Малайзия қоқыс өңдеуді күшейтіп жатыр

Малайзия жыл сайын қоқысты дұрыс өңдемеудің кесірінен ондаған миллион доллар жоғалтады.

Қайта өңдеуге жарамды пластик, қағаз, металл және органикалық қалдықтар полигондарға жөнелтіледі. Ресми мәлімет бойынша, ел шамамен 60 млн доллар көлеміндегі кірістен қағылып отыр.

Малайзияда жыл сайын 15 миллион тоннадан астам қоқыс жиналады . Соның 30% ғана қайта өңделеді. Қалғаны көміледі, өртеледі, полигонға жөнелтіледі. Ірі қалалардан шығатын қоқыстың басым бөлігі пластик пен тамақ қалдықтары.

Қалауын тапса, қоқыс та кәдеге жарайды. Көкөніс, жеміс-жидек пен басқа да тамақ қалдықтарын бір тәулік ішінде қайта өңдеп, қоспа шіріндісіне айналдыруға болады. Алынған өнім ауыл шаруашылығында, бау-бақшада және топырақтың құнарлылығын арттыру үшін қолданылады. Бұл технологияны жергілікті эко-белсенділер ойлап тапқан. Мамандардың айтуынша, мұндай тәсіл қоқыс көлемін едәуір азайтып, қайта өңделмей жатқан қалдықтардан туындайтын шығынды қысқартуға мүмкіндік береді.

Сити Нур Фарзана, Қоқыс өңдеу кешенінің маманы:

- Қалдықтарды қайта өңдеуге инфрақұрылым бар, бірақ нәтиже әлі мардымсыз. Біз бұл бағытта бірнеше жылдан бері жұмыс істеп келеміз. Басты мәселе тұрғындардың қалдықты сұрыптау мәдениетінің төмендігінде болып тұр. Адамдар қоқыстың қоршаған орта мен экономикаға кері әсері көп екенін ескере бермейді.

Тұрмыстық қоқыспен қатар өнеркәсіптік қалдықтар да назар аударуды қажет етеді. Қауіпті материалдардың бір бөлігін қайта өңдеп, баламалы отын ретінде пайдалануға болады. Алайда сала мамандары елде мұндай бағытта жұмыс істейтін кәсіпорындардың саны жеткіліксіз екенін алға тартады. Оның үстіне қазір қоқысты қайта өңдегеннен гөрі, полигондарға жөнелту тиімдірек болып отыр - дейді.

Амирул Бахри АБД Малек, Өнеркәсіптік қалдықтарды өңдеу саласының маманы

- Өнеркәсіптік қалдықтарды сұрыптап, қайта өңдеумен айналысатын кәсіпорындарға субсидия мен салықтық жеңілдіктер қарастыру қажет. Қызмет құнының жоғары болуына байланысты көптеген компаниялар қалдықтарын қайта өңдеуге тапсырмайды. Себебі шығынға ұшырағысы келмейді.

Экологтардың айтуынша, салада заңнаманы жетілдіріп, қалдықтарды бөлек жинау талаптарын күшейту маңызды. Онсыз іске асырылып жатқан жобалар толық нәтиже бермейді.

Таша Сабапати, Zero Waste Халықаралық қауымдастығының сарапшысы:

- Мәселе кешенді түрде шешілуі тиіс. Салалық уәкілетті мемлекеттік органдар бақылауды күшейту Қажет. Ең алдымен қоғамдық тамақтану орындарына басымдық берген жөн. Олар органикалық қалдықтарды сұрыптап, қайта өңдеуге өткізуі тиіс. Сонымен қатар тұрақты тексерістер маңызды.

Малайзияда кейінгі жылдары қоқысты қайта өңдеу біршама арта түскен. Қалдықтарды басқару мәселесі кезең-кезеңмен кешенді түрде шешіліп келе жатыр. Алдағы он жылға арналған ұзақмерзімді жол картасы әзірленген. Онда мемлекеттік қаржылық қолдау тетіктері, қалдықтарды сұрыптау талаптары, инфрақұрылымды дамыту және полигондарға түсетін жүктемені азайту жолдары қамтылған.

Авторлары: Әнел Еділқызы, Иманәлі Әнуар