Қытай мен Қазақстан тату көрші, жақын дос, сенімді серіктес Хань Чуньлинь

«Ортақ болашақ: әйелдердің жан-жақты дамуының жаңа үдерісін жеделдету» тақырыбындағы саммитті Қытай үкіметі мен БҰҰ Әйелдер ұйымы бірлесіп ұйымдастырды. Ашылу салтанатына ҚХР төрағасы Си Цзиньпин  қатысып, негізгі баяндама жасады. Саммитке бес континенттегі 110-нан астам елден, аймақтан және халықаралық ұйымдардан 800-ден астам қытайлық және халықаралық қонақтар қатысты. Олардың ішінде 20 мемлекет және үкімет басшысы, парламент басшылары, вице-премьер деңгейіндегі лауазымды тұлғалар, халықаралық ұйымдардың басшылары болды. Қатысушылар жаһандық әйелдер қозғалысын дамытудың жоспарын талқылады, бірлік пен ынтымақтастық туралы кең консенсусқа қол жеткізді, қиындықтарды шешу үшін қуатты күштерді біріктірді және жаһандық деңгейде әйелдердің күн тәртібін ілгерілетуге жаңа серпін берді.

Дүние жүзіндегі әйелдердің тағдырлары бір-бірімен тығыз байланысты және әйелдердің күн тәртібін ілгерілету ұзақ және қиын жол. Биыл Біріккен Ұлттар Ұйымының құрылғанына 80 жыл және Бейжің Дүниежүзілік әйелдер конференциясына 30 жыл толып отыр. Қытай төрағасы Си Цзиньпин атап өткендей, «Соңғы 30 жыл ішінде Бейжің конференциясының рухын басшылыққа ала отырып, жаһандық әйелдердің күн тәртібі қарқынды дамыды». Гендерлік теңдікке ұмтылу халықаралық қоғамдастықта кең тараған консенсусқа айналды. БҰҰ-ның әртүрлі даму күн тәртібіне және негізгі салалардағы даму мақсатына енгізілді. 189 ел Әйелдерге қатысты кемсітушіліктің барлық нысанын жою туралы конвенцияны ратификациялады. 190-нан астам ел әйелдердің құқықтары мен мүдделерін қорғауға бағытталған 1600-ге жуық заң қабылдады. Көптеген ел әйелдің әл-ауқатын жақсарту үшін ұлттық іс-қимыл жоспарларын әзірлеп жатыр. Халықаралық сахнада өздерінің жарқын өмірін көрсетіп, интеллектуалдық үлесі мен күшті жақтарын көрсететін көрнекті әйелдердің тұтас шоқжұлдызы пайда болды. Дегенмен әйелдердің толыққанды дамуына қол жеткізуде әлі де күрделі міндеттер тұрғанын мойындау керек. Дүниежүзінде 600 миллионнан астам қыз-келіншек соғыс пен қақтығыс аймақтарында қалып отыр. Ал қыз-келіншектердің шамамен 10%-ы өте кедейлікте өмір сүреді. Сонымен қатар, зорлық-зомбылық пен кемсітушіліктің бұрыннан келе жатқан проблемалары сақталып отыр. Цифрлық гендерлік алшақтық кеңейіп келеді. Ал гендерлік теңдікке жету жолы ұзақ және қиын болып отыр.

Қытайдағы әйелдердің күн тәртібі тарихи табысқа жетіп, тарихи өзгеріске ұшырады. Қытай әйелдердің дамуын Қытай модернизациясының кең шеңберіне дәйекті түрде біріктірді. Бүгінде қытайлық әйелдер елдің әлеуметтік-экономикалық дамуында шын мәнінде «аспанның жартысын ұстап тұр». Қытай әйелдердің құқықтары мен мүдделерін жан-жақты қорғайтын 100-ден астам заңдар мен ережелерден тұратын құқықтық жүйені құрып, «Неке және отбасы» бөлімін, сондай-ақ Тұрмыстық зорлық-зомбылық туралы заңды қамтитын алғашқы Азаматтық кодексті қабылдады. 690 миллион қытайлық әйел бүкіл елмен бірге қалыпты өмір сүру деңгейіне қол жеткізді. Әйелдердің орташа өмір сүру ұзақтығы 80,9 жасқа дейін ұзарды. 2024 жылы жоғары оқу орындарындағы студент қыздардың үлесі 50,76%, ал негізгі білім берудегі гендерлік алшақтық іс жүзінде жойылды. Қытайдағы ана өлімі 1995 жылдан бері 80%-ға дерлік азайды. Ана мен бала денсаулығының негізгі көрсеткіштері орташа және жоғары табысы бар елдердің арасында 1-орында тұр. Ғылым мен технология саласында жұмыс істейтін қытайлық әйелдердің жалпы саны шамамен 40 миллионға жуықтайды. Бұл жалпы жұмыс күшінің 45 пайызынан асады. Төраға Си Цзиньпин атап өткендей, бұл жаңа жолда әрбір әйел – Қытайды жаңғыртудың басты қозғаушы күші!

Қытай жаһандық әйелдер күн тәртібін ілгерілетудегі негізгі қозғаушы күш болып саналады. Осыдан 30 жыл бұрын Бейжіңдегі Дүниежүзілік әйелдер конференциясы гендерлік теңдікті халықаралық күн тәртібіне қойып, маңызды Бейжің декларациясы мен іс-қимыл күн тәртібін қабылдады. Қытай өркениеттер арасындағы халықаралық диалог күнін өткізуге бастамашы болды, ЮНЕСКО-мен бірлесіп Қыздар мен әйелдердің білім беру сыйлығын тағайындады. «Ана мен бала денсаулығы», «Бақытты мектеп» жобалары сияқты шағын, бірақ әлеуметтік маңызы бар бірқатар жобаны жүзеге асырды. Қытай сонымен қатар «Бір белдеу, бір жол» бастамасы мен Шанхай ынтымақтастық ұйымы аясында әйелдер мәселесі бойынша халықаралық алмасу мен ынтымақтастықты белсенді түрде дамытады. Жаһандық әйелдер саммитінде Қытай төрағасы Си Цзиньпин Қытайдың алдағы бес жылда БҰҰ әйелдеріне қосымша 10 миллион АҚШ долларын беретінін мәлімдеді. Ел әйелдер мен қыздарды дамытуға бағытталған халықаралық ұйымдармен ынтымақтастық жобаларын жүзеге асыру үшін Жаһандық даму және ынтымақтастық қорынан 100 миллион АҚШ долларын бөледі. Халықтың әл-ауқатын жақсарту үшін 1000 шағын, бірақ әлеуметтік маңызы бар жобаны іске қосады. 50 000 әйелді Қытайдағы тәжірибе алмасу мен курстарға қатысуға шақыру және әйелдер талантын дамыту үшін «Әйелдердің әлеуетін дамытудың жаһандық орталығын» құру жоспарда бар. Төраға Си Цзиньпин әйелдердің өсіп-өркендеуі үшін қолайлы ортаны қалыптастыру, әйелдердің күн тәртібін жоғары сапалы ілгерілету үшін бірлесе күшті серпін беру, әйелдердің құқықтары мен мүдделерін қорғайтын басқару құрылымын бірлесіп құруды және әйелдердің жаһандық ынтымақтастығын ілгерілетудің жаңа тарауын бірлесіп жазуға шақырды. Қытай төрағасының «Төрт бастамасы» заманның тенденцияларына жауап береді. Қытайдың жаһандық әйелдер күн тәртібін ілгерілетуге қосқан үлесін білдіреді.

Қытай мен Қазақстан қоян-қолтық алға жылжып, әйелдерді дамытудағы ынтымақтастықтың жарқын болашағын бірлесіп ашып отыр. Қытай мен Қазақстан тату көрші, жақын дос, сенімді серіктес. Екі ел басшыларының стратегиялық басшылығымен Қытай мен Қазақстан арасындағы берік жан-жақты стратегиялық әріптестік жаңа «алтын отыз жылға» қадам басты. Екі ел де әйелдердің ұлттық күн тәртібін ілгерілетуге және екіжақты және көпжақты деңгейде тығыз ынтымақтастықты сақтауға, жаһандық әйелдер күн тәртібін ілгерілетуде «Қытай-Қазақстан үлесін» қосуға ұмтылады.

Кейінгі жылдары Қазақстан әйелдердің күн тәртібін ілгерілетуде айтарлықтай жетістіктерге және таңғаларлық табысқа қол жеткізді. Қазақстанда Президент жанындағы Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия құрылды. Сонау 2009 жылы «Ерлер мен әйелдердің тең құқықтары мен тең мүмкіндіктерінің мемлекеттік кепілдіктері туралы» заң қабылданған болатын. Мемлекет жасаған күрделі институционалдық іс-шаралар әйелдер мәселесінің жан-жақты ілгерілеуіне тиімді ықпал етті. Осы жылдың қазан айында қазақстандық әйелдердің кәсіби мүмкіндіктері мен ғылымға, технологияға және инновацияға деген сенімін толық көрсетті. Жаңа дәуірдегі «әйел күшінің» жарқын көрінісіне айналған «SANA-1» ғарыштық экипажын тек әйелдерден құрайтын оқытудың бірінші пилоттық жобасы сәтті аяқталды. Төраға Си Цзиньпин атап өткендей, «Әйелдер – адамзат өркениетінің қозғаушы күші және сақшылары». Бұл турасында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев: «Әйел – шаңырақтың шырағы, ұлттың ұйытқысы» деп атап өтті. Әйелдер мәселесі бойынша ынтымақтастық Қытай-Қазақстан қарым-қатынасының негізгі құрамдас бөлігі және екіжақты ынтымақтастықтың қарқынды дамып келе жатқан жаңа саласы. Қытай қазіргі Жаһандық әйелдер саммитін жаңа бастама ретінде пайдалана отырып, әйелдер жөніндегі Бейжің Дүниежүзілік конференциясының рухын сақтау және арттыру, Бейжің декларациясы мен іс-қимыл күн тәртібін, сондай-ақ БҰҰ-ның 2030 жылға дейінгі тұрақты даму күн тәртібін іске асыруды жеделдету, әйелдер қауымдастығын жан-жақты ілгерілету және жаһандық қоғамдастықтың бірлескен дамуын ілгерілету үшін Қазақстанмен және халықаралық қауымдастықпен жұмыс істеуге әзір. 

Хань ЧУНЬЛИНЬ, Қытай Халық Республикасының Қазақстан Республикасындағы Төтенше және өкілетті елшісі