“Шығын тек сіздің басыңызда“. Сарапшылар доллар арзандағанда қалай ұтылмау керектігін түсіндірді

Қазақстанда доллардың арзандап жатқанына екінші апта болды. Бүгін бағам 445 теңгеден төмен түсті. Қаражатын шетел валютасымен сақтайтындар: "Жинағымыз не болмақ және шұғыл түрде бірдеңе өзгерту керек пе?" деген сұраққа жауап іздеп отыр. Tengrinews.kz тілшісі бұл туралы экономистерден сұрап көрді.

Күзгі рекордтар: теңге 30 позицияға қалай нығайды?

Қазақстанда доллар әлі де арзандап жатыр. KASE күндізгі сауда қорытындысы бойынша 17 қыркүйекте орташа бағам 444,56 теңге болды – бұл былтырғы күнмен салыстырғанда 25 тиынға аз.

Динамикаға тоқталсақ – тамыздың басында доллар 475 теңге деңгейінде болған еді. Ай бойы нарықта құбылмалылық байқалды: бағам 457 теңгеге дейін түсіп, кейін қайта 465 теңгеге дейін көтерілді.

Қыркүйекте бетбұрыс болды. Күздің алғашқы күндерінен бастап валютаның құлдырау тренді айқын байқала бастады. Бағам баяу, бірақ сенімді түрде төмендеп келеді:

1–2 қыркүйек – 462–465 теңге төңірегінде; 11–12 қыркүйекке қарай – 450 теңгелік "психологиялық" межеден өтті; 16–17 қыркүйекке қарай – доллар 444,8–445 теңгеге дейін төмендеді.

Доллар бағамының динамикасы. Қазақстан Ұлттық банкі сайтының деректері

Жалпы алғанда, бір жарым ай ішінде америкалық валюта 30 теңгеден аса арзандады – шамамен 475 теңгеден 445 теңгеге дейін. Бұл 2024 жылғы мамырда доллар 445 теңгеден төмен түскеннен бері ең төмен деңгей.

Еске сала кетейік, 4 қыркүйекте Қазақстанда базалық мөлшерлеме тағы төмендетілді – бұл жолы жылдық 16,25 пайызға дейін. Бұл қатарынан үшінші рет төмендеу. Ұлттық банктің шешімінен кейін экономистер доллар бағамына қатысты қандай болжам жасағанын мына жерден оқыңыз.

Доллардың құлдырауына әсер еткен негізгі үш фактор

Экономист Арман Бейсембаев болып жатқан жағдайды сарапшылар қауымдастығы үшін де "тосын сый" деп атады. Оның пікірінше, бұл жерде ең алдымен геосаясат "отқа май құйды" және ол ғана емес.

Ол негізгі сыртқы триггерлердің бірі ретінде Иран төңірегіндегі әскери қақтығысты атады, бұл әлемдік мұнай бағасын қыздырды. Шикізат экспорттаушы ретінде Қазақстан үшін бұл – плюс. Сонымен қатар доллардың өзі әлемдік валюта ретінде позициясын сәл жоғалтып жатыр.

Екіншісі – жоғары базалық мөлшерлемеге байланысты "ыстық ақшаның" келуі. Жақында жасалған нүктелі төмендетуге қарамастан, Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі жоғары деңгейде қалып отыр. Осының нәтижесінде:

Шетелдік капитал ("ыстық ақша") жоғары табыстылық үшін Қазақстанның теңгелік активтеріне белсенді құйылып жатыр. Халық теңгедегі депозиттерге басымдық беріп отыр, бұл ұлттық валютаға сұранысты одан әрі арттырады.

"Жоғары мөлшерлеме бұрынғыдай "ыстық капиталды" теңгелік активтерге тартып жатыр. Инвесторлар келіп жатыр, бұл долларға қысым түсіреді".

Арман Бейсембаев

Экономист

Экономист Жанат Нұрғалиев бұған теңге массасын айналымнан алу мен Ұлттық қордан жасалатын сатылымдардың әсері де бар екенін айтты.

Бұл жерде Ұлттық банк пен Ұлттық қор бірлесе жұмыс істейді: бір жағынан Ұлттық қордан валютаны тұрақты конвертациялау жүріп жатса, екінші жағынан артық теңге массасын стерилизациялау бойынша операциялар жүргізіледі. Бюджетке трансферттерді орындау үшін Ұлттық қордағы валюта нарыққа шығарылып, теңгеге сатылады.

Нарықта теңге тапшы, ал доллар артық болатын жағдай қалыптасты.

"Нәтижесінде, қазір Қазақстан нарығында доллар ұсынысы сұраныстан айтарлықтай асып түсіп отыр. Сондықтан америкалық валюта бағамы төмендеп, теңге нығайып келеді".

Жанат Нұрғалиев

Экономист

Жинақтау стратегиясы: дәл қазір доллармен не істеу керек?

Доллар бағамының 2024 жылғы деңгейге дейін төмендеуі көптеген қазақстандыққа валютаны шұғыл сатып алу ниетінен бастап, "жоғалтқан" жинақтары үшін үрейге дейінгі түрлі сезімді тудырып отыр.

Арман Бейсембаев сабыр сақтауға шақырып, анығында ешкім ештеңе жоғалтпағанын түсіндірді.

Жаңа кіру нүктесі: орта мерзімді сатып алулар үшін қолайлы сәт

Валюталық резерв жасақтауды жоспарлап, бірақ бұған дейін үлгермегендер үшін қазір қолайлы кіру нүктесі туындады.

"Егер сізде долларды тиімді бағаммен сатып алу жоспары болса, қазір оны 2024 жылғы бағамен сатып алудың жақсы мүмкіндігі туды. Мұндай бағамды алдағы уақытта ұзақ уақыт бойы көре қоюымыз екіталай. Барлық жағдай теңгенің нығаюына жұмыс істеп тұр, бірақ мұндай созылмалы нығаю жылдарға созылмайды", – деп есептейді Арман Бейсембаев.

Маңызды жайт: мәселе "ұсақ-түйек шығындарға" 100 немесе 1000 доллар сатып алу туралы емес, егер сізде "бос" ақша болса, орта мерзімді жинақтарды қалыптастыру туралы болып отыр.

"Қымбат" доллардың психологиялық тұзағынан қалай шығуға болады?

Валютаны 480–500+ теңге бағаммен сатып алған көптеген қазақстандық қазір шығындары үшін алаңдаулы. Сарапшы инвестордың екі негізгі ережесін еске салды:

№1 ереже: "Шығын – тек қағаз жүзінде". Сіз ақша айырбастау пунктіне барып, долларыңызды қазіргі төмен бағаммен теңгеге сатпағанша, ешнәрсе жоғалтқан жоқсыз. Сіздің шығыныңыз – "қағаздағы" (немесе психологиялық) көрсеткіш. Валюта бағамы циклдік сипатқа ие және уақыт өте келе динамика өзгереді. №2 ереже: Орташа бағамды есептеңіз. Басты қателік – бүкіл валюта қорын ең ақырғы және ең қымбат сатып алу бағасымен бағалау.

Егер сіз кейінгі екі жылда валютаны біртіндеп сатып алған болсаңыз, жұмсалған барлық теңгені қосып, оны доллардың жалпы сомасына бөліңіз. Орташа сатып алу бағасы ең жоғары көрсеткіштерден әлдеқайда төмен екенін көресіз, демек, нақты шығын мүлдем болмауы мүмкін.

"Кейінгі екі жыл бойы жинадым делік. Қазір менде, шартты түрде, 15000 доллар бар. Соңғы рет 520-дан сатып алдым. Содан кейін адамдар барлық 15 мың долларын 520 бағамымен есептеп, қанша жоғалтқанын санай бастайды. Міне, осы кезде барлық траншыңызды орташаландырып, сатып алуларыңыздың орташа бағасын есептейтін осы әдіс көмекке келеді, негізі соған сүйену керек. Бұл сіз үшін шығынды операция болды ма, әлде болмады ма? Қалай болғанда да, ұзақ жылдарға созылатын бағамның қандай да бір созылмалы, ұзақ мерзімді нығаюын күтпеймін".

Арман Бейсембаев

Экономист

Қаражатты әртараптандыру: неге теңгедегі салымдар инфляциядан озып тұр?

Экономист Жанат Нұрғалиев нарықтағы кез келген ауытқу кезінде жинақтарды қорғайтын базалық ереже – валюталық қоржынды әртараптандыруды еске салды. Қарапайым тілмен айтқанда: тәуекелдерді азайту үшін ақшаны әртүрлі валютада сақтау керек.

Дәл қазір теңгелік депозиттер неге тиімді? Базалық мөлшерлеме жоғары деңгейде қалып отыр, ал инфляция баяулады, сондықтан теңгедегі салымдар табыс әкелуі мүмкін.

Сонымен қатар қазір теңгедегі депозиттер бойынша мөлшерлемелер инфляциядан айтарлықтай жоғары. Мұндай салымдар жинақтарды құнсызданудан қорғап қана қоймай, табыс та әкеле алады.

"Қазір теңгедегі депозиттер расында тиімді - олардың кірістілігі инфляция деңгейінен жоғары. Сондықтан қаражаттың бір бөлігін ұлттық валютада ұстаудың мәні бар".

Жанат Нұрғалиев

Экономист

Теңгенің тартымдылығына қарамастан, барлық қаржыны бір жерге жинауға болмайды:

Мүмкіндік болса, жинақтарды бірнеше валютаға бөліңіз. Бұл сыртқы жағдайлар күрт өзгерген кезде тәуекелдерді азайтады. Егер сізге саяхат, оқу немесе шетелде ірі сатып алулар жасау үшін доллар немесе еуро қажет болса, оларды қысқа мерзімді алыпсатарлыққа салынбай, жүйелі түрде сатып алған жөн. Сыртқы ахуалды қадағалаңыз. Бағамдардың алдағы динамикасы геосаясатқа, әлемдік шикізат бағасына және сыртқы нарықтардағы факторларға тікелей байланысты болады. Нарық логикасы: неге виртуалды шығын нақты шығынға тең емес?

Арман Бейсембаев қазақстандықтарды валюта бағамының ауытқуына байланысты дүрбелеңге түспеуге шақырды.

Арзандаған көлік парадоксы: сарапшының қаржылық аналогиясы

Долларды жоғары бағаммен сатып алғандардың басты мәселесі – шығынды үнемі ойда есептеу. Бірақ қаржы әлемінде мынадай ереже бар: мәміле аяқталмайынша, ешқандай шығын болмайды.

"Дүрбелеңге түсудің қажеті жоқ. Нарық толқын тәрізді дамиды. Осы долларларды сатпағанша, нақты шығын жоқ. Мұны түсіну керек. Мысалы, сіз көлік айдайсыз – оның қазір қанша тұратыны туралы көп ойланасыз ба? Ал ол салоннан шыққан сәттен бастап құнының 20 пайызын жоғалтады және күн сайын арзандай береді. Бірақ сіз бұған күнде уайымдамайсыз ғой?" – деп түсіндірді Арман Бейсембаев.

Тіркеу нүктесі: қағаздағы шығын қашан нақты шығынға айналады?

Көліктегідей, нақты қаржылық нәтиже ақшаны қолдан қолға берген сәтте ғана тіркеледі:

Көлік жағдайында – егер сіз автокөлікті 20 000 долларға сатып алып, оны бірнеше жыл мініп, 15 000 долларға сатуды ұйғарсаңыз, сіз сатылған күні 5 000 доллар нақты шығынды тіркедіңіз. Валюта жағдайында – егер сіз долларды 490 теңгеден сатып алсаңыз, ал бүгін бағам 445 теңгеге дейін төмендесе, әр доллардан "жоғалтқан" 45 теңге сіздің ойыңызда ғана. Егер сіз дәл қазір айырбастау орнына барып валюта өткізбесеңіз, ештеңе жоғалтқан жоқсыз.

Бейсембаев мына мәселені есте сақтаған жөн екенін айтты: валюта нарығы әрқашан толқынмен қозғалады.

Теңгенің қазіргі нығаю кезеңі валюталық жинақ иелеріне дәл қазір тиімсіз, бірақ бұл долларлар сізге шұғыл шығындарға дәл қазір қажет болмаса – жай ғана күте тұрыңыз және нарыққа өз циклін аяқтауға мүмкіндік беріңіз.

Мемлекеттік бағдар: республикалық бюджетте бағам қалай есептеледі?

Қазақстанда 2027 жылғы бюджетті жоспарлау кезінде доллар бағамы бойынша болжам өзгерді. Бюджет жобасында бұл көрсеткіш бір долларға 540-тан 480 теңгеге дейін төмендеді. Экономист бұл қаржылық болжам немесе валюта сатып алу-сату туралы директива емес, мемлекеттің есеп-қисабына арналған техникалық бағдар екенін түсіндірді.

Мемлекетке бұл бағам не үшін қажет? Бюджет шығыстарды жоспарлау үшін жасалады. Ұлттық экономика министрлігі елдің мұнай сатудан қанша қаражат алатынын есептеп, осы валюталық түсімді орташа бағам бойынша теңгеге аударады және алынған соманы бөледі.

540-тан 480 теңгеге дейінгі түзету: есеп пе, әлде болжам ба?

Арман Бейсембаев бұл қадамды қазіргі нарыққа сүйену деп санайды. Билік есептеулерді теңгенің қазіргі нығаюы мен мұнайдың жоғары бағасына бейімдеді. Бұл жыл бойы бағам 480 теңге болады дегенді білдірмейді. Жыл ішінде ол осы межеден жоғары да, төмен де ауытқуы мүмкін.

Кері бұрылу белгілері: теңге өсімінің тоқтау шарттары

Сарапшының бағалауы бойынша, бағамның кері бұрылуы немесе құлдырауының тоқтауы бірнеше шарт орындалғанда мүмкін болады:

Инфляцияның бәсеңдеуі және мөлшерлеменің күрт төмендеуі.

Тамыз қорытындысы бойынша инфляция 9,8 пайызға дейін бәсеңдеді, ал қыркүйекте 9,4–9,5 пайыз төңірегінде болады деп күтіледі. Егер Ұлттық банк жұмсақ сигнал беріп, базалық мөлшерлемені 0,25–0,5 пайыздық тармақ сияқты "миллиметрлік" қадамдармен емес, бірден 1,5–2 пайызға төмендетуге бел буса, "ыстық капиталдың" келуі тоқтайды.

Мұнайдың арзандауы.

Егер геосаяси шиеленіс бәсеңдеп, мұнай бағасы төмендесе, теңгенің іргелі қолдауы әлсірейді де, доллар бағамы біртіндеп өз позициясын қайтара бастайды.

Материалда келтірілген сарапшылардың пікірі нақты іс-қимылға шақыру емес екенін атап өтеміз. Жинақтарды қайда сақтауды, валютаны қашан сатып алуды немесе сатуды және жеке қаржыны қалай жұмсауды әрбір қазақстандық өзінің материалдық мүмкіндіктеріне, жағдайды түсінуіне және мақсаттарына қарай дербес шешеді.

Бұған дейін Tengrinews.kz мұнай бағасы болжамының төмендегені туралы жазған еді. Болжамның өзгеру себебі, баға бойынша күтулер қалай өзгергені және мұнай саласына не болғаны туралы толығырақ мына жерден оқыңыз.

Бізді Google-дың негізгі дереккөздер тізіміне қосыңыз

Қосу