Миллиардтар халыққа қайтты : қайтарылған активтерге не салынып жатыр?

Қайтарылған қаражат халықтың аса қажетті әлеуметтік және инфрақұрылымдық мәселелерін шешуге бағытталуда, – деп хабарлайды Aikyn.kz сайты.

Осы қаражат есебінен сумен жабдықтау жүйелері салынып, жаңғыртылуда, мектеп, балабақша, медициналық мекемелер, спорт нысандары және көлік инфрақұрылымы салынуда.

Бүгінде Қазақстанға негізінен ақшалай нысанда 1,1 трлн теңгеден астам актив қайтарылды. Бұл қаражат инженерлік инфрақұрылым мен әлеуметтік нысандарды дамыту қажет өңірлердегі нақты жобаларды жүзеге асыруға бағытталуда.

Қайтарылған қаражат Арнаулы мемлекеттік қор арқылы әлеуметтік мәселелерді шешуге бағытталуда. Бүгінде еліміздің барлық өңірінде жалпы сомасы 617,7 млрд теңгеден асатын 500-ден астам жобаны қаржыландыру мақұлданды.

Қайтарылған активтердің қазақстандықтардың өмір сүру сапасын арттыруға қалай ықпал етіп жатқаны туралы толығырақ Primeminister.kz редакциясының шолу материалынан оқи аласыздар. 

Сумен жабдықтау жүйелері: ауылдарда және қалаларда ауыз суға қол жеткізу

Мемлекет басшысының халықты 100% ауыз сумен қамту жөніндегі тапсырмасы аясында Арнаулы мемлекеттік қордан еліміздің барлық өңірінде 267 жобаны жүзеге асыруға 226,5 млрд теңге бөлінді.

Ақмола облысында тек 2025 жылы сумен қамтамасыз ету жүйесін дамытуға 23 млрд теңгеден астам қаржы жұмсалды. 32 жобаны жүзеге асыру ондаған ауыл тұрғындарын орталықтандырылған ауыз сумен қамтамасыз етуге мүмкіндік берді.

«Өткен жылы біздің ауылда су құбыры тартылып, үйлерге су кіргізілді. Барлық жұмыс аяқталып, тұрғындар тұрақты сумен қамтамасыз етілді. Ауылымызға көрсеткен қолдауы үшін Президентімізге үлкен рақмет», – деді Ақмола облысы Садовое ауылының тұрғыны Сұлушаш Байгулина.

Солтүстік Қазақстан облысында жалпы құны 14,9 млрд теңге болатын 28 жоба аяқталды. Нәтижесінде Айыртау, Есіл, Мамлют, Тайынша аудандары мен Шал ақын ауданының 30-дан астам ауылының тұрғындары тұрақты ауыз сумен қамтамасыз етілді. 

Абай облысында 20 мыңға жуық ауыл тұрғындарын қамтыған 15 жоба жүзеге асырылды.

Алматы қаласында қор қаражаты есебінен Қайрат, Ақжар, Ақбұлақ, Боралдай және Қарағайлы шағын аудандарында су құбыры мен кәріз тарату желілері салынды.

Денсаулық сақтауды жаңғырту

Денсаулық сақтау саласында қайтарылған активтер қаражаты есебінен еліміздің барлық өңірінде, соның ішінде ауылдық жерлерде де заманауи денсаулық сақтау нысандары бой көтерді. Үкімет жалпы сомасы 176,8 млрд теңгені құрайтын 191 жобаны мақұлдады. Құрылыс жұмыстары ауылдық жерлердегі алғашқы медициналық-санитариялық көмекті көрсететін нысандардан бастап, ірі жоғары технологиялық медициналық кешендерге дейін қамтиды.

Бүгінде Шығыс Қазақстан облысының Риддер қаласында 200 орындық көпбейінді аурухананың, Ақтау қаласында жедел медициналық жәрдем стансасының, сондай-ақ «Ауылда денсаулық сақтауды жаңғырту» ұлттық жобасы аясында 145 алғашқы медициналық-санитариялық көмек нысанының құрылысы аяқталды. Қарағанды облысында жалпы құны 6,9 млрд теңге болатын 51 алғашқы медициналық-санитариялық көмек нысанының құрылысы мен реконструкциясы аяқталды. Қостанай облысында Перелески ауылында дәрігерлік амбулатория және Жітіқара қаласында емхана пайдалануға берілді, Арқалықтағы облыстық аурухананы реконструкциялау жұмыстары жалғасуда. Шығыс Қазақстан облысында Гематология орталығының құрылысы жүргізілуде.

Ауылдық медицинаны дамытудың бір мысалы – Қарағанды облысының Осакаров ауданында Арнаулы мемлекеттік қор қаражаты есебінен төрт медициналық пункт пен бір дәрігерлік амбулатория пайдалануға берілді.

«Жаңа нысандардың арқасында ауыл тұрғындарының 3,5 мыңнан астамы алғашқы медициналық көмекпен қамтылды. Дәрігерлік амбулаторияда тексеруден бөлек, зертханалық қызметтер мен физиотерапиялық процедуралар көрсетіледі. Күндізгі стационарлар ашу жоспарлануда. Бұл ауруларды дер кезінде анықтап, шұғыл медициналық көмек көрсетуге мүмкіндік береді», – деп түсіндірді Қарағанды облысы Осакаров ауданының аудандық ауруханасының директоры Ольга Травнева.

Балқаш қаласында медициналық инфрақұрылымды дамытуға 1 млрд теңгеден астам қаражат бағытталды. Көпбейінді аудандық аурухана жанынан хирургиялық-ангиографиялық корпус салынып, балаларды оңалту орталығы ашылды. Жаңа мүмкіндіктер жедел қан тамырлары аурулары бар науқастарға көмек көрсету кезінде «алтын уақыт» қағидатын енгізуге мүмкіндік берді.

«Қайтарылған активтер қаражаты есебінен аудандық көпбейінді аурухананың корпусы салынды. Соның арқасында біз «алтын уақыт» қағидатын сақтауға қол жеткіздік. Бұған дейін жедел инфаркт алған науқастарды ауа райының жағдайына қарамастан, Қарағандыға 400 шақырым жерге жеткізуге тура келетін. Мұндай ұзақ жолға бәрі бірдей шыдай бермейтін. Қазір науқас жедел жәрдем көлігімен бірден бейінді бөлімшеге жеткізіледі. Ал қазір жарты сағат-бір сағатқа дейінгі уақыт ішінде қажетті медициналық араласуды жүргізе аламыз. Ашылған сәттен бері 138 медициналық манипуляция, оның ішінде коронарография және церебралды ангиография жасалды. 12 науқасқа стенттеу жүргізілді», – деді Балқаш қаласының көпбейінді ауруханасының директоры Серікбол Түсіпбеков.

Өңірлердегі заманауи медициналық инфрақұрылым пациенттер үшін ғана емес, жас мамандар үшін де жаңа мүмкіндіктер жасайды. Ауруханаларды заманауи жабдықтармен қамту және жүргізілетін операциялардың спектрін кеңейту дәрігерлерге қажетті тәжірибе алуға және жергілікті жерлерде кәсіби дамуға мүмкіндік береді. Өткен жылы ғана медициналық жоғары оқу орындарының 10,5 мың түлегінің 3,5 мыңы ауылдық жерлерде жұмысқа орналасты. Бұл бір жыл бұрынғыдан екі есе көп.

«Жас мамандар үшін бүгінде аудандарда жұмыс істеу үшін жақсы жағдайлар жасалуда: көтермеақы, тұрғын үй және кепілді жұмысқа орналасу қамтамасыз етілуде. Шетелде оқығаннан кейін мен қайтып оралып, алған білімімді осында қолдануды шештім. Аймақтық ауруханада жас хирургтың заманауи жабдықтармен жұмыс істеуге, күрделі операциялар жасауға, тәжірибе жинауға және сонымен бірге шұғыл емдеуге мұқтаж адамдарға көмектесуге мүмкіндігі бар», — деп атап өтті рентген-эндоваскулярлық хирург Олжас Серік.

Көлік байланысы және аймақтық авиация

Қайтарылған қаражатты пайдаланудың тағы бір бағыты – көлік инфрақұрылымын дамыту. Сегіз жобаны жүзеге асыруға Арнаулы мемлекеттік қордан 43 млрд теңге бөлінді.

Жүзеге асырылған жобалардың бірі – Балқаш әуежайын қайта жаңарту, оған 946 млн теңге бөлінді. Ғимаратты өзгерту кезінде оның 1967 жылғы тарихи архитектуралық келбеті сақталды, ал аэровокзал кешені толығымен жаңартылды. Терминал кеңейтілді, заманауи тексеру кешендері мен жүк таспасы орнатылды, ана мен бала бөлмелері жабдықталды, мобильділігі төмен жолаушылар үшін кедергісіз орта қалыптастырылды. Әуежайдың өткізу қабілеті сағатына 60-тан 80 жолаушыға дейін өсті.

2026 жылғы 1 маусымнан бері Балқаштан Астана мен Алматыға аптасына бес рет тұрақты рейстер орындалады.

Қайтарылған активтерге Арқалық қаласының әуежайында құрылыс-монтаж жұмыстары аяқталуда. Екі қабатты аэровокзал кешені салынды, ұзындығы 2,5 шақырым ұшу-қону жолағы жөнделді, қажетті техника сатып алынды. Әуежай сертификаттық тексеруден өтіп, авиациялық қауіпсіздік бойынша сертификат алынды. Барлық рәсімдер аяқталғаннан кейін Арқалықтан Қостанайға, Астанаға және Алматыға тұрақты рейстер ашу жоспарлануда.

«Қазіргі уақытта азаматтық авиация комитеті осы бағыттар бойынша рейстерді орындайтын авиакомпанияларды анықтау жөнінде конкурстық рәсімдер жүргізуде. Билеттердің құны бекітілді: Астана мен Қостанайға ұшу 10 мың теңге, Алматыға – 25 мың теңге. Кадрлық құрам құрылуда: 136 штаттық бірліктің 119-ы жұмысқа қабылданды. Бұл ретте қызметкерлердің 95%-ы жергілікті тұрғындар екенін атай кеткен абзал. Әуе қатынасын ашу аймақ үшін өте маңызды. Мысалы, егер қазір Қостанайға автокөлікпен жол шамамен бес сағатты алса, онда тұрғындар ұшақпен небәрі 40 минутта жете алады. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевқа осындай маңызды жобаны жүзеге асырғаны үшін шын жүректен алғысымызды білдіреміз», — деп атап өтті Арқалық қаласы әуежайының басшысы Жаслан Ысқақов.

Спорттық жобаларға қайтарылған активтер қаражатынан 67,5 млрд теңге бөлінді

Арнаулы мемлекеттік қордан спорттық инфрақұрылымды дамыту бойынша алты жобаны қаржыландыру мақұлданды.

Аяқталған нысандардың бірі – Көкшетау қаласындағы көпфункционалды спорт кешені. Нысан қайтарылған активтердің қаражаты есебінен салынған және оқу-жаттығу процесі мен өңірлік әрі республикалық деңгейдегі жарыстарды өткізуге арналған. Кешенде жекпе-жек және ойын спорт түрлеріне арналған әмбебап залдар бар, заманауи тренажерлер орнатылған, спортшылар мен қала тұрғындары үшін қажетті инфрақұрылым қарастырылған.

Бұдан басқа, Ақмола облысының Зеренді ауылында дене шынықтыру-сауықтыру кешені пайдалануға берілді, Астанада қайта жаңартудан кейін Қ.Мұнайтпасов атындағы стадион ашылды, елордадағы «Қазақстан» спорт сарайын жаңғырту жалғасуда.

Білім, энергетика және өнеркәсіптік инфрақұрылым

Қайтарылған активтер білім беру инфрақұрылымын дамытуға да бағытталады. Бұл салада жалпы сомасы 64,4 млрд теңгеге 17 жоба мақұлданды.

Солтүстік Қазақстан облысы Петропавл қаласында жаңа мектеп және 280 орындық балабақша ашылды. Шымкентте арнайы мектеп-интернат үшін 300 орындық жатақхана пайдалануға берілді. Жаңа оқу орындары Абай және Ұлытау облыстарында, сондай-ақ Жамбыл және Қостанай облыстарында пайда болды.

Ы.Алтынсарин атындағы Арқалық педагогикалық институты үшін жеке жоба жүзеге асырылды. Арнаулы мемлекеттік қор қаражаты есебінен жалпы ауданы 6600 шаршы метр болатын ғимарат реконструкциядан өтті. Онда дүниетану және информатизация факультетінің студенттері, сондай-ақ педагогикалық және жаңа білім беру бағыттарының тыңдаушылары орналасады. Қосалқы ғимарат ЖОО-ның мамандар даярлау мүмкіндіктерін кеңейтеді.

«Біз үшін бұл жай ғана жаңа ғимарат емес, сапалы білім беру мен ЖОО-ны одан әрі дамыту үшін қосымша мүмкіндіктер. Осы жылдан бастап ақпараттық технологиялар, журналистика және ауыл шаруашылығы бойынша жаңа магистрлік бағдарламалар ашуды жоспарлап отырмыз. Ғимаратта ЖИ зертханасы мен салалық орталықтар да жұмыс істейтін болады. Мұнда білім басқармаларымен бірлескен жобалар, клиникалық мектеп, инклюзивті білім беру және педагогикалық зерттеулер бағыттары, сондай-ақ халықаралық бағдарламалар дамытылады. Мұның бәрі университеттің білім беру және ғылыми мүмкіндіктерін кеңейтуге жол ашады», — деп атап өтті Ы. Алтынсарин атындағы Арқалық педагогикалық институтының проректоры Жайнагүл Дүйсебаева.

Арнайы экономикалық аймақтарды дамыту шеңберінде қайтарылған қаражат жаңа өндірістерді іске қосу үшін алаңдарды қажетті энергетикалық және инженерлік инфрақұрылыммен қамтамасыз етуге бағытталады. Солтүстік Қазақстан облысында жаңа зауыттарды инженерлік инфрақұрылыммен қамтамасыз ету үшін кірме автожолдар, жылумен жабдықтау және телефондандыру желілері, сондай-ақ магистральдық суағар кәрізі салынуда.

Жамбыл, Қарағанды облыстары мен Абай облыстарында елді мекендер мен өнеркәсіптік нысандарды энергиямен жабдықтау сенімділігін арттыруға бағытталған қазандықтарды, газ құбырларын және электр беру желілерін салу және жаңғырту жөніндегі жобалар жүзеге асырылуда.

Үкімет пен Бас прокуратураның активтерді қайтару жөніндегі бірлескен жұмысы нақты әлеуметтік және инфрақұрылымдық міндеттерді қаржыландыруды қамтамасыз етеді. Бүгінгі таңда елімізге медициналық және білім беру объектілерін, сумен жабдықтау жүйелерін, әуежайларды, инженерлік желілер мен спорт кешендерін салу және жаңғырту үшін жұмсалатын 1,1 трлн теңгеден астам теңге қайтарылды.

Бұл тәсіл қайтарылған активтерді, ең алдымен, халықтың өмір сүру сапасы мен өңірлердің дамуы үшін тікелей маңызы бар жобаларға бағыттауға мүмкіндік береді.