Қазақстандағы цифрландыру жылы: жаңа кезең Smart City ден Smart Region ге дейін

Қазақстан жаңа цифрлық дәуірге қадам басуда — ел жекелеген «ақылды» қалалардан технологиялар тұтас аумақтарды біріктіретін ауқымды Smart Region тұжырымдамасына көшуді қолға алып отыр. Бұл жай ғана инновациялар немесе сәнді ұғым емес, экономика, климат, инфрақұрылым және адамдардың өмір сүру сапасын ескеретін басқарудың жаңа моделі. Деректер, аналитика және жасанды интеллект күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналып, түрлі міндеттерді жеңілдетуге, қала мен өңірдің «тынысын» сезінуге, басқару тиімділігін арттыруға және тұрғындар үшін жайлы орта қалыптастыруға мүмкіндік береді, деп хабарлайды Arasha.kz.

Smart City жобаларынан Smart Region тұжырымдамасына

Соңғы жылдары Қазақстанда алғашқы Smart City жобалары іске қосылды. Олар көлік, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, қауіпсіздік, мемлекеттік қызметтер және қалалық мониторинг салаларын қамтыды. Тұрғындар цифрлық технологиялардың артықшылықтарын сезіне бастады: кезектер қысқарып, төтенше жағдайлардың алдын алу жеделдей түсті, ал қалалық басқару анағұрлым ашық әрі тиімді бола түсті.

Осы пилоттық жобалардың негізінде мемлекет дамудың келесі кезеңіне — Smart Region тұжырымдамасына қадам жасап отыр. Бұл — цифрлық басқару тек жекелеген қалалармен шектелмей, тұтас аумақтарды қамтитын модель. Smart Region цифрлық дамудың бірыңғай ұлттық стандартына сүйене отырып қалыптасады, ол 16 бағыт пен тиімділіктің 90 көрсеткішін қамтиды. Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің 2025 жылғы жетістіктері туралы есебіне сәйкес, бұл өңірлердің даму деңгейін бақылауға және салыстырмалы деректерге негізделген басқарушылық шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді.

Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев цифрландыруға ерекше назар аударып, 2026 жылды Цифрландыру және жасанды интеллект жылы деп жариялады. Осыған байланысты цифрландыру бір ғана мақсат емес, экономиканы және инфрақұрылымды дамытуға, сондай-ақ қалалар мен өңірлерде өмір сүру сапасын арттыруға бағытталған тиімді құрал ретінде қарастырылады.

Еуропадағы Smart City тәжірибесі: рейтингтер, технологиялар және қалалық дамудың мысалдары

Халықаралық тәжірибе Smart Region тұжырымдамасының іс жүзінде қалай жұмыс істейтінін айқын көрсетеді. Мәселен, Еуропада цифрландыру тек әкімшілік шекаралар шеңберінде емес, тұтас аумақтар негізінде дамып келеді.

Еуропада «ақылды» қалалар урбанизацияның болашағы ретінде қарастырылады: олар өзара байланысқан, орнықты, цифрлық әрі қалалық өмір сапасын арттыруға қабілетті. Еуропалық Одақтың қаржылық қолдауының арқасында еуропалық астаналар экологиялық және әлеуметтік сын-қатерлерді еңсеру үшін уақыт өткен сайын тиімді әрі инновациялық шешімдерді енгізуде.

Өткен ғасырда қалыптасқан Smart City тұжырымдамасы цифрлық технологиялардың дамуымен қатар эволюцияланды. Еуропада бұл ұғым жарықтандыруды, жылыту жүйелерін, сумен жабдықтауды және қалдықтарды басқаруды жетілдіруді, қауіпсіздік пен қалалық ортаның қолайлылығын арттыруды, сондай-ақ басқару үдерістерін неғұрлым тиімді әрі инклюзивті етуді білдіреді. Мұның барлығы деректер мен заманауи технологиялар — IoT, Big Data, 5G, бұлтты шешімдер және жасанды интеллект арқылы жүзеге асырылады.

Аумақтардың цифрлық даму динамикасын бағалау үшін халықаралық рейтингтер қолданылады. Солардың ішіндегі ең беделділерінің бірі — Smart City Index, ол жыл сайын World Competitiveness Center IMD жанындағы Smart City Observatory мен Singapore University of Technology and Design бірлесіп әзірлейді. 2025 жылы IMD Smart City Index әлемнің 146 қаласын қамтып, азаматтар арасында жүргізілген сауалнамалар негізінде технологиялар мен өмір сапасының үйлесімділігін бағалады. Рейтинг бес негізгі бағытты талдайды: іс-шаралар мен бос уақытты ұйымдастыру, басқару, мобильділік, денсаулық сақтау және қауіпсіздік, сондай-ақ жұмыспен қамту.

Интеллектуалды көлік жүйелері

Көлік жүйесі — цифрландырудың негізгі бағыттарының бірі. Күн сайын қалаларда, өңірлерде және олардың арасында мыңдаған автокөлік қозғалысы жүзеге асады. Қазақстанда жол қозғалысы ережелерін бақылауға арналған фото- және бейнетіркеу жүйелерін, сондай-ақ түрлі аппараттық-бағдарламалық шешімдерді енгізіп жатқан компаниялар бар.

Еуропада негізгі назар интеллектуалды көлік жүйелеріне (ITS) аударылған. Бұл жүйелер көлік ағындарын тиімді басқаруға, жол қауіпсіздігін арттыруға және көліктің әртүрлі түрлерін біртұтас экожүйеге біріктіруге мүмкіндік береді.

Кооперативті интеллектуалды көлік жүйелері (C-ITS) аясында іске асырылып жатқан MATIS, X4ITS, ACUMEN, SYNCHROMODE, DELPHI және CONDUCTOR жобалары интеллектуалды бағдаршамдар, датчиктер мен мониторинг жүйелерінің кептелістерді азайтуға, зиянды шығарындыларды қысқартуға және көлік желісінің тұрақтылығын арттыруға қалай ықпал ететінін айқын көрсетеді.

Қазақстан Smart Region жолында

Шетелде іске асырылып жатқан аталған жобалар цифрлық сервистерді қалалар мен өңірлердің күнделікті өміріне интеграциялау басқарылатын, қауіпсіз әрі орнықты аумақтарды қалыптастыруға мүмкіндік беретінін көрсетеді. Мәселен, INTEGRA CITY халықаралық компаниялар тобы Қазақстанда қалалар мен өңірлерді цифрландыру саласындағы жаһандық тәжірибені ұсына отырып, әлеуетті технологиялық әріптес ретінде қарастырылады.

Компания «Ақылды және Қауіпсіз қала» жүйелерін әзірлеуге, енгізуге және кешенді сүйемелдеуге маманданған. INTEGRA CITY — жасанды интеллект арқылы басқарылатын, елді мекендердің кез келген ауқымындағы өмірдің негізгі аспектілерін цифрландыруға арналған заманауи платформалық шешімдерді біріктіретін әмбебап экожүйе.

Компания өкілдерінің пікірінше, Қазақстан кешенді цифрлық шешімдерді енгізу үшін зор әлеуетке ие. Қарқынды дамып келе жатқан қалалар кең өңірлік орталықтармен ұштасып, цифрландыру өмір сапасын арттыруға, инфрақұрылымды басқаруды жеңілдетуге және деректерге негізделген басқарушылық шешімдер қабылдау үдерісін жеделдетуге мүмкіндік береді.

Цифрландыру бағытында, әсіресе инфрақұрылым мен көлік жүйесі қатар дамып жатқан оңтүстік өңірлер — Алматы және Жетісу облыстары — ерекше назар аударады. Бұл аумақтар Smart Region тұжырымдамасын сынақтан өткізу және ауқымдау үшін маңызды алаңға айнала алады. Экономикалық белсенділік, адами капитал және қалыптасып келе жатқан өндірістік кластерлердің арқасында Smart Region моделі бәсекелестік артықшылыққа айналып, инвестицияларды ынталандырып, басқару тиімділігін арттырады. Ал тұрғындар үшін бұл мегаполис пен облыс орталықтары арасындағы заманауи сервистерге қолжетімділік алшақтығының қысқаруын білдіреді.

«Smart Region және Smart City тұжырымдамалары айыппұлдармен немесе бейнекамералармен ғана шектелмейді. Шын мәнінде, бұл — аумақтарды деректер мен аналитикаға сүйене отырып басқарудың жаңа тәсілі. Технологиялар адамдарға қызмет етуі тиіс. Иә, айыппұлдар тіркелуі мүмкін, алайда ең бастысы — олардың қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында қолданылатынын түсіну. Қазірдің өзінде адамдар технологиялардың өмірді жеңіл, әрі жайлы ететінін көріп отыр, сервистерге деген сенім де артып келеді. Біз белсенді жұмыс істейтін қалаларда тұрғындармен тығыз өзара іс-қимыл орнатып, ашық диалог жүргізуге және әлеуметтік бағдарламаларды іске асыруға ұмтыламыз. Бұл өз кезегінде адамдарға технологиялардың нақты пайдасын біртіндеп түсінуге мүмкіндік береді. Қазақстан аймақтары үшін бұл өте маңызды, өйткені тұрғындардың ірі қалалардағыдай мүмкіндіктерге қол жеткізуіне жол ашады», — дейді INTEGRA CITY компаниялар тобы техникалық департаментінің директоры Илья Беляков.

Қазақстанда Smart Region моделіне көшу тек ірі қалаларға ғана емес, елдің барлық тұрғындарына жаңа серпін бермек. 2026 жыл Цифрландыру және жасанды интеллект жылы деп жарияланып, технологиялар адамдарға нақты пайда әкеле бастады: сервистермен өзара іс-қимыл жеңілдеп, жайлылық пен қауіпсіздік деңгейі артты, ал инфрақұрылымды басқару барған сайын ашық әрі тиімді бола түсті. Соның нәтижесінде өңір тұрғындары да қала тұрғындарымен тең мүмкіндіктер мен қолайлылықты сезініп, цифрландыру біртіндеп күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналуда.