Қостанай облысының диқандары ауа райы мен баға қысымында қалды

Ауа райының әлегі

29 қыркүйекте облыстың 17 ауданының сегізінде қар жауды. Табиғаттың бұл құбылысы тек қалалар мен аудандардың инфрақұрылымына ғана емес, ауыл шаруашылығы саласына да залал келтірді. Қар еріген соң шаруаларға бірнеше күн үзіліс жасауға тура келді, егін ору жұмыстары тек екі-үш күннен кейін қайта жалғасты.

— Жерге жатып қалған егістік алқаптарда егін жинау кезінде сабақ көтергіштер пайдаланылады. Шығын аз, сондықтан өнімділікке айтарлықтай әсер етпейді. Қар келесі күні еріп кеткендіктен, дәннің сапасы мен көлеміне әсер еткен жоқ. Әдетте ұзаққа созылған жауын-шашын өнім сапасына әсер етеді, — деп хабарлады Ауыл шаруашылығы министрлігі ресми сауалға берген жауабында.

Алайда фермерлердің өз пікірі бар. Кәсіпкерлер палатасында өткен жиында шаруалар жауын-шашынның дән сапасын төмендеткенін айтты.

— Биыл да ауыл шаруашылығына климаттың күрделі факторлары әсер етті. Соңғы жылдары мұндай жағдай жиі қайталануда. Бұған қоса, ағымдағы нарық конъюнктурасы да қолайсыз болып тұр: негізгі ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасы төмендеу тенденциясын сақтап келеді. Мұның барлығы саланың рентабельділігін едәуір кемітті, — деді Ауыл шаруашылығы өндірушілері қауымдастығының өкілдері.

Фото: Қостанай облыстық кәсіпкерлік палатасы

Мұндай ауа райы құбылысын болжауға бола ма?

Қазақстанның Астық одағының сарапшылары мұндай ауа райы құбылыстарын алдын ала болжау мүмкін емес екенін айтады.

— Бұл - табиғи құбылыстар. Тек егін жинауды жеделдетіп, кептіру тиімділігін арттыру арқылы шығынды азайтуға тырысуға болады. Бірақ бәрі ауа райына байланысты. Сондай-ақ, ауа райы қолайсыз болған кезде сабақ көтергіштерді пайдалану қажет, бұл егін жинау жылдамдығын төмендетеді. Әрі дәннің сапасына да, санына да әсер етеді, — деді Астық одағының өкілі Евгений Карабанов.

Бақылау деректеріне сәйкес, Қазақстанның солтүстігінде тұрақты қар жамылғысы әдетте 19-25 қазан аралығында қалыптасады. Сондықтан шаруалар ерте қардың қайталанбауына үміт артып отыр, бірақ оны жоққа шығаруға болмайды.

Фото: Қостанай облыстық кәсіпкерлер палатасы

Дегенмен, барлық қиындықтарға қарамастан, егін жинау науқаны аяқталуға жақын. 16 қазанға дейін 4,1 млн гектардың 3,9 млн гектарынан астық жиналды, бұл жалпы егіс көлемінің 95,1%-ын құрайды.

Жанармай мен техника: күн райы дизельге де сын болды

Ауа райының күрт суытуы дизель отынын пайдалануға да қиындық туғызды. Кейбір аудандарда фермерлер дизельдің қатып қалғанын хабарлады.

Облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының мәліметінше, зауыттардан жөнелтілген жанармай жазғы стандарттағы болған, сондықтан теріс температурада пайдалануға жарамсыз болып шыққан. Кейін бұл мәселе шешіліп, жұмыс тұрақтандырылған.

— Биыл егін жинауға 422,1 мың тонна жеңілдетілген дизель отыны бөлінді, бұл 2024 жылмен салыстырғанда 16%-ға көп. Қостанай облысына 85,5 мың тонна бөлінді. Жеңілдетілген бағадағы отынның құны литріне - 254 теңге, яғни нарықтық бағадан 20-25% төмен. Қазан айына арналған бір бөлігі Атырау мұнай өңдеу зауытынан Павлодар зауытына жедел түрде қайта бағытталды, бұл солтүстік өңірлерге жеткізуді тұрақтандыруға мүмкіндік берді, — деп жазды Ауыл шаруашылығы министрлігінен.

Сонымен қатар, дәнді және майлы дақылдарды кептіруге қосымша 7,5 мың тонна жеңілдетілген дизель бөлінді, оған 62 кәсіпорын өтінім берген.

Бүгінде өңірде 34 лицензияланған астық қабылдау кәсіпорны жұмыс істейді, олардың жалпы сақтау сыйымдылығы - 3 млн тонна. Бұған қоса, шаруашылықтардың өз қоймаларының сыйымдылығы 5,3 млн тоннаны құрайды.

— Жалпы сақтау көлемі — 8,3 млн тонна. 16 қазандағы жағдай бойынша элеваторларда 1,27 млн тонна астық бар, бұл жалпы көлемнің 42%-ын құрайды. Облыста 415 кептіргіш агрегат жұмыс істейді, оның 96-сы — элеваторларда, 319-ы — фермерлерде. Өңір толық көлемде кептіру қуатымен қамтамасыз етілген, — делінген министрлік жауабында.

Төмен баға еңбектің өтеуін де кемітті

Қостанай облысында негізгі ауыл шаруашылығы өнімдерінің сатып алу бағасы төмендеп, фермерлердің алаңдаушылығын тудырып отыр.

Ауыл шаруашылығы өндірушілері қауымдастығының мәліметінше, ауыл еңбеккерлерінің еңбегі төмендетілген бағамен өлшеніп отыр. Бұған Азық-түлік корпорациясының алдын ала сатып алу бағаларын жарияламауы және нарықтағы белгісіздік әсер етуде.

— Негізгі дақылдардың бағасы күрт төмендеді. Арпаның тоннасы 107 мыңнан 75 мың теңгеге дейін (30%-ға төмендеу), жұмсақ бидай 115 мыңнан 85 мың теңгеге дейін (26%-ға төмендеу) арзандады. 4-сыныпты бидай ҚҚС-сыз бар болғаны 70 мың теңгеден сатылуда. Ал зығыр бағасы 2022 жылы 300 мың теңге болса, биыл 250 мың теңгеге түсті. Салыстыру үшін айтсақ, 2021 жылы экспорттық баға 523 еуроға жеткен, — делінді Кәсіпкерлер палатасында өткен жиында.

Ауыл шаруашылығы министрлігі өз кезегінде Азық-түлік корпорациясы жыл сайын фермерлерден алдын ала төлем арқылы астықты форвардтық сатып алумен айналысатынын мәлімдеді.

— 2025 жылғы астықтың сатып алу бағасы нарық конъюнктурасы, экспорттық паритет, өзіндік құн, валюта бағамы және логистикалық шығындар ескеріле отырып белгіленді, — деп хабарлады ведомство.

Азық-түлік корпорациясы астықты тоннасына 70-115 мың теңге аралығында сатып алады (ҚҚС қоса есептегенде). Ең жоғары баға — 3-сыныпты бидайда, 115 мың теңгеге дейін. 4-сыныпты бидай 80-82 мың теңге, 5-сыныпты — 70 мың теңге, 2-сыныпты арпа 75 мың теңге деңгейінде белгіленді.

Ауыл шаруашылығы өндірушілері қауымдастығының пікірінше, өндірісті ұлғайтудың мәні тек қосымша өнім көлемі табыс өсімін қамтамасыз еткен жағдайда ғана бар. Ал мұндай байланыс болмаған жағдайда өнімділікті арттыру мен инвестиция салуға деген ынта жойылады.

Тәуекелді азайту жолдары бар ма

Ауыл шаруашылығы министрлігі 2020 жылдан бастап агроөнеркәсіп кешенінде ерікті сақтандыру жүйесі енгізілгенін еске салды.

Мемлекет сақтандыру жарналарының 80%-ын субсидиялайды, бұл фермерлерге сақтандыруды қолжетімді әрі тиімді етеді. Бағдарлама өсімдік және мал шаруашылығындағы тәуекелдерді — өнімнің жоғалуынан бастап малдың қырылуына дейін сақтандыруға мүмкіндік береді. Жүйенің операторы — «Аграрлық несие корпорациясы».

Қазіргі уақытта 16 сақтандыру өнімі бар: оның 7-еуі — өсімдік шаруашылығына, 9-ы мал шаруашылығына арналған. Барлық рәсімдер онлайн режимде Qalqan сервисі арқылы (Kezekte.kz платформасында) жүргізіледі.

2025 жылы сақтандыруға 2 млрд теңге бөлінді. 373 келісімшарт жасалып, субсидия сомасы 1,96 млрд теңгені құрады. Сақтандырумен 300 мың гектардан астам егістік пен шамамен 2,6 млн бас мал қамтылған.

Қостанай облысының ауыл шаруашылығы саласы биыл тағы да сындарлы кезеңнен өтті, ауа райының тосын мінезі мен баға қысымына тап болды. Сарапшылардың пікірінше, икемді субсидиялау саясаты, сақтандыру тетіктерін кеңейту және төлемдерді уақтылы жүргізу саланың тұрақтылығын күшейтіп, фермерлердің ауа райы мен нарық «құбылыстарына» тәуелділігін азайтады.

Айта кетейік, АШМ 2026 жылға астық экспорты шығынын субсидиялауға 30 млрд теңге қажет екенін мәлімдеді.