қызыл лепиота; талшын түсті қолшатыр саңырауқұлағы, қалқаншалы лепиота, күкіртті-сары жалған түбіртек саңырауқұлағы; кірпіш-қызыл жалған түбіртек, тең төбелі талшық саңырауқұлағы; інжу-маржан талшық саңырауқұлағы, ешкі өрмекші-саңырауқұлағы.

Бұл ретте мамандар қалқаншалы лепиотаны даулы түр деп атайды: кейбір дереккөздерде ол жеуге жарамды делінсе, басқаларында өте улы саңырауқұлақтар қатарына жатқызылады.

Тауда қандай жануарлар кездесуі мүмкін?

Ұлттық парк күндіз ресми туристік маршруттармен жүру жалпы алғанда қауіпсіз екенін атап өтті. Дегенмен, кейбір жабайы жануарларға қатысты сақ болу қажет.

Ірі жыртқыштар

Фаунаның ықтимал қауіпті өкілдеріне келесі ірі жыртқыштар жатады:

қар барысы, Тянь-Шань қоңыр аюы; сілеусін, қасқыр және жабайы шошқа.

Бұл ретте мамандар бұл жануарлар әдетте адамнан аулақ жүретінін айтты.

"Әдетте бұл жануарлар адамнан аулақ жүреді және олар тек кенет өте жақын қашықтықта кездесіп қалғанда, оларға жақындауға әрекет жасағанда немесе қасында төлдері болған жағдайда қауіп төндіруі мүмкін", - деп түсіндірді ұлттық парк өкілдері.

Фото: depositphotos.com

Қандай жылан, өрмекші мен кенеден сақтану керек?

Парк аумағында мекендейтін жыланның төрт түрінің ішінде тек кәдімгі қалқантұмсық жылан улы болып саналады.

Туристерге аяқ астына мұқият қарауға, қалың шөпке кірмеуге, тас арасындағы саңылауларға қол сұқпауға және жыландарды ұстамауға кеңес берілді.

"Жяу жүру кезінде туристер аяқ астына мұқият қарауы, қалың шөптің арасына кірмеуі, жыландарға тиіспеуі және тас арасындағы қуыстарға қолдарын салмауы қажет", - деп атап өтті ұлттық парк.

Сондай-ақ ұлттық паркте өрмекшінің 80-ге жуық түрі бар, бірақ адамдар үшін нақты қауіп төндіретіні - жалған қарақұрт (Steatoda paykulliana). Басқа қауіпті сегізаяқтылар жоқ.

"Ұлттық парк аумағында кәдімгі қарақұрт кездеспейді", - деп бөлісті ұлттық парктегілер.

Фото: depositphotos.com

Сондай-ақ кейбір иксод кенелері де қауіп төндіреді:

Ixodes crenulatus Koch; Haemaphysalis concinna Koch; Dermacentor nuttalli Olenev.

"Олар иксод кенелер тұқымдасына жатады және қауіпті инфекциялық аурулардың, соның ішінде кене энцефалитінің қоздырғыштарын тасымалдаушы болып саналады. Осыған байланысты туристерге жабық киім киюге, репелленттерді қолдануға және маршрут бойында және одан қайтқаннан кейін денені және киімді мұқият тексеруге кеңес беріледі", - деп атап өтті ұлттық парк.

Туристерге жадынама: Іле-Алатау ұлттық паркінде қауіпті жағдай туындаса не істеу керек?

Тауда күтпеген жағдайда өсімдіктер және жануарлармен кездескенде қалай әрекет ету керек екені туралы шағын кесте дайындадық.

Жағдай Не істеу керек Не істемеу керек Улы өсімдікпен жанасу Өсімдіктен алыстау, теріні сумен шаю, ұлттық парк қызметкерлеріне хабарлау, жағдай нашарлаған кезде медициналық көмекке жүгіну Өсімдікке қайта қол тигізбеу, оның дәмін татпау. Өсімдіктен немесе саңырауқұлақтан улану Тұтынуды тоқтату, ауызды шаю, суды аз-аздан беру, жедел жәрдем шақыру. Құсық шақырмау, алкоголь және белгісіз дәрі-дәрмектерді бермеу. Өсімдіктен күйік алу (аюжапырақ, күймесгүл және т.б.) Өсімдіктің қалдықтарын алып тастау, зақымданған жерді шаю, күн сәулесінен сақтану, күшті реакция байқалған жағдайда дәрігерге қаралу. Жанасудан кейін күнге қыздырынбау, күлбіреген көпіршіктерді жармау. Жабайы жануарды кезіктіру Сабыр сақтау, баяу шегіну, жануардың кетуіне жол қалдыру. Жақындамау, тамақтандырмау, жақыннан суретке түсірмеу, қашпау. Жыланды кезіктіру Тоқтау, қауіпсіз қашықтыққа сабырмен шегіну. Жыланға қол тигізбеу, оны ұстауға немесе өлтіруге әрекет жасамау. Жылан немесе өрмекші шағу Қозғалысты шектеу, тістелген аяқ-қолдағы әшекейлерді шешу, тістеген жерді өңдеу, көмек шақыру. Жгут салмау, шаққан жерді кеспеу, уды сорып алуға тырыспау.д Кене шағу Кенені абайлап пинцетпен алып тастау, шаққан жерді өңдеу және медициналық мекемеге жүгіну. Кенені маймен, спиртпен немесе басқа сұйықтықтармен құюға болмайды. Шағу белгілерінің пайда болуы Жағдайды бақылау, әлсіздік, құрысулар, тыныс алу қиындауы немесе есінен тану байқалған жағдайда жедел жәрдем шақыру. Зардап шеккен адамды өздігінен жүруге мәжбүрлемеу.

Ұлттық парк мәліметінше, кейінгі 2 жылда туристерден улану, шағу немесе жабайы жануарлардың шабуылы туралы шағым түспеген. Осыған қарамастан, туристерге табиғи қорық аумағындағы маршруттарда сақ болу ұсынылады.

Google News арқылы жаңалықтарымызды қадағалаңыз

Жазылу