Қазақстанда ұлттық мереке тойланып жатыр

АСТАНА, 25 қазан – Sputnik. Бүгін қазақтандықтар ұлттық мереке - Республика күні тойлап жатыр. Тура 35 жыл бұрын Мемлекеттік егемендік туралы декларация қабылданған болатын. Бұл құжат еліміздің ішкі және сыртқы саясатты өз бетінше айқындау, ресурстарға иелік ету, билік органдары мен заңнамалық жүйені қалыптастыру құқығын алғаш рет заңды түрде бекітіп берді. Sputnik Қазақстан еліміздің басты мейрамының тарихына шолуды ұсынады.

Тәуелсіздік декларациясына жол ашты

1990 жылдың 25 қазанында "Қазақ КСР-нің мемлекеттік егемендігі туралы" декларация қабылданды. Декларация республика Конституциясы мен заңдарының үстемдігін және алғаш рет республикалық билік органдарының басымдығын белгіледі. Сондай-ақ, өзінің ішкі әскер, мемлекеттік қауіпсіздік органдары, қаржы-несие және салық жүйелерін, азаматтық институты құқығын бекітті.

Декларация жобасын Салық Зимановтың басшылық етуімен қазақстандық құқықтанушылар тобы дайындаған болатын. Онда дербес мемлекеттілік, елдің төл мәдениеті мен дәстүрін, тілін жандандыру және дамыту, ұлттың қадір-қасиетін нығайту негіздері айшықталды.

Мәселен, Декларацияның 8-тармағында республика аумағында Қазақ КСР Конституциясы мен заңдарының үстемдігін алғаш рет бекітілді. Бұл дегеніміз, одақтық актілер республика Конституциясына қайшы келсе немесе оның егемендік құқықтарына нұқсан келтірсе, Республика олардың қолданылуын тоқтата тұру құқығына ие болды. Осылайша, ұлттық заңнаманы сыртқы араласудан қорғаудың құқықтық тетігі жасалды.

Егемендік декларациясы Қазақстанның тәуелсіздік алуына жол ашқан маңызды құжат болып саналады. Соның негізінде тәуелсіздік жарияланды.

Республика күні неге тойланбай қалды

Қазақстан тәуелсіз мемлекет атанғаннан кейін Республика күні жыл сайын 25 қазанда тойланды. Ал 1995 жылы 18 қазанда алғаш рет "ұлттық мереке" болып жарияланды. Дегенмен Тәуелсіздік күніне көбірек басымдық берілді. Содан 2001 жылы Республика күні ұлттық мәртебеден айырылып, "мемлекеттік мерекелер" санатына өтті. Ал 2009 жылы сәуірде мерекелер қатарынан мүлдем алынып тасталды.

2022 жылы президент Қасым-Жомарт Тоқаев Республика күнін қайтаруды ұсынды. Оған "ұлттық мереке" мәртебесін беріп қана қоймай, Қазақстанның басты мейрамы ретінде тойлауға бастама көтерілді. Осылайша он жылдан астам уақыт бойы тойланбаған Республика күні қайта түледі.

Тоқаевтың бастамасы халықтың қолдауына ие болып, дәл сол жылы заңға тиісті өзгеріс енгізілді. 2022 жылы Қазақстан халқы ұзақ жылдар бойы атаусыз қалған Республика күнін алғаш рет дүркіретіп атап өтті. Бүгінде Республика күні – елдегі жалғыз ұлттық мейрам.

Тоқаевтың ұстанымы

Республика күніне арналған мерекелік жиында Қасым-Жомарт Тоқаев осы мейрамның маңыздылығын ерекше айтты.

"Көптеген елдердің тарихына қарайтын болсақ, мұндай құжаттар ұрпақтан ұрпаққа беріліп, ғасырлар бойы сақталады, азаматтық сана-сезімнің мызғымас негізі ретінде қызмет етеді. Сондықтан Егемендік туралы декларация, бұл – мемлекеттігіміздің берік арқауы, халқымыздың жарқын болашаққа ұмтылысының айқын көрінісі. Егемендігімізді жариялаған алғашқы күннен бастап мемлекеттілігімізді бекемдеп, халқымыздың әл-ауқатын арттыру жолынан айныған емеспіз. Бұл – ең дұрыс стратегия", - деді Тоқаев.

Осы орайда президент бір палаталы парламентті құру бастамасы аясында Конституцияға өзгеріс енгізілетінін жеткізді. Бұл түзетулер парламентке ғана қатысты емес, сондай-ақ президент, үкімет туралы бөлімдерді және саяси жүйенің басқа да қырларын қамтиды.

"Түзетулердің жалпы көлемін және 2022 жылғы конституциялық реформа аясында жүзеге асқан бастамаларды ескерсек, мұны жаңа Конституция қабылдауға барабар іс деуге болады. Әйтсе де, Қазақстан Республикасы күшті президенттік билікке арқа сүйеген мемлекет болып қалуға тиіс екенін атап өткім келеді. Бұл қазіргідей алмағайып заманда еліміздің сенімді келешегіне кепіл болады. Өйткені парламенттік жүйе қауіпсіздік пен тәртіп, тұрақтылық пен даму тұрғысынан өз міндетін толық атқара алмай отыр", - деп атап көрсетті мемлекет басшысы.

Ұлттық мереке қалай тойланады

Республика күні қарсаңында президент жарлығымен еліміздің әлеуметтік-экономикалық, мәдени-рухани дамуына, халықтар арасындағы достық пен ынтымақтастықты нығайтуға қосқан елеулі үлесі мен белсенді қоғамдық қызметі үшін бір топ азамат марапатталып отырады.

Биыл да білім беру, денсаулық сақтау, мәдениет және ғылым қайраткерлері, өндіріс, бизнес салаларының көрнекті өкілдері, депутаттар, мемлекеттік және құқық қорғау органдарының қызметкерлері, әскери қызметшілер, спортшылар және еңбек ардагерлері өз марапатын алды.

Ұлттық мейрам кезінде республика бойынша сан алуан мерекелік шаралар ұйымдастырылады. Өңірлерде түрлі концерттік бағдарламалар, фестивальдер, флешмобтар, ұлттық спорт түрлерінен сайыстар өтеді.

Биыл Республика күні сенбіге түсіп отыр. Осыған байланысты дүйсенбі күні тағы бір демалыс беріледі.