Тасқа айналған ауыл

«Мынау кім? Ауылға ескерт­кіш тұрғызуды қашан тоқ­татасыңдар? Басқа айналысатын шаруа жоқ па?» – деп сұрақты төтесінен дөп қоятын Намысбек он бес күндік абақтыда жатыр. Тұрмыс тауқыметі туралы дабыл қаққаны үшін қамалды. Әйтпесе, бүгінгі отырыстың ойранын шы­ғаратын еді.

– Бұл кісі өзі өмірде бар ма?– деді ауылға былтыр көшіп келген Жөкетай.

– Не айтып тұрсыз, тірі адамға ескерткіш қоймайды ғой, – деп мәдениет үйінің директоры Жыршыгүл ұрысып тастады. Әрі қарай ескерткіштің түпнұсқасы қандай болатыны туралы сөз қозғалды.

Бас сәулетші:

– Жерлестер, Қойлыбай ағамыз қолын көтеріп тікесінен тік тұрсын ба, әлде орындықта шалқиып отырсын ба?

– Шырағым, ол жазушы не болмаса қоғам қайраткері емес қой, мұндай үлгідегі тас мүсіндер өте көп. Қой баққан адамды қолына таяқ ұстатып, жайдақ аттың үстіне отырғызу керек, – деді көпті көрген Қауғабай шал. Халық қол шапалақтады. Залда отырған бір әйел айқайлады. Есімі – Майқұйған.

– Бұл Қойлыбай немене қойды жалғыз өзі бағып па? Әйелі марқұм Шайқұйған менің туған сіңілім, оған да ескерткіш орнату керек, – деді. Халық тағы қол соқты. Әкім бас сәулетшіге қарады.

– Иә, сіз орынды айттыңыз, Шайқұйған жеңгемізді де жобаға кіргіземіз. Ол кісі өрістен келе жатқан Қойлыбай ағамызды шоқ самаурынға шәй қайнатып күтіп тұрады. Тамаша безендірілген сәулет өнері болайын деп тұр, – деп бас сәулетші мақтанды.

– Айналайындар, бастама­ларың дұрыс екен, бірақ Қой­­лыбай атақты шопан болғанымен қойды баққан мына мен, оған отыз жыл жәрдемші болдым, – деді, сексенді алқымдаған бір қаусаған шал.

– Ата, тірі жанға ескерткіш қойылмайды жаңа айттым ғой, – деп Жыршыгүл шаңқ етті.

– Қарағым, онда тұрған не бар? Кеудемде жаным бар кезде тас мүсінімді көріп кету арман болып тұр...

Әлгі қария көзіне жас алды.

– Өте дұрыс, еңбек еткен адамды бағалау керек. Бізде әділдік жоқ, – деген дауыстар жамырай жөнелді. Жәрдемші бір ауыздан жобаға кірді. Тағы біреу тыныштықты бұзды. Алпысқа келсе де арақтан аузы құрғамай­тын Советбай сахнаға шықты. Әдетінше қызыңқырап алыпты.

– Әкім бала, Қойлыбай ағам­ның аруағы риза болсын, бірақ мына мен қыста трактормен жем-шөп тасымағанда оның қойлары аштан қырылатын еді. Маған неге ескерткіш қоймайсыңдар? Тоқалдан туғаным жоқ.

– Бұйырса, болашақта ес­кереміз, – деді әкім.

– Қайдағы болашақ? Давай, жобаға қазір қос, – деп дау шығарды. Оған әйелі Шапанай қосылды. Ғимаратты басына көтерді. Шиленіс әрі қарай ушығып кетпес үшін Советбай тізімге қосылды. Трактормен шөп тасып жүрген кезі үш метр тасқа қашалатын болды. Бұдан кейін ұлы айқай басталды. Ақыр аяғын­да ауылға Қойлыбай шопанның ұл-қыздары мен құда-жекжат­тарына да бір-бір ескерткіштер орнатылатын болды. Бас сәулет­шінің басы қатты. Әкім жобаға соншама қаражатты қайдан табу керек екенін ойлап отыр. Сөзді ауылдағы ақсақалдар ұйымының төрағасы Кетшібай алды.

– Әкім мырза, сіз осы ауылға көп еңбек сіңірдіңіз. Мына ұлы жоба өте керемет болайын деп тұр. Тек бір тамаша тұлғаның ескерткіші жетіспейді.

– Ол кім? – деді бас сәулетші абдырап.

– Талтаңбай Салпаңбаев.

Залда отырғандар: «Бәрекелді, табылған ақыл», – деп Кетшібай­дың сөзін әрі қарай іліп әкетті. Талтаңбайды жеті атасына дейін жеткізіп мақтады.

Әкім жобаға енді.

Нұрлыбек ЖҰБАТҚАН