Құрлықтық логистика: жаңа бағыттар іске қосылады

Қазақстан құрлықтық логистикалық әлеуетке ие. Оны дамытудың амалын тапса, аймақтағы көшбасшыға айналады. Тас және шойын жолдармен-ақ шаруаны ширатуға мүмкіндік бар. Президент: «транзит – халықаралық бәсекедегі артықшылығымыз», – деген болатын. Ендеше осы бағытта қандай жұмыстар атқарылды?

Әлемде 32 дамушы мемлекет теңізбен түйіспейді. Қазақстанда солардың қатарында. Әйтсе де ебін тапқан екі асайды. Еліміз географиялық кемшілікті стратегиялық мүмкіндікке айналдыруды көздейді. Былтыр жаһанның жартысына 21 млрд 270 млн тоннадан аса жүк тасымалданған. Бұның барлығы балама бағыттармен барды. Себебі біз Еуропа мен Азияның қақ ортасында тұрмыз. Сосын Еуропа мен Қытай арасындағы қысқа құрлықтық көпір саналамыз. Бес халықарлық транзиттік дәліз де ел шекарасымен өтеді. Мысалы, «Достық-Мойынты» теміржолын екі жолақты етіп кеңейтті. Бір тармағы биыл бітті.

Ерсұлтан Әбдірахманов, ҚР Көлік министрлігі Көлік инфрақұрылымы басқармасы басшысының міндетін атқарушы:

- Бұл жоба қамтылуы жағынан, өткізу қабілетін 5 есе арттырады. Яғни 12 жүп пойыздан, 60 жұп пойызға дейін және пойыздардың өту жылдамдығын 1500 км арттырады. Бұл атап айтқанда ҚХР-дан тауарларды Транскаспий дәлізі арқылы Еуропаға тасымалдауға мүмкіндік береді.

Түйе керуен түрленіп, тарам-тарам теміржол төселіп жатыр. Елдің көлік-транзиттік әлеуетін көтеру үшін Алматы айналма желісі, «Дарбаза – Мақтаарал» «Бақты – Аягөз» және «Қызылжар – Мойынты» жаңа желілері іске қосылады. Бұдан бөлек «Алтынкөл – Жетіген» және «Бейнеу – Маңғыстау» учаскелері жаңғыртылады. «Қызылжар – Сексеуіл», «Қандыағаш – Тобыл», «Ақсу 1 – Дегелен – Жаңа-Семей» бағыттары және «Шалқар – Бейнеу», «Әлімбет – Никельтау» учаскелеріне заманауи реттеу жүйелері енгізіледі. Осы істің бәрін 2 жылда еңсеру көзделген.  

Қасым-Жомарт Тоқаев, Қазақстан Республикасының Президенті:

- Транзит – жүк тасымалына қатысты халықаралық бәсекедегі біздің орасан зор артықшылығымыз. Мұны толықтай әрі тиімді пайдалануымыз керек. Қазақстан арқылы өтетін теміржол дәлізін дамыту жұмысын тездету қажет. Бұл жоба Транскаспий бағдарының негізгі бөлігі болмақ. Осы бағыттағы маңызды жобалардың біразы қазір жүзеге асырылып жатыр. Алдын ала қамданып, жұмысты тоқтатпай, жалғастыра беру керек.

Жол мұратқа жеткізеді. Бірақ сапалы болса. Биыл 9 мың шақырым жол жөнделіп жатыр. Асфальт та елді асырайды.   

Сәкен Ділдахмет, «ҚазАвтоЖол» ұлттық компаниясының ресми өкілі:

- «Қалбатау – Майқапшағай» автожолы. Ел үшін маңызды жоба. Яғни көрші Қытаймен сауда-экономикалық қатынастың дамуына септігін тигізетін жолдардың бірі. Бұл жолдың ұзындығы 412 км. Сондай-ақ «Қызылорда – Жезқазған» автожолының 192 шақырымы аяқталып, қозғалысы ашылды. Жолдың екінші бөлігі, қазір Ұлытауда жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатыр.

Биыл «Астана – Арқалық – Торғай – Ырғыз» жолына күш салынды. Бұл орталықты батыспен қосады. Транскаспий көлік дәлізіне оң қыпал етеді. Қысқасы құрлықтағы инфрақұрылым игілігін көруге құлшыныс бар. Бастысы – мемлекетаралық логистикалық келісім жасасу. Мәселен, Новороссиск арқылы өтетін миллиондаған тонна мұнай тасымалы баяулады. Себебі түсінікті. Сондықтан олқылықты Грузия арқылы орағытып, Еуропаға шығу да балама жол. Бірақ өз ішімізде де шешетін бірқатар түйткіл бар.

Бауыржан Ысқақов, экономист:

- Қытайға шығатын Достық пен Қорғас дәліздерінде жылына шамадан тыс жүктердің тасымалдануы, яғни салмақтың көп салынуы. Бұл жаңа жолдардың жетіспеушілігінің кесірінен деп айта аламыз. Салдарынан пойыздардың кезекте көп тұруы, транзиттердің ұзақ уақыт рәсімделуіне соқтырады. Сосын логистикалық шығындар деген түсінік бар. Қазақстандағы логистикалық шығындар біздің ІЖӨ-нің 20%-не дейін жетеді. Ал әлемде дамыған елдерде бұл 7-8%-тен аспайды. Яғни ол қойма, сақтандыру, өңдеу қызметтерінің қымбаттылығы. Бұл экспорттың, шығаты өнім бағасының қымбаттауына, яғни бәсекелестік қабілеттің төмендеуіне соқтырады. 

Сарапшы кедендік кедергілерді де жіпке тізді. Құжат рәсімдеу кезек күттіреді. «Кей жерде тіпті қолмен толтыру әлі қалмаған», – дейді. Маман тапшы, материалдық-техникалық база жетіспейді. Контейнерлердің 60%-і импортталады. Локоматив паркінің жартысы ескірген. Елеулі мәселеден есе кетіп жатыр. Жалпы жол – күретамыр. Экономикаға қуат дарыту үшін соның бойын дамыту керек.

Бекнұр Қисықов, экономист:

- АҚШ-тың National Way деген 60-шы жылы шыққан үлкен жобасы. Соның арқасында бүкіл Америкаға бірыңғай жол салынды. Соның бойында мотел, кафелер салынды. Кәсіпкерлік көтерілді. Соның бәрі экономикаға жақсы әсерін берді. Енді брендтердің дамуы жолдардың арқасында деуге болады. Мен де, экономистер де соны көріп тұр. Қазақстан сол жолдың арқасында даму керек.

Қорыта айтқанда, елдің стратегиялық орналасуын оңтайлы бағытқа бұрса, олжа көп. Дипломатия мен халықаралық серіктестік бұған септесе алады.

Авторы: Нысаналы Ығыл