Қазақстандықтар үшін қандай бизнес қолайлы

Дүкен, базар, автокөлік қызметі

Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, 2026 жылғы 1 мамырдағы жағдай бойынша Қазақстанда 1,66 млн жеке кәсіпкер тіркелген. Солардың ішінде 645,3 мың адам, яғни 38,8%-ы көтерме және бөлшек саудамен, сондай-ақ автокөліктер мен мотоциклдерді жөндеумен айналысады.

Заңды тұлғалар арасында да сауда бірінші орында тұр. Бұл салада 145 мың компания тіркелген, бұл – елдегі барлық компаниялардың 26,5%-ы.

Яғни, Қазақстандағы әрбір үшінші кәсіпкер дүкен, базар, тауар сату, қайта сату, жеткізу қызметі немесе автосервис саласымен байланысты.

Неге сауда ең көп таралған бизнес?

Мұның бірнеше қарапайым себебі бар. Сауда – бизнесті бастауға ең оңай салалардың бірі. Әдетте үлкен өндіріс, қымбат құрал-жабдық немесе ұзақ дайындық қажет емес.

Сонымен қатар, сауданы аз қаражатпен бастауға болады. Әсіресе ірі қалаларда тұтынушы көп болғандықтан, дүкендерге, жеткізу қызметіне және онлайн сатуға сұраныс жоғары.

Банк несиелерінің қымбаттығы және шағын бизнеске сақтықпен қарауы да әсер етеді. Сол себепті көп адам үшін сауда – тез бастауға болатын және түсінікті табыс көзі.

Онлайн сауданың өсуі

Электронды сауда (e-commerce) да қарқынды дамып келеді. Қазір оның үлесі бөлшек саудада 14%-ды құрайды. 2030 жылға дейін бұл көрсеткішті 20%-ға жеткізу жоспарланған.

Негізгі сатылымдар маркетплейстер мен әлеуметтік желілер арқылы жүріп жатыр. Бұрынғыдай үлкен дүкен ашу немесе көп қызметкер ұстау міндет емес. Кей жағдайда шағын қойма, телефон және интернет платформалар жеткілікті.

Саудадан кейінгі негізгі салалар

Жеке кәсіпкерлер арасында саудадан кейінгі негізгі бағыттар мыналар:

ауыл, орман және балық шаруашылығы – 14,8%,түрлі қызмет түрлері – 14,4%,көлік және қоймалау саласы,жылжымайтын мүлікпен операциялар.

Заңды тұлғалар арасында екінші орында – құрылыс саласы. Бұл салада 73,4 мың компания жұмыс істейді (13,4%). Үшінші орында – "басқа қызмет түрлері" (9,9%). Сондай-ақ кәсіби қызмет, білім беру, көлік және жылжымайтын мүлік салалары да маңызды үлеске ие.

Алматы – бизнес орталығы

Ел бойынша компаниялардың ең көп шоғырланған қаласы – Алматы. Мұнда 161,3 мың заңды тұлға тіркелген, бұл Қазақстандағы барлық компаниялардың 29,4%-ы.

Салыстырып қарасақ:

Астанада – 103,6 мың компанияШымкентте – 29,5 мың компания

Ең аз көрсеткіштер Ұлытау, Абай және Жетісу облыстарында тіркелген.

ЖК санының өзгеруі

Соңғы жылдары жеке кәсіпкерлер саны азайған. Ресми дерек бойынша, тіркелген ЖК саны 9,2%-ға, ал белсенді кәсіпкерлер саны 8,3%-ға қысқарған.

Премьер-министрдің орынбасары Серік Жұманғарин мұны салық режимінің өзгеруімен және кей кәсіпкерлердің өзін-өзі жұмыспен қамту форматына ауысуымен түсіндірді.

Оның айтуынша, соңғы 18 айда жабылған 207 мың МСБ субъектісінің:

99,5 мыңы мүлде жұмыс істемеген,13 мыңы екінші қосымша компания болған,39 мыңы өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға өткен.

Министрдің пікірінше, шағын және орта бизнес белсенділігі жалпы алғанда тұрақты, алаңдайтындай жағдай жоқ.