Қазақстандағы көлік апатының 30 пайызы жол сапасының төмендігінен болады Нартай Сәрсенғалиев

Мәжіліс депутаты, «AMANAT» партиясы фракциясының мүшесі Нартай Сәрсенғалиев Үкімет сағатында жасаған баяндамасында еліміздегі жол-көлік оқиғаларының жылдан-жылға артып, адам өлімі мен жарақаттар бойынша статистиканың үрейлі көрсеткішке жеткенін айтты. Оның айтуынша, жол апатына тек жүргізушілер кінәлі емес. Оған жүйедегі олқылықтар, жол сапасының нашарлығы, цифрлық инфрақұрылымның тиісті деңгейде болмауы әсер отыр, – деп хабарлайды Aikyn.kz.

Депутаттың айтуынша, 2025 жылдың қаңтар-тамыз айларында Қазақстанда 22 501 жол-көлік оқиғасы тіркеліп, 32 375 адам зардап шеккен, ал 1 446 адам көз жұмған. Бұл былтырмен салыстырғанда 7 мыңға көп.

– Тасжолдағы традегиядан 5 жылда 12 267 азаматымыздан айырылыппыз. Жіктесем, 8 218 ер адам, 2 975-і әйел, 1 074-і бала. Аталған деректі әлем елдерімен салыстырсақ, Қазақстандағы трассалар бейбіт күнде бейіттен хабар әкелетін қорқынышты құралға айналып кетпеді ме деп қауіптенесің. Мәселен, Дүниежүзілік денсаулық ұйымы жол апатынан көз жұмғандардың саны бойынша Қазақстан 192 елдің ішінде 107-орында тұр дейді. Ал  Дүниежүзілік банк (The World Bank) келтірген мәліметтерге сәйкес, елімізде 100 000 адамға шаққанда жол-көлік апатынан қаза табатындар саны 24-ке тең. Қазір 12 адам деген дерек бар. Салыстырмалы түрде алсақ, Ұлыбританияда 100 000 адамға шаққанда жол-көлік апатынан қаза табатындар саны 3 адам, – деп нақтылады депутат.

2024 жылы елімізде 12 660 645 жол ережесін бұзу фактілері анықталған. Нартай Сәрсенғалиевтің пікірінше, биылғы дерек одан асып кетуі мүмкін. Себебі аяқталмаған 2025 жылдың өзінде тасжолда 9,7 миллион әкімшілік құқықбұзушылық анықталып, 16 700  мас жүргізуші ұсталған.

– Тағы бір түйткіл, жүргізушілер жүгінетін цифрлық платформалардың жеткілікті деректі ұсынбауы. Мәселен, көлік тізгініндегі адамға авариялық қауіпті учаскеге жақындағаны немесе сонда жүргені, ауа райының қолайсыздығы немесе жол жабындысының нашарлағаны туралы деректер уақытылы берілмейді. Тіпті, жолдағы жөндеу жұмыстары туралы деректер де жүргізуші қолданатын цифрлық қосымшаларда уақытылы, толық көрсетілмейді. Салдарынан жөндеу үшін деп жолға төгілген құм мен қиыршық тастарға соғылып апатқа ұшырағын автокөліктерді желіден үнемі көреміз. Осы тұста мемлекеттік органдар көштен қалмауы керек. Мәселен,  жалпыға ортақ пайдаланылатын автомобиль жолдарындағы апатты-қауіпті орындарды анықтау, есепке алу және жою жөніндегі нұсқаулықты Көлік министрлігі тек 2023 жылдың 26  қыркүйегінде ғана бұйрықпен бекіткен. Бұл өте кеш, – деп атап өтті депутат.

Былтырмен салыстырғанда биылғы жылдың 9 айында адамның өліміне немесе ауыр жарақат алуына әкеп соқтырған жол көлік оқиғаларының саны 41,9% көбейген. Ең көп өсім Атырау облысында тіркелген, жол апатының саны 162,5% артыпты. Ақтөбе облысында 123%, Қызылорда облысында 101,9% жол апаты көбейген. Депутаттың сөзінше, мұның себебін сарапшылар аталған өңірлердегі бір жолақты жолдардың көптігімен түсіндіреді.

- Дүниежүзілік экономикалық форумның дерегіне сүйенсек, Қазақстан 2024 жылы жол сапасы жөнінен 119 елдің арасында 90-орын алған. Салдарынан еліміздегі көлік апатының 30 пайызы жол төсемінің сапасыздығынан деген қорытынды жасалды. Бұдан бөлек, қарсы бағытты көрсетуі тиіс жол белгілерінің, қарапайым сызықтардың болмауы көп кездеседі. Артынша автокөліктер қарама-қарсы бағытқа шығып соғылады, салдарынан ондаған адам көз жұмады. Бұдан бөлек, жол апатына ұшыратуы мүмкін жолдағы шұрық тесіктерді бір күрек асфальпен бітеуге тырысатын мердігерлер көп, бірақ мұндай жөндеу «дертке» дауа болмайды.

Тағы бір түйткіл автомобиль жолдарын жобалауға қатысты. Жол салатындар қауіпсіз, ұзақ қызмет ететін трасса төсеуді емес, тасжолды барынша арзанға төсеуді ойлайды. Салдарынан жолдың ені желінеді, минималды қорғаныс элементтері болмайды, заманауи жарықтандыру жүйелері жасалмайды, сапалы қоршаулар қойылмайды. Бұдан бөлек, жол салғанда оның жиегіне кемпингтер, демалуға арналған айлақтар қойылмайды. Салдарынан  көлік жүргізушілері сағаттап демалмай рульде отыруға мәжбүр. Оның арты апатқа апаратыны айтпаса да түсінікті, – деді депутат.

Сондай-ақ депутат жүргізуші куәлігін беру мен автокөлікті техникалық бақылаудан өткізуге қатысты мәселеге де тоқталды.

– Адамнан ақша алып жүргізуші куәлігін 250 мың теңгеге әперетіндердің жарнамасы желіде жетеді. Соңғы жылдары емтиханнан өткізіп беремін деп ақша алған 222 факт тіркелді. Бұл ресми есеп, бейреми қаншама жүргізушінің оқымай-ақ тасжолға шығып кеткені беймәлім. Техниканы техникалық бақылаудан өткізуді жеке секторға берудің де арты ақша жасаудың амалына айналғанын ағайын айтып жүр. Проблема өзекті,  жүйелі шешім керек. Мәселен, жол ережесін бірнеше рет бұзған жүргізушісіні қайтадан емтихан тапсыруға міндеттеу туралы. Бұл жолдағы ережені елемейтіндерге жақсы сабақ болады. Себебі бүгін кешірілген кішкентай заңбұзушылық ертең үлкен апатқа айналмасына кепіл жоқ, – деді ол.