Қазақстандықтар 30 маусымға қараған түні Құлпынай Айды тамашалай алады

30-маусымға қараған түні Қазақстан тұрғындары тамаша астрономиялық құбылысты - халық арасында "құлпынай Ай" деп аталатын алғашқы жазғы толық айды тамашалай алады. Биыл бұл оқиға "микроай" (micro moon) құбылысымен тұспа-тұс келеді, ал Айдың өзі көкжиектен төмен орналасуына байланысты ерекше көрінбек. Tengri Life барлық мәліметті жинақтады: Қазақстан үшін нақты уақыты, осы толық айдың ерекшеліктері және ештеңені жіберіп алмау үшін қайда қарау керектігі туралы кеңестер.

30-маусымға қараған түні Қазақстан тұрғындары тамаша астрономиялық құбылысты - халық арасында "құлпынай Ай" деп аталатын алғашқы жазғы толық айды тамашалай алады. Биыл бұл оқиға "микроай" (micro moon) құбылысымен тұспа-тұс келеді, ал Айдың өзі көкжиектен төмен орналасуына байланысты ерекше көрінбек. Tengri Life барлық мәліметті жинақтады: Қазақстан үшін нақты уақыты, осы толық айдың ерекшеліктері және ештеңені жіберіп алмау үшін қайда қарау керектігі туралы кеңестер.

Нақты уақыты мен басты ерекшеліктері

Starwalk.space мәліметінше, толық айдың ең жоғары шегі 2026 жылғы 30 маусымда Астана уақытымен сағат 04:57-де болады.

Биылғы маусымдағы толық айдың бірнеше ерекшелігі бар. Мамандардың айтуынша, бұл жазғы күн тоқырауынан кейінгі алғашқы толық ай болғандықтан, Солтүстік жарты шарда Ай көкжиектен төмен орналасады. Осының арқасында ол туған сәтте әдеттегіден үлкенірек көрініп, алтын немесе қызғылт сары түске енуі мүмкін. Мұндай әсер Айдың түсі өзгеруінен емес, оның жарығының атмосфера арқылы өту ерекшеліктеріне байланысты туындайды.

Сонымен қатар, биылғы "құлпынай Ай" "микроай" болады. Айдың толық болуы апогейге жақын, яғни Ай орбитасының Жерден ең алыс нүктесі болады. Осыған байланысты ай дискісінің көрінетін көлемі әдеттегіден сәл кішірек болады.

Толық ай кезінде Жер серігі Мерген шоқжұлдызында орналасады.

Фото: depositphotos.com

Қазақстанда қалай және қай жерден тамашалауға болады?

Қазақстан тұрғындары үшін (Астананы қоса алғанда) бақылаудың оңтайлы уақыты шырқау шегінен бір күн бұрын - 29 маусым күні шамамен 21:00-де басталады. Ай аспанда пайда болып, түні бойы оның оңтүстік бөлігімен баяу қозғалады.

Astro Astana жобасының негізін қалаушы Артур Гайдук сәтті бақылау үшін қала сыртына алысқа шығудың қажеті жоқ екенін атап өтті.

"Ай тіпті қала ішінен де көрінеді, ең бастысы - ғимараттар кедергі жасамас үшін оңтүстік аспаны ашық жерді таңдау керек", - атап өтті ол.

Бақылауды Айдың туу сәтіне және жергілікті күннің батуына жақын уақытқа жоспарлаған жөн: дәл осы минуттарда оның түсі қанық болады.

Сирек кездесетін толық айды тамашалауды қалайтындарға астрономдар оңтүстік жағы ашық алаңдарды таңдауға кеңес береді. Арнайы құрал-жабдықтар қажет емес - күн ашық болса, "құлпынай Ай" кез келген жерден, соның ішінде қала ішінен де жай көзге анық көрінеді.

Ай неге "құлпынай" деп аталған?

Құбылыстың атауы серіктің нақты түсіне қатысты емес - Ай қызғылт немесе қызыл түске енбейді.

"Құлпынай Ай" атауы халықтық атау емес - ол маусым айындағы құлпынай жинау маусымымен байланысты", - деп түсіндірді Артур Гайдук.

Almanac басылымының жазуынша, бұл дәстүр Солтүстік Американың солтүстік-шығысындағы үндіс тайпаларының (атап айтқанда, оджибве халқының) арқасында қалыптасқан, өйткені бұл кезеңде жабайы жидектер пісетін болған. Басқа мәдениеттерде бұл толық айдың өз атаулары бар. Мысалы, Канададағы кри үндістері су құстарының мінез-құлқына байланысты оны "Жұмыртқа салатын Ай" деп атайды.

Еуропада маусымның соңында дәстүрлі түрде алғашқы бал жиналатындықтан, бұл құбылысқа "Бал Ай" немесе "Бал сусынының Айы" деген атау берілген. Қытайда "Тәтті аир айы" (Púyuè) деп атайды, ал Үндістанда бұл уақытта Кабир Джаянти мерекесі атап өтіледі. Сонымен қатар қазір қыстың ортасы болып жатқан Оңтүстік жарты шарда маорилер бұл кезеңді "адамның қатты тоңып, от жағатын уақыты" деп сипаттайды.

Фото: depositphotos.com

Маусым айындағы Ай неге соншалықты төмен орналасқан?

Маусымдағы толық айдың ерекшелігі оның аспан күмбезіндегі орналасуында. Бұл маусымдағы күн тоқырауынан кейінгі алғашқы толық ай, сондықтан Солтүстік жарты шарда Ай салыстырмалы түрде төмен траекториямен өтеді.

Осыған байланысты ол туған кезде ай дискісі үлкейіп кеткендей әсер қалдырады, ал оның реңкі алтын түстен қызғылт сарыға немесе қызғылтқа дейін өзгеруі мүмкін. Дегенмен, Айдың өзі қызғылт түске енбейді - бұл атаудың шығу тегіне қатысты жиі кездесетін жаңсақ түсінік.

Ай шынымен құлпынай түстес бола ма?

Жоқ. Романтикалық атауына қарамастан, "құлпынай Ай" әдетте өзінің үйреншікті ақ түсінде қалады. Алайда оның көкжиектен төмен орналасуы мен атмосфералық жағдайлар оған алтын, янтарь немесе қызғылт сары секілді жылы реңктер беруі мүмкін.

Осы күндері аспаннан тағы не көруге болады?

Түнгі аспанда бақылауға болатын жалғыз нысан "құлпынай Ай" емес.

Space мәліметінше, шығыста үш жарық жұлдыздан - Вега, Денеб және Альтаирден тұратын Жазғы үшбұрыш анық көрінетін болады.

Күн батқаннан кейін аспанның оңтүстік-батыс бөлігінде Марс пайда болады, оның жанынан Регул жұлдызын ажыратуға болады. Түннің екінші жартысында көкжиектен Сатурн көтеріледі, ал таң ата таңғы аспандағы ең жарық нысандардың бірі болатын Шолпан шығады.

Бұдан бөлек, солтүстікте Жетіқарақшы шоқжұлдызы жоғарыдан көрінеді, ал оның сабы арқылы жарық Арктур жұлдызын оңай табуға болады.

Тағы оқыңыз: Күн толық тұтылады: адамдар оны қайдан және қашан көре алады?

Google News арқылы жаңалықтарымызды қадағалаңыз

Жазылу