Қасым Жомарт Тоқаевтың дипломатиялық бағыты және Қазақстанның жаһандық салмағы: еуропалық сарапшының көзқарасын айтты

2025 жыл Қазақстан үшін халықаралық аренадағы орны айқындалып, саяси және экономикалық салмағы нығайған кезең ретінде есте қалды, – деп хабарлайды Aikyn.kz сайты.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жүргізіп отырған көпвекторлы, прагматикалық және ашық сыртқы саясат елді тек Орталық Азия шеңберінде ғана емес, Еуропа мен Азияны жалғайтын маңызды геосаяси және геоэкономикалық түйін ретінде танытты.

Еуропалық одақпен стратегиялық әріптестіктің тереңдеуі, Орта дәлізді ілгерілету, цифрлық трансформация мен жасанды интеллектке бет бұру – мұның барлығы Қазақстанның жаңа даму моделін айқындайды.

Осы сұхбатта  еуропалық журналист, саяси-экономикалық шолушы, Bruxelles Korner басылымының негізін қалаушы әрі бас редакторы – Қадір Дуран Қазақстанның 2025 жылғы жаһандық позициясына, Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың сыртқы және ішкі саяси бастамаларына, сондай-ақ елдің Орталық Азиядағы стратегиялық рөліне жан-жақты баға береді.

- 2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанның әлемдік аренадағы орнын қалай бағалар едіңіз? Елдің халықаралық беделінің өсуі қай тұстардан айқын көрінеді?

- 2025 жылдың соңына қарай Қазақстан әлемдік аренада жаңа стратегиялық деңгейге шыққаны анық байқалады. Бүгінде ол Орталық Азиядағы өңірлік ойыншы ретінде ғана емес, саяси тұрақтылығы, дипломатиялық теңгерімі және әлемнің негізгі күш орталықтарымен сындарлы диалог орната алу қабілеті үшін жоғары бағаланатын сенімді орта держава ретінде қабылданады.

Халықаралық салмақтың артқаны ең алдымен Еуропалық одақпен қарым-қатынастың тереңдігі мен кемелденуінен көрінеді. Он жылдан астам уақыт бойы үздіксіз дамыған бұл байланыстар саяси диалог шеңберінен шығып, энергетика, маңызды шикізат, логистика, цифрландыру, инновациялар және жасыл көшу сияқты негізгі салалардағы нақты серіктестікке ұласты.

Сонымен қатар бұл жетістік қазақстандық дипломатияның жүйелі жұмысының нәтижесі. Елшіліктер мен дипломаттар Еуропалық институттар мен әріптестерге Қазақстанның басымдықтары мен ұзақ мерзімді көзқарасын тереңірек түсіндіруге ықпал етіп, өзара сенім мен стратегиялық түсіністікті нығайтты.

- 2025 жылы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың қандай сыртқы саяси бастамалары халықаралық деңгейде ең өзекті әрі сұранысқа ие болды?

- 2025 жыл Президент Қасым-Жомарт Тоқаев үшін ерекше белсенді дипломатия кезеңі болды. Ол халықаралық алаңдарда аймақ көшбасшыларының бірі ретінде көзге түсті.

Ең жарқын бастамалардың бірі – Астанада ірі халықаралық форумдардың ұйымдастырылуы. Бұл жиындарға мемлекет басшылары, саясаткерлер, халықаралық ұйымдар мен жаһандық бизнес өкілдері қатысты. Аталған алаңдар Қазақстанды Еуропа мен Азия арасындағы стратегиялық диалогтың маңызды торабы ретінде одан әрі бекітті.

Сыртқы саясаттағы тағы бір негізгі бағыт – Орта дәлізді (Транскаспий халықаралық көлік бағытын) белсенді ілгерілету. Жаһандық жеткізу тізбектерінің қайта құрылуы жағдайында бұл маршрут Еуропа мен Азияны Орталық Азия, Каспий, Оңтүстік Кавказ және Түркия арқылы байланыстыратын нақты әрі стратегиялық балама ретінде қабылдана бастады.

Қазақстан бұл дәлізге саяси да, қаржылық та инвестиция салып отыр: темір жолдарды, порттарды, кеден инфрақұрылымын жаңғыртып, өңірлік және еуропалық әріптестермен үйлестіруді күшейтуде. Нәтижесінде ел жаңа еуразиялық байланыстың негізгі қозғаушы күштерінің бірі әрі маңызды геоэкономикалық хаб ретінде танылып келеді.

- Президент Тоқаевтың басшылығымен жүзеге асқан қандай реформаларды орнықты даму мен ашықтық тұрғысынан ең маңызды деп санайсыз?

- Ең үлкен маңызға ие реформалар – мемлекетті жаңғыртуға және экономиканы одан әрі ашуға бағытталған қадамдар.

Мемлекеттік басқаруды цифрландыру оның тиімділігін, ашықтығын және азаматтар мен бизнес үшін қолжетімділігін арттырды. Сонымен қатар іскерлік ахуалды жақсарту және инвестициялық режимді жетілдіру бойынша реформалар жүргізіліп, инвесторлар үшін құқықтық айқындық пен болжамдылық күшейді.

Ұлттық тәжірибені халықаралық басқару және орнықты даму стандарттарына біртіндеп жақындату да маңызды рөл атқаруда. Бұл инвесторлардың сенімін арттырып, әртараптандырылған әрі орнықты экономикалық модель қалыптастыруға ықпал етеді.

- Президент Жолдауында Қазақстан жасанды интеллект пен цифрлық трансформация дәуіріне қадам басатынын мәлімдеді. Бұл бағыттың маңызын қалай бағалайсыз?

- Жасанды интеллект пен цифрлық трансформацияға бет бұру – Қазақстанның ең стратегиялық әрі ұзақ мерзімді таңдауларының бірі.

Арнайы институттарды құру, құқықтық базаны қалыптастыру және халықаралық технологиялық серіктестіктерді дамыту тек экономиканы жаңғыртып қана қоймай, Қазақстанды Орталық Азиядағы өңірлік инновациялық хаб ретінде бекітуге бағытталған.

Бұл саясаттың өңірлік әсері де зор: ол Орталық Азия елдеріне (С5 форматы) таралып, бәсекеге қабілетті әрі интеграцияланған цифрлық экожүйе қалыптастыруға серпін береді.

- Бір палаталы парламентке көшу саяси жүйенің дамуына қалай әсер етуі мүмкін?

- Экономикалық өсімнің жеделдеуі мен жаһандық бәсекенің күшеюі жағдайында бір палаталы парламентке көшу қисынды әрі функционалды қадам болып көрінеді.

Жоғары экономикалық қарқын заңдар мен реттеуші шешімдерді жедел қабылдауды талап етеді. Бұл тұрғыда бір палаталы парламент заң шығару үдерісінің тиімділігі мен ашықтығын арттырып, саяси жүйеге деген сенімді күшейте алады.

- Мемлекет пен бизнес серіктестігі саласындағы Қазақстанның әлеуетін қалай бағалайсыз?

- Қазақстанның мемлекеттік-жекешелік әріптестік саласындағы әлеуеті өте жоғары. Мемлекет стратегиялық рөлін сақтай отырып, жеке сектордың инвестициясын, инновациясын және басқару тәжірибесін белсенді тартып отыр.

Бұл модель инфрақұрылым, энергетика, логистика, цифрлық технологиялар және жасыл көшу салаларында тиімді нәтиже беруде.

- БҰҰ аясында Қазақстан қандай рөл атқара алады?

- Қазақстан көпвекторлы және қақтығыссыз сыртқы саясатының арқасында тұрақтандырушы әрі делдал мемлекет ретінде әрекет етуге қабілетті. БҰҰ алаңында ел орта державалардың жаһандық басқарудағы рөлін күшейтетін, инклюзивті әрі теңгерімді көпжақты жүйені дәйекті түрде ілгерілете алады.

- 2025 жылғы ең маңызды бастамаларды қалай атар едіңіз?

- Маңызды бастамалар қатарында:

Президент Тоқаевтың белсенді жеке дипломатиясы;

Қазақстанда ірі халықаралық форумдардың өтуі;

Орта дәлізді стратегиялық ілгерілету;

ЕО, Қытай, Жапония, Корея, Түркиямен экономикалық әртараптану;

Жасанды интеллект пен технологиялық инновацияларға бетбұрыс;

Орталық Азиядағы өңірлік серпіннің күшеюі (С5).

- Қазақстанның Орталық Азия үшін стратегиялық маңызы неде?

- 2025 жылдың соңына қарай Қазақстан өзін әлемге ашық, көпвекторлы және болашаққа бағдарланған мемлекет ретінде айқындады. Елдің басымдықтары – технологиялық инновациялар, ESG стандарттары, білім мен адами капиталды дамыту, сондай-ақ спортты әлеуметтік біріктіру құралы ретінде пайдалану.

Бұл бағыттардың барлығы Қазақстанды тек еуразиялық геоэкономикалық хаб қана емес, заманауи, инклюзивті және жаһандық үдерістерге терең кіріккен мемлекет ретінде орнықтыруға бағытталған.