Орнықтылықты негіздейтін нәтижелі іс

Egemen.KZ парақшасынан алынған ақпаратқа сүйене отырып, Qazaq24.com хабарлама жасады..

Премьер-министр Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен Үкімет отырысында биылғы қаңтар-наурыз айларындағы әлеуметтік-экономикалық даму қорытындысы мен республикалық бюджеттің атқарылу барысы қаралды. Күн тәртібіндегі мәселелер ел экономикасының құрылымдық тұрғыдан жаңғыру бағыты сақталғанын көрсетті.

Олжас Бектенов Мемлекет басшысы айқындаған міндеттер кезең-кезеңімен іске асырылып жатқанын айтты. Президент Үкіметтің кеңейтілген отырысында экономиканың сапалы әрі орнықты өсімін қамтамасыз ету қажеттігін атап өткен еді. Бұл бағыт өңдеу өнеркәсібін дамыту, инвестициялық белсенділікті арттыру, өндірісті технологиялық жаңғырту арқылы жүзеге асырылады.

«Биылғы бірінші тоқсан қорытындысы ішкі жалпы өнімнің нақты өсімі 3 пайыз деңгейінде қалыптасқанын көрсетті. Экономикалық белсенділік негізінен шикізаттық емес сектор есебінен қамтамасыз етілген. Өңдеу өнеркәсібі, көлік, құрылыс, сауда салаларындағы серпін жалпы динамикаға оң ықпал етті. Қалыптасқан үрдіс сыртқы ахуал күрделі кезеңде нақты сектордың орнықтылығын аңғартады», деді Премьер-министр.

Ұлттық экономика бірінші вице-министрі Азамат Әмрин ұсынған деректер де осы бағыттағы өзгерістерді растайды. Қаңтар-наурыз айларында қызмет көрсету саласы 3,7 пайызға, нақты сектор 2,1 пайызға ұлғайған. Құрылыс саласында 14,8 пайыздық өсім тіркелді. Көлік қызметтері 12,8 пайызға артқан. Өңдеу өнеркәсібінің өсімі 8,5 пайызға жетті. Алғашқы екі айда сыртқы сауда айналымы 21,7 млрд долларды құрап, 2,4 млрд доллар көлемінде оң айырма қалыптасты.

Экономика құрылымындағы өзгерістер айқын байқалады. Былтыр өңдеу өнеркәсібінің үлесі 12,7 пайызға жетіп, екінші жыл қатарынан кен өндіру саласының деңгейінен жоғары қалыптасты. Мұнай секторының ішкі жалпы өнімдегі үлесі 2010 жылғы 16,5 пайыздан 2024 жылы 8,1 пайызға дейін төмендеген. Бұл үрдіс экономиканың әртараптану бағыты күшейіп келе жатқанын көрсетеді.

Отырыста мемлекеттік қаржының орындалу барысы да қаралды. Қаржы министрі Мәди Такиевтің мәліметінше, трансферттерді есептемегенде мемлекеттік бюджет кірісі 6,4 трлн теңгені құраған. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 931 млрд теңгеге жоғары. Республикалық бюджетке 4,2 трлн теңге түсіп, жоспар 102 пайыз деңгейінде орындалды.

Кіріс динамикасына сыртқы факторлар ықпал еткен. Мұнайдың орташа бағасы барреліне 80,6 доллар деңгейінде қалыптасып, экспорттық кедендік баж салығынан қосымша 40,5 млрд теңге түсті. Ұлттық валюта бағамының күшеюі кіріс көлемін 146 млрд теңгеге төмендетті. Есепті кезеңде әлеуметтік міндеттемелер толық орындалып, бұл мақсатқа 1,8 трлн теңге бағытталған. Қаржы саясаты қаражатты тиімді пайдалану қағидатына негізделіп отыр.

Энергетика саласындағы жағдай да талқыланды. Энергетика министрі Ерлан Ақкенженовтің мәліметінше, үш айда мұнай мен газ конденсатын өндіру көлемі 19,7 млн тоннаға жеткен. Қарашығанақ кен орнында өндірісті тұрақтандыру бағытындағы жобалар іске асырылып жатыр. Үш айда мұнай экспорты 15,3 млн тоннаны құрады. Жыл қорытындысында бұл көрсеткіш 76 млн тонна деңгейінде қалыптасады деген болжам бар.

Газ өндіру көлемі 13,6 млрд текше метрге жетті. Жыл қорытындысында 62,7 млрд текше метр деңгейіне жету көзделіп отыр. Ұзақмерзімді ресурстық базаны кеңейту мақсатында жаңа кен орындарын игеру жоспары жүзеге асырылып жатыр. Биыл Қашаған кен орнында жылдық қуаты 1 млрд текше метр болатын газ өңдеу зауытын іске қосу жоспарланған.

Өнеркәсіп саласында да оң серпін байқалады. Өнеркәсіп және құрылыс министрі Ерсайын Нағаспаевтың айтуынша, үш айда өңдеу өнеркәсібі 8,5 пайызға артқан. Машина жасау, химия өнеркәсібі, құрылыс материалдарын шығару, резеңке мен пластмасса бұйымдары өндірісі, жеңіл өнеркәсіп бағыттарында өсім бар. Машина жасау саласының көрсеткіші 21,9 пайызға ұлғайған. Құрылыс жұмысының көлемі 1,2 трлн теңгеге жетіп, 3,9 млн шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілген.

Үкімет басшысы жаһандық экономикалық жағдай күрделі кезеңде экономиканың орнықты өсімін қамтамасыз ету негізгі міндет екенін айтты. Жыл қорытындысында өсімді 5 пайыздан жоғары деңгейге жеткізу көзделіп отыр. Нақты жобаларды іске асыру, инфрақұрылымды жаңарту, цифрлық технологияларды енгізу маңызды бағыт ретінде белгіленді. Қаржылық тәртіпті күшейтіп, әлеуметтік қолдау тетіктерін әділ қалыптастыру қажеттігі айтылды.

«Инфляция деңгейін төмендету міндеті де күн тәртібінде тұр. Наурыз айында инфляция 11 пайызға дейін баяулаған. Азық-түлік өндірісін ұлғайту, қайта өңдеу көлемін арттыру, сақтау мен логистика инфрақұрылымын дамыту бағытындағы жұмыс жалғасады. Бағаның негізсіз өсуіне жол бермеу тұрақты бақылауда болады», деді Олжас Бектенов.

Ірі көтерме сауда алаңдарындағы делдалдық әрекеттерге тосқауыл қою қажет екені айтылды. Бағаны қолдан көтеру тәжірибесі жойылуға тиіс. Тарифтік саясаттың болжамдылығы сақталуы керек. Нарықтарды демонополизациялау, бәсекені дамыту маңызды міндет ретінде белгіленді.

Өңдеу өнеркәсібінің үлесі кен өндіру саласынан жоғары қалыптасқанына қарамастан, нақты секторды қолдау шаралары жалғасады. Металлургия мен химия өнеркәсібіндегі жобаларды іске қосу, өндіріс әлеуетін арттыру міндеті қойылды. Қашағандағы газ өңдеу зауыты, Жаңаөзендегі өндіріс нысандары, газ тасымалдау инфрақұрылымы бағытындағы жобалар іске асырылып жатыр. «Бейнеу – Бозой – Шымкент» магистралі стратегиялық маңызға ие.

Құрылыс саласында тұрақты қарқын қалыптастыру керек екені назарға алынды. Жалға берілетін тұрғын үй құрылысын қаржыландыру тетіктерін жетілдіру, инженерлік инфрақұрылымды уақтылы тарту мәселесі өзекті. Өңірлер ұсынған өтінімдер қажетті көлемнен төмен екені атап көрсетілді. Осыған байланысты қаржыландыру құралдарын жетілдіру тапсырылды.

«Көлік инфрақұрылымын жаңғырту жалғасады. Теміржол желісінің өткізу қабілетін арттыру, Транскаспий халықаралық көлік бағытын дамыту, Ақтау мен Құрық порттарын жаңғырту аса қажет. Биыл 11 мың шақырым автожол құрылыс пен жөндеу жұмысымен қамтылады», деді Үкімет басшысы.

Аграрлық секторды қолдау шаралары да қаралды. Астық тасымалы шығындарын субсидиялау, ауыл шаруашылығы субъектілеріне кепілдік беру құралдарын енгізу жоспарланған. Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар арқылы агроөнеркәсіп кешенін қаржыландыру мүмкіндігі кеңейтіледі.

Отырыста өңірлердің әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштері де қаралды. Премьер-министр бірқатар облыста жалпы оң динамика байқалғанымен, жекелеген бағыттарда жоспарланған өсімге қол жеткізілмегенін айтты.

«Өңірлерге келетін болсақ, Түркістан, Жамбыл, Алматы, Қызылорда, Павлодар, Батыс Қазақстан облыстары, Астана мен Алматы қалалары барлық негізгі макрокөрсеткіштер бойынша өсім көрсетіп отыр. Бірақ кейбір өңірлер жоспарлы өсімді қамтамасыз ете алған жоқ. Ақмола облысында үш көрсеткіш, Атырау облысында төрт көрсеткіш төмендеген», деді О.Бектенов.

Өз кезегінде көрсеткіштері төмендеген Ақмола мен Атырау облыстары әкімдерінің есептері тыңдалды. Үкімет басшысы өңірлердегі ахуалды жан-жақты саралап, нақты шешімдер қабылдау қажет екенін айтты. «Өңір әкімдеріне қалыптасқан жағдайға жан-жақты талдау жүргізіп, қажетті шаралар қабылдауды тапсырамын. Барлық өңір негізгі көрсеткіштерді тұрақты бақылауда ұстасын, олардың төмендеуіне мүлде жол беруге болмайды», деді Премьер-министр.

Жалпы, өңірлердегі экономикалық белсенділікті арттыру, жоспарланған индикаторлардың орындалуын қамтамасыз ету бағытындағы жұмысты күшейтуді тапсырды. Негізгі макроэкономикалық көрсеткіштердің тұрақтылығы жалпы экономикалық өсім сапасына тікелей әсер етеді.

Сөзін қорытындылай келе, Премьер-министр биыл наурыз айында 2026 жылы экономикалық өсуді қамтамасыз ету мәселелері жөніндегі кеңесте экономиканың өсу резервтерін ынталандыруға бағытталған тиісті шаралардың мақұлданғанын атап өтті, алайда кейбір мәселелер созылып кеткен. Бұл «Бәйтерек» холдингін капиталдандыруға және тұрғын үйге инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылым тарту үшін әкімдіктердің мемлекеттік бағалы қағаздарды шығаруы жөніндегі шараларға қатысты. Сондай-ақ мемлекеттік кепілдік есебінен қаржыландыру жоспарланған автожол жобалары бойынша құжаттаманы сүйемелдеу үдерісі баяу жүріп жатыр. Экономиканың басым салаларында қосылған құнды арттыратын инвестициялық жобаларды анықтау жұмысының да тиімділігі төмен.

«Осы сұрақтардың бәрін жедел шешу керек. Әрбір басшыға салалар бойынша өсудің жоспарлы көрсеткіштеріне қол жеткізу үшін тікелей жауапкершілік жүктелген. Осыны тағы да естеріңізге саламын. Конституцияның қабылдануымен еліміз дамудың жаңа кезеңіне қадам басады. Бұл орайда, мемлекеттік аппаратқа, бірінші кезекте басшыларға жаңа талаптар қойылады. Әрбір басшы өзінің жұмыс тәсіліне де, өзіне де түбегейлі жаңаша көзқараспен қарауға тиіс. Ол Мемлекет басшысы айқындаған жаңа талаптарға, жаңғырудың жаңа жалпыұлттық күн тәртібіне сәйкес келе ме? Әрбір басшыдан нақты нәтиже болуға тиіс. Бұны естен шығармаңыздар», — деп атап өтті Олжас Бектенов.

Соңғы жаңалықтар