Қазақта қыз алу тек келісім арқылы жүзеге асқан Мәжіліс депутаты

– Бізде көбінесе қазақтың болмысына, елдігімізге жат архаикалық дәстүрлерді қазақтың салты ретінде көрсеткісі келетін үрдіс бар. Соның бір мысалы – қыз алып қашу. Қазақтың қызын қазақтың жігіті белден басып, арын таптап, күштеп алып қашуға ешқашан құқығы болмаған. Бұл – қазақ дәстүріне мүлде жат құбылыс. Қазақта қыз алу тек келісім арқылы жүзеге асқан. Қыздың отбасымен ақылдасып, ата-анасына естіртіп, барлық жөн-жосығын жасап барып қана орындалған. Кейбір жағдайда үлкен әпкесі тұрмысқа шықпай жатса, екі жас өзара келісіп, ортақ шешіммен іске асатын жоралғылар болған. Бірақ бүгінгі қоғамда мұндай архаикалық ұғымдарды ақтауға жол жоқ. Ендігі жерде оны ұмытуымыз керек, – дейді Мәжіліс депутаты Jibek joly арнасының «Жаңа уақыт» ақпараттық-сараптамалық бағдарламасына берген сұхбатында.

Спикер жақында ғана Шымкентте болған резонансты жағдайдың қоғамға ауыр соққы болғанын атап өтті.

– Шымкенттегі бәрімізге белгілі жағдай қоғамның жүрегін ауыртты. Осыған байланысты Мәжілісте арнайы норма қабылданды. Қыз алып қашу енді адам ұрлау, бопсалау, қанаумен тең қылмыстар қатарына жатқызылды. Заң аясында мұндай әрекеттер үшін тіпті 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған. Соған қарамастан, қоғамда әлі де белден басушылық кездеседі. Бұл – аса қауіпті құбылыс, – дейді студия қонағы.

Сонымен қатар депутат отбасы институтының маңызына ерекше тоқталды.

– Екінші маңызды мәселе – отбасы институты. Әл-Фараби «Отбасы – кішігірім мемлекет» десе, Аристотель мемлекеттің негізі отбасы екенін айтқан. Ендеше, отбасының негізгі «конституциясы» не? Ол – неке. Неке туралы анықтама «Неке және отбасы кодексінде» бар, бірақ Конституцияда нақты көрсетілмеген. Конституцияда біз отбасыларды қорғаймыз, балалардың құқығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз етеміз деп жаздық. Алайда «неке» ұғымының өзі анықталмаған, – дейді Елнұр Бейсенбаев.

Депутат некенің анықтамасы нақты әрі айқын болуы тиіс екенін айтты.

– Біз көптен бері айтып келе жатқан мәселе бар. Неке дегеніміз – ер мен әйелдің арасындағы ерікті әрі тең, мемлекеттік тіркеу арқылы бекітілген одақ. Бұл анықтаманың өзі бірнеше маңызды қағиданы қамтиды. Біріншіден, ер мен әйел арасындағы құқықтардың теңдігін білдіреді. Екіншіден, ерікті түрде, яғни күш көрсету арқылы емес, екі тараптың өз қалауымен құрылатын одақ екенін көрсетеді. Ең бастысы Қазақстанда неке тек ер мен әйелдің арасындағы одақ ретінде ғана танылады. Бұл – өте маңызды мәселе. Қоғамда «біздің құқығымыз тапталып жатыр» деген желеумен дәстүрлі емес құбылыстарды енгізуге тырысатын әрекеттер байқалып отыр. Бұл – біздің ұлттық дәстүрімізге жасалған қысым. Осыған байланысты да арнайы құқықтық нормалар қабылданды. Бұл нормалар – жоғарыда айтылған барлық қауіп-қатерге берілген заңды жауап, – дейді спикер.

Студия қонағы отбасыдағы зорлық-зомбылық мәселесін де көтерді.

– Зорлық-зомбылық мәселесіне келсек, мұндай жағдайда жәбір көретіндердің 70–80 пайызы – әйелдер мен балалар. Мемлекет басшысы Президент болып сайланғаннан бері бұл мәселені тұрақты түрде көтеріп келеді. Арнайы заң қабылданды, Балалар жылы жарияланды. Бұл – жүйелі жұмыстың заңды жалғасы. Мұның бәрі отбасын мемлекеттің мызғымас институты ретінде қорғауға бағытталған. Әлемнің көптеген дамыған елдерінде бұл қағидалар нақты белгіленген. Біз де отбасына жоғары құндылық ретінде қарап, оны мемлекеттің негізгі тірегі деп танимыз, – дейді депутат.

Елнұр Бейсенбаев сөз соңында Қазақстан жастарына үндеу жасады.

– Барша көрерменге айтарым: болашақта отбасы құрамын деп отырған азаматтар түсінсін – сіздердің отбасыларыңыздың конституциясы ол – неке. Оны мүмкіндігінше бұзбауға, барлық қарым-қатынасты заңнама аясында, әділеттілік пен тәртіп қағидаттарына сай құруға шақырамын, – деп түйіндеді ол.

Еске сала кетейік, Jibek joly телеарнасы елдегі саяси жүйенің тиімділігін арттыруға бағытталған бастамаларды «V Құрылтай: Саяси трансформация» деректі фильмінде кеңінен тарқатып, көремен назарына ұсынды.