Қатердің алдын алатын заманауи құрылғы

Қарағанды – көмір, кен өндірісінің алтын аймағы. Бүгінде осы өндірістік өлке жаңа технологиялық серпілістің де ордасына айналып келеді. Өңір инженерлері тау-кен қауіпсіздігін күшейтуді көздейтін тың жобаны қолға алып, жерасты кеңістігін барлауға арналған жоғары функционалды дрондар топтамасын әзірлеп жатыр. Бұл – шахтаның терең түкпірінде, аса қауіпті қуыста жұмыс істеуге мүмкіндік беретін заманауи құрылғы.

Жобаның атауы – «GeoJet». Дронның бірнеше үлгісі бар. Әрқайсысы өз өлшемі мен тех­никалық ерекшеліктеріне қарай нақты міндетке бейімделген. Соның ішіндегі ең ықшамы – диаметрі небәрі 23 сантиметр болатын «GeoJet Sphere». Сфера пішінді шағын дрон адам аяғы жетпейтін, адамның өзі түсе алмайтын күрделі кеңістіктерге арналған. Тар шахталарға, опырылып түскен туннелдерге, құлағалы тұрған қуыстарға енді шағын роботтың күшімен барлау жүргізіледі.

Ірі «GeoJet» аппараттары ұзын туннелдер мен кең кен қазбаларында ұшуға бейім­делген. Барлық модель 8K форматындағы ультра-жоғары камералармен жабдықталған. Олар жерасты кеңістігін жан-жақты қамтып, 360 градусқа дейін панорамалық түсірілім жүргізе алады. Үш өлшемді карта жасауға қолданылатын LiDAR лазерлік сканері – жоба­ның ең күрделі әрі құнды құры­лымының бірі. Бейнекадр бір­ден сыртқа тарайды: оптика­лық-тал­шықты байланыс бұл үдеріс­ті жылдам әрі жоғалтусыз қамта­масыз етеді.

– Біздің дрондар қазбалар­ды тексеру, визуалды бақы­лау жүргізу, жасырын жарық­шақ­тар мен қуыстарды анық­тау мақ­сатында жасалған. Қа­быр­ға­лардың ішінде көзге көрін­бейтін кемшіліктер болады, көп жағдайда опырылудың себебі – дәл солар. Ақаулар алдын ала анықталса, адам өмірін сақтап қалуға болады, – дейді жобаның бас инженері Сергей Муравьёв.

Тәжірибелік кезең де өз нәтижесін көрсетіп үлгерді. «GeoJet» аппараттары өңірде­гі темір кені шахтасында сы­нақтан өтті. Ұшу барысын­да дрондар визуалды бақы­лау­ды, фототүсірілімді, жерас­ты қуыстарын цифрлық сканер­леуді толық орындады. Шахта кеңістігі – кез келген техникаға сын. Мұнда ауа қысымы жоғары, GPS-сигнал мүлде жоқ, көрінетін аймақ шектеулі.

– Шектеулі кеңістікте ұшу – дрондардың ең күрделі міндет­терінің бірі. Соған қарамастан, біздің құрылғылар тұрақты жұмыс істеді. Жартылай автоматты басқару режімі бар, жасанды интеллект датчиктерден келетін деректерді талдап, ұшуды нақты уақытта тұрақтандырады, – дейді жобаны басқарушы Виталий Пучков.

Кейбір құрамдас бөліктер, мысалы, көміртекті рамалар Қарағандыда шығарылады: модель түріне қарай олар жергі­лікті жерде басылып дайын­далады немесе шетелден жеткізіліп, кейін осында өңделеді. Қозғалтқыштар, LiDAR жүйелері мен процессорлар шетелдік компаниялардан алынады. Жоба аясындағы сынақтар, бағдарламалық қамтамасыз ету, құрастыру, толықтай реттеу үдерістері өңірде жүзеге асырылып жатыр.

Бұл еліміздегі өндірістік қауіпсіздік мәдениетінің жаңа деңгейге көтерілуіне бағытталған қадам. Жерасты жұмыстарында адам өмірін тәуекелге тікпей, роботтық жүйелерді қолдану – дамыған мемлекеттердің басты қағидаты. Енді осы үрдіс елімізде де қарқын ала бастады.

Қазір әзірлеушілер «GeoJet» топтамасын нарыққа шығаруға қам жасап жатыр. Егер жоба ойдағыдай жүзеге асса, отандық дрондар тау-кен өндірісінде ғана емес, төтенше жағдай қызметінде, құрылыс саласында, құтқару операциясында да кеңінен қолданыс табуы мүмкін.

Қарағанды облысы